lesdag 7

• Gezondheidskunde
• Middelbare school
• vmbo g
• Leerjaar 2,3

lesdag 7

programma

Mens in beeld van Hennie

rouw en verlies

Dementie werking van de hersenen> onbegrepen gedrag

Vertellen van je ontwikkeling als woonzorgassistent 

Afronding.

Verdriet, Verlies en rouwverwerking

lesdag 13

inhoud 

* wat is rouw

* rouwreacties

* fasen van rouw

* rouwtaken

* interventies bij rouw

Wat houdt palliatieve zorg in?

Zorg die gegeven wordt aan zorgvragers als er geen genezing van een ziekte meer mogelijk is.

Bijvoorbeeld bij uitbehandelde kanker, dementie, Parkinson, COPD, hartfalen.

Met deze ziektes kun je nog wel weken, maanden, jaren leven.

Wat is het verschil tussen palliative en terminale zorg?

Verlies 

en 

Rouwverwerking

Omschrijf kort in je eigen woorden wat rouw is?

Wanneer kan er sprake zijn van rouw?

definities van rouw

• Rouwen is jouw proces om jezelf aan te passen aan die totaal veranderde situatie. 
  
• het totaal van gevoelens, gedachten en gedrag dat ontstaat ten gevolge van het permanent missen van iets of iemand dierbaars.
• een combinatie van emotionele, mentale, lichamelijke, spirituele en gedragsmatige reacties op verlies  

wat zijn zaken die de rouwreacties bepalen?

Kenmerken bepalend voor rouwreacties

• de relatie met de overledene.
• de leeftijd van de overledene.
• de vooraf bestaande lichamelijke en geestelijke toestand van de rouwende (zelf ziek zijn, mentale sterkte, etc.)

Symptomen en 4 dimensies

Psychisch domein:​

• Depressie​
  
• Angst​
  
• Delier
• Omgang met ziekte

Sociaal domein:

• Eenzaamheid​
  
• Financiële problemen​ 
  
• Relationele problemen​ 
  
• “Ik ben nog nodig”​
  
• Contact met naasten

Fysiek domein:

• Pijn​
  
• Benauwdheid​/kortademigheid
• Vermagering​
  
• Vermoeidheid​
• Onrust

Verwerkingsdomein:

• Spiritueel lijden​
  
• Zinloosheid​
  
• Doodsangst​
  
• Afhankelijkheid​
  
• “Ik wil niet sterven

rouw ondersteuning

Om zeker te weten of iemand in rouw is, in welke fase diegene zit of dat er hulp benodigd is, is het navragen en gedrag vergelijken met de situatie voor het verlies.

rouw reactie groepen

emotionele (verdriet, angst, agressie, opluchting, tevredenheid)

mentale (verward, gespannen, hopeloos, zelfmoordgevoelens)

lichamelijke (hoofdpijn, slaapproblemen, eet probleem)

spirituele (eenzaamheid, verlies van levenslust, angst voor eigen  dood)

gedrag (zoekgedrag, nerveus gedrag, opgewonden gedrag)

anticiperende rouw

Men ziet het einde aankomen en kan zich voorbereiden.

Voordeel; er is tijd om waardig afscheid te nemen, dit kan de gevoelens verlichten.

Nadeel; bij snel overlijden kan het gevoel van in de steek gelaten worden optreden.

rouw model

Er bestaan verschillende manieren (modellen) die aangeven hoe een rouwproces verloopt. 

Deze modellen kunnen aangeven in welke fase men zit en welke zorg misschien nodig is.

Kubler Ross model

Elisabeth Kübler-Ross onderscheidde in het rouwproces 5 fasen. Ze beschouwde rouw echter niet als een lineair proces, dat iedereen stap voor stap doorloopt. 

Bij iedereen verloopt het rouwproces anders. Sommige mensen slaan fasen over. Anderen blijven lang in één fase hangen of hernemen een eerdere fase. Ook verlieservaringen uit het verleden bepalen mee hoe iemand vandaag omgaat met rouw.

Rouwtaken

0. Opvoeden in leven en dood 

1. Laten doordringen dat die ander echt dood is.

2.  Omgaan met een wirwar aan gevoelens

3. Verder leven met het gemis

4. Het weefsel van het leven opnieuw weven

Model van Stroebe en Schut

Modellen

Waar het bij alle modellen op neer komt dat er geen einddoel is.

het leven gaat in aangepaste vorm door na het verlies.

gecompliceerde rouw

Als de verschillende fasen worden doorlopen maar iemand blijft lang "hangen"  het proces dan kunnen er complicaties optreden.

hierbij kan je denken aan depressie met alle bijkomende zaken van dien.

Interventies bij volwassen

• verlies vaststellen 
• stimulering tot uiting van gevoelens
• begrip tonen
• ondersteuning bij individuele coping strategieën (waarbij je leert omgaan met de negatieve emoties die bij mentale problemen komen kijken)
• uitleg geven over de fase van rouw
• stimulering van spirituele/ culturele/ religieuze uitingen
• bied een luisterend oor aan

....en de zorgverlener?

Als de zorgverleners geen emoties kunnen uiten kan dit leiden tot overbelasting en uiteindelijk tot uitval.

Jarenlang is hier weinig aandacht aan besteed.

Belangrijk bij rouw

- Rouw is geen stappenplan 

- Sommige mensen slaan fasen over

- Sommige mensen blijven lang in een fase hangen 

 interventies 

• verlies vaststellen en definiëren
• stimulering tot uiting van gevoelens
• begrip tonen
• ondersteuning bij individuele coping strategieën
• uitleg geven over de fase van rouw
• stimulering van spirituele/ culturele/ religieuze uitingen
• bied een luisterend oor aan

Rouw en verlies in verschillende culturen

Rouw reacties zijn niet universeel

Iedere mens/cultuur kijkt anders naar rouw en verlies

- Kennis hebben hierover is belangrijk omdat: 

      je mensen uit verschillende culturen verzorgt

      ieder mens andere rituelen en gebruiken heeft bij dit thema.

Rituelen:

• Bieden houvast
• Helpen bij afscheid nemen
• Scheppen ruimte om een nieuwe fase te starten.
  

Rituelen zijn:

• Handelingen die emoties oproepen.
• Vertrouwd voor bepaalde mensen
• Komen vaak voort uit oude tradities
• Geven aan dat het leven doorgaat. 
  

Rituelen spitsen zich vooral toe op: 

• Het verzorgen van de overledene  

• Het opbaren van de overledenen

• Het rouwbezoek

• Maaltijden voor de rouwbezoekers

• De dodenherdenkingsdagen

Culturen en religie
Christendom / Katholicisme 

Christendom

• Thuis of rouwcentrum
• Begravenis binnen drie en vijf dagen na overlijden
• Moment om nog één keer afscheid te nemen
• Meestal begraven
  
  

Katholicisme 

• Bediend --> gods nabijheid
• De avond voor de uitvaart een avondwake
• Cremeren of begraven

Wat wordt er afgekeurd in de rooms-katholieke kerk wanneer iemand ernstig ziek is en binnenkort komt te overlijden?

1. Medicijnen
2. Bedienen
3. Euthanasie
4. Hulp van buitenaf (thuiszorg)

Islam + Jodendom

Islam:

• De overledene wordt eerst gewassen
• Rein zijn voor Allah
• Linnen doek 
• De voeten richting Mekkah
• Veertig dagen rouwperiode - afsluiting feest

Jodendom:

• Overledene is met de aarde verbonen (Begrafenis)
• Zo snel mogelijk de begrafenis
• Scheur in kleding --> teken van rouw
• Recht om te leven en recht om te sterven 

Rouw ondersteuning

We rouwen allemaal op onze eigen manier.

Om goed aan te kunnen sluiten en de ander te begeleiden is het goed om de ander te kennen, meer over diegene te weten.

Bijvoorbeeld is iemand een prater of juist niet.

praten over rouw

Wat kan helpen?

openhartig spel gezamenlijk

Pauze

Anneke van der plaats

afronding opleiding

om beurten neem je ons mee in je leerproces.

Reflectievragen

wat is het meest waardevolle wat je hebt geleerd in de cursus?

Welke nieuwe vaardigheden heb je ontwikkelt?

welke uitdagingen ben je tegen gekomen in de cursus?

op welke manier heeft deze cursus je als proffesional veranderd?

wat was je favoriete lesmoment en waarom?

Welke lesaspecten hebben je het meest uitgedaagd?

Wat had je liever anders gezien in de cursus?

Hebben jullie het evaluatieformulier ingeleverd?

QUIZ WZA Nijmegen

afsluitende quiz

Dementie is een verzamelnaam voor ruim ............ ziektes

1. 10
2. 15
3. 25
4. 70

Is Alzheimer het zelfde als dementie?

1. ja
2. nee

Wat is de meest voorkomende vorm van dementie?

1. Alzheimer
2. Vasculaire dementie
3. Lewy body dementie
4. Frontotemporale dementie

Wat is een delier?

1. Een plotseling optredende ernstige dementie.
2. Een plotseling optredende ernstige bloeding.
3. Een plotseling optredende ernstige dorstprikkel.
4. Een plotseling optredende ernstige verwardheid.

Thea is dementerend en steeds opzoek naar ruimtes zoals de WC. Hoe kan Thea daarbij geholpen worden?

1. De inrichting aanpassen
2. Verhuizen
3. Herkenningstekens of pictogrammen plaatsen
4. Alle deuren in huis verwijderen

Elke vorm van dementie begint met vergeetachtigheid

1. waar
2. niet waar

Vasculaire dementie gaat vaak gepaard met depressie

1. waar
2. niet waar
3. weet ik niet

Feedback is altijd negatief

1. Waar
2. Niet waar

de 4 g methode bij feedback geven bestaat ui.

1. gedrag gevoel gevolg en gewenst gedrag
2. gevoel gevolg gewenst gedrag, gewenning
3. gedrag, gevoel, gevolg en gewenning
4. gedrag gevolg, gewenst gedrag en gewenning

Vraag 1: Wat is communicatie?

1. Het overbrengen van informatie van zender naar ontvanger
2. Het overbrengen van informatie van ontvanger naar zender
3. Het overbrengen van informatie van schrijver naar lezer
4. Het overbrengen van informatie van lezer naar schrijver

Wat wordt er afgekeurd in de rooms-katholieke kerk wanneer iemand ernstig ziek is en binnenkort komt te overlijden?

1. Medicijnen
2. Bedienen
3. Euthanasie
4. Hulp van buitenaf (thuiszorg)

Dementie is een palliatieve ziekte

1. juist
2. onjuist

Als WZA mag je geheel zelfstandig de ochtendzorg bij een bewoner doen?

1. juist
2. onjuist

Een hypo wil zeggen een te hoog bloedsuiker gehalte in het bloed

1. waar
2. niet waar

Als iemand een te hoog bloedsuiker gehalte in zijn bloed heeft, is het goed hem extra te laten drinken en bewegen

1. waar
2. niet waar
3. er zijn uitzonderingen

De vriezer moet minimaal staan op

1. -15
2. -17
3. -18
4. -20

De sfeer aan tafel bepaalt voor een groot gedeelte hoeveel een bewoner eet

1. alleen als er een fijne sfeer onderling is
2. alleen als het eten er aantrekkelijk uitziet
3. maakt niks uit
4. A&B samen

Als WZA is het verstandig om te rapporteren?

1. waar
2. niet waar

objectief observeren betekent

1. je beschrijft wat je denkt te zien
2. Je beschrijft wat je denkt te zien en wat je echt ziet
3. je beschrijft wat je echt ziet

Wat is de hamburger methode

1. een communicatie middel
2. een methodiek van feedback geven
3. een methodiek om te bepalen of iemand zorg nodig heeft

een suggestieve vraag is

1. een vraag waarop je ja of nee kan zeggen
2. een vraag waarin al een sturend antwoord zit
3. Een vraag waar je zelf alle kanten mee op kan qua antwoord

het welzijn van mijn bewoner vind ik belangrijker dan het medische

Als een bewoner verlamd is aan de linker kant van zijn lichaam, hoe trek je dan een jas aan bij deze persoon, beschrijf dit kort

Een idee voor een maaltijd inbrengen is het

1. werk van de WZA
2. werk van het gehele team
3. werk van de bewoner zelf als hij t kan