Overheid en Geld

• Economie
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 3

Wat gaan we vandaag doen?

• Herhaling vorige les
• Uitleg overheid en geld
• Maken opdrachten
• nakijken opdrachten

Hoe bereken je de Omzet?

Omzet=...

1. Afzet x Verkoopprijs
2. Verkoopprijs x Inkoopprijs
3. Afzet x Inkoopprijs
4. Winst x Verkoopprijs

Wat is de toegevoegde waarde?

1. Het geld wat de consument betaalt voor het product.
2. De grondstoffen die nodig zijn om een product te maken.
3. Elke bewerking die ervoor zorgt dat het product meer waard wordt.
4. Alles wat in een bedrijfskolom staat.

Wat is de toegevoegde
waarde van de
meelfabriek?

1. € 6.500
2. €2.500
3. € 4.000
4. € 9.000

Wat is de functie van een bedrijfskolom?

1. Berekent de winst van een product
2. Verkoopt producten aan consumenten
3. Toont de stappen van grondstof tot eindproduct
4. Geeft informatie over werknemers

Wat is de juiste volgorde van de bedrijfskolom?

1. Supermarkt, groothandel, kaasfabriek, boederij
2. boerderij, kaasfabriek, groothandel, supermarkt, consument
3. boerderij, kaasfabriek, groothandel, supermarkt
4. groothandel, kaasfabriek, supermarkt, groothandel

Om te produceren zijn productiefactoren nodig. Welke productiefactoren zijn er?

1. Kapitaal, Arbeid, Natuur en Omzet
2. Kennis, Arbeid, Natuur en Omzet
3. Kapitaal, Arbeid, Natuur en Ondernemerschap
4. Kennis, Arbeid, Natuur en Ondernemerschap

Productiefactoren en de beloning

Om te produceren heb je productiefactoren nodig.

Iedere productiefactor heeft zijn eigen beloning.

Combineer de productiefactoren met de beloningen.

Arbeid

Kapitaal

Natuur

Ondernemerschap

Loon

Rente

Pacht

Winst

Huur

De overheid 

De overheid bestaat uit:

1. De gemeente
2. De provincie
3. De rijksoverheid ("het Rijk")

Lagere overheden

Rijksoverheid

De Rijksoverheid is de landelijke overheid in Nederland.​

• Ministeries 
• eerste en tweede kamer​
  
• Belastingdienst​
  
• Rijkswaterstaat ​
  
• Ambtenaren: werken voor rijksoverheid

<div>De rijksoverheid zorgt voor collectieve voorzieningen zoals:</div><ul><li>de veiligheid in ons land (politie en leger)</li><li>onderhoud van de dijken</li><li>onderwijs</li><li>snelwegen</li><li>zorg</li></ul>

De provincies

Nederland is verdeeld in provincies.

Het bestuur van de provincie is verantwoordelijk voor de indeling van het grondgebied binnen de provincie. 

• Zij bepalen waar dorpen en steden mogen 

uitbreiden.

•  bedrijventerreinen en recreatiegebieden aanwijzen
  
• aanleg infrastructuur
  

Gemeente

• De gemeente regels alles in je woonplaats.
• Je kunt er een paspoort, rijbewijs, ID-kaart halen.
• De gemeente wordt bestuurd door een burgemeesters en wethouders.
• Het bouwen van woningen

Drie soorten goederen

Individuele goederen en collectieve goederen

Individuele goederen 
Is voor één persoon beschikbaar of kun je afrekenen aan één persoon. 
Bedrijven en overheden leveren dit. 

voorbeeld:  bijna alle goederen (bv  een appel)

Collectieve goederen 
Is voor iedereen beschikbaar, maar kun je niet afrekenen bij één persoon. 

De overheid levert dit. 

Voorbeeld: Dijken en rechtspraak

Collectieve goederen

Goederen die door de overheid worden geleverd en voor iedereen beschikbaar zijn. Niet uitsluitbaar en niet rivaliserend.

• Door de overheid geproduceerd
• Niet in individuele eenheden te splitsen
• Niet mogelijk een individuele prijs voor een goed in rekening te brengen

niet-rivaliserend

waarbij de consumptie door de één niet ten koste gaat van de consumptie door de ander&nbsp;

Quasi collectieve goederen

Dit zijn individuele goederen die toch door de overheid worden geleverd, de reden is dat de overheid wil garanderen dat ze voor iedereen betaalbaar en toegankelijk zijn. bijvoorbeeld onderwijs en snelwegen

Overzicht goederen

1. Individuele goederen:
   Uitsluitbaar & rivaliserend
2. Collectieve goederen:
   Niet uitsluitbaar & niet rivaliserend
3. Quasi collectieve goederen:
   Hebben 1 van beide kenmerken of individuele goederen die toch door de collectieve sector worden aangeboden 

Ruilen

Directe ruil en 

indirecte ruil

Goederen tegen goederen ruilen = directe ruil.

Geld tegen een product  'ruilen' = indirecte ruil.

Directe ruil

Chartaal geld: het tastbare geld. De munten en biljetten.

Giraal geld: onzichtbare geld, geld op je betaalrekening

Vier waardes van geld

• Nominale waarde:
   De waarde die op het geld staat.
• Intrinsieke waarde: 
  De waarde van het materiaal
  
  Intrinsieke waarde ≤ nominale waarde

De nominale waarde is altijd hoger omdat er anders een risico bestaat op het omsmelten van de grondstoffen.

Functies van geld:

• ruilmiddel

• rekenmiddel

• oppotmiddel (spaarmiddel)

Spaarmiddel:
<div>je geeft een deel van je inkomen niet uit, zodat je het later kunt gebruiken</div>

Rekenmiddel:
<div>je kunt de waarde van verschillende producten met elkaar vergelijken</div>

Ruilmiddel:
<div>je koopt of verkoopt goederen of diensten met geld</div>

opdrachten maken

opdrachten

• Overheidsinkomsten en uitgaven blz. 34
• Geld is te vertrouwen blz. 35-36

Keuze:

• Lesdoelen uitwerken
• bergrippen in eigen woorden schrijven
• begrippentrainer online maken
• Samenvatting maken
• De overheid onder de loep blz. 33
• Grip op geld blz. 37

prinsjesdag

Derde dinsdag van September

15 September 2026