LUIDER 25 · Russians (Sting)

• newEditor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introductie

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 25: Russians van Sting (1985). Een lied over kernwapens, met een melodie van een Russische componist. Vraag van de les: Wat heeft een kinderprogramma op de Russische tv te maken met de angst voor een kernoorlog? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 3: Muren en grenzen (1984-1987).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

25

RUSSIANS

STING · 1985

Een lied over kernwapens, met een melodie van een Russische componist.

Les over Russians van Sting, van zijn eerste soloalbum The Dream of the Blue Turtles (1985). Het lied gaat over de Koude Oorlog en de angst voor een kernoorlog, en leent een melodie van Sergej Prokofjev. Let op: sinds de Russische inval in Oekraïne (2022) ligt het onderwerp weer gevoelig; er kunnen leerlingen met Russische of Oekraïense wortels in de klas zitten. De les gaat over mensen aan beide kanten, niet over schuld van een volk. De clip bevat geen geweld. Image credit: Didier Duforest / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

DE VRAAG VAN DEZE LES

Wat heeft een kinderprogramma op de Russische tv te maken met de angst voor een kernoorlog?

NA DEZE LES KUN JE

• uitleggen waarom mensen in de jaren tachtig bang waren voor een kernoorlog

• beschrijven welk eenvoudig idee Sting tegenover de wapenwedloop zet

• uitleggen hoe Sting muziek van Prokofjev gebruikt en wat dat betekent

Vraag vooraf: wat weten leerlingen van de Koude Oorlog? Veel leerlingen kennen de Berlijnse Muur (zie ook les 21, Over de muur). Vraag ook of iemand weet wat een kernwapen doet. Houd het kort: de dia's hierna leggen het uit. De vraag van de les komt aan het eind terug.

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

EERSTE KEER KIJKEN

Sting, Russians (1985)

Welke sfeer roept de muziek op? Hoor je iets wat je niet verwacht in een popnummer?

Officiële clip van het kanaal van Sting (VEVO). Bekijk de clip vooraf. Laat leerlingen na afloop noemen wat ze hoorden: de plechtige, trage melodie, strijkers en synthesizers, en aan het begin stemmen uit een Russisch nieuwsbericht. Verder luisteren: in maart 2022, kort na de Russische inval in Oekraïne, nam Sting een nieuwe versie op met gitaar en cello (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=6w3037nq23o). Vergelijk de twee: wat doet het met het lied als het veertig jaar later weer klinkt?

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

DE TIJD

De Koude Oorlog: bang voor de bom

Na 1945 stonden de VS en de Sovjet-Unie tegenover elkaar. Ze vochten niet rechtstreeks, maar bouwden steeds meer kernwapens: de Koude Oorlog.

Beide kanten konden de ander vele keren vernietigen. Wie als eerste schoot, zou zelf ook sterven. Begin jaren tachtig was de spanning groot en waren veel mensen echt bang.

Reagan en Gorbatsjov bij hun eerste ontmoeting in Genève, november 1985.

Het idee dat beide kanten elkaar bij een aanval zeker zouden vernietigen heet wederzijds verzekerde vernietiging (Mutually Assured Destruction, MAD): afschrikking. Halverwege de jaren tachtig bestonden er wereldwijd meer dan 60.000 kernkoppen, meer dan ooit daarvoor of daarna. President Reagan noemde de Sovjet-Unie in 1983 een rijk van het kwaad. In Nederland demonstreerden op 29 oktober 1983 in Den Haag honderdduizenden mensen tegen de plaatsing van kruisraketten. In maart 1985 kwam Michail Gorbatsjov aan de macht in de Sovjet-Unie; in november 1985 ontmoette hij Reagan in Genève (de foto). Daarna nam de spanning af: in 1987 sloten ze een verdrag over raketten voor middellange afstand, in 1989 viel de Muur. Image credit: White House Photo Office / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

HET ONTSTAAN

Sovjet-tv via een schotel in New York

Sting was de zanger en bassist van The Police. In 1985 begon hij een sololoopbaan.

Bij een vriend, uitvinder Ken Schaffer, keek hij 's nachts via een satellietschotel naar de tv uit de Sovjet-Unie. Op dat uur zond die alleen kinderprogramma's uit. Sting zag hoe zorgvuldig die waren gemaakt. De 'vijand' bleek gewoon uit ouders en kinderen te bestaan.

1985

STING BRENGT ZIJN EERSTE SOLOALBUM UIT: THE DREAM OF THE BLUE TURTLES

Schaffer had een ontvanger gebouwd waarmee hij Sovjet-satelliettelevisie kon opvangen; Sting keek mee bij Columbia University in New York (Wikipedia, op basis van Stings eigen toelichting). Het album verscheen in juni 1985, de single Russians eind november 1985 in Groot-Brittannië. Sting speelde op het album met jazzmusici, onder wie saxofonist Branford Marsalis, pianist Kenny Kirkland, bassist Darryl Jones en drummer Omar Hakim. De single kwam op 29 november 1985 uit en haalde de twaalfde plaats in Groot-Brittannië en de zestiende in de VS. Doorvraag: waarom helpt het om een 'vijand' als gewone mensen te zien?

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: genius.com

BEGIN

De zanger beschrijft de angst die in Europa en Amerika heerst. Overal klinkt harde taal van de politiek. Hij vraagt zich af hoe hij zijn eigen kind kan beschermen tegen de bom.

MIDDEN

Hij noemt leiders van beide kanten bij naam: een Sovjetleider uit de jaren vijftig en de Amerikaanse president van dat moment. Hij gelooft ze geen van beiden. Een kernoorlog kan volgens hem niemand winnen.

REFREIN

Steeds komt dezelfde gedachte terug. De redding zit niet in wapens, maar in iets wat alle mensen delen: de liefde voor hun kinderen. Aan beide kanten wonen gewone mensen.

Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). De Sovjetleider is Nikita Chroesjtsjov: in 1956 deed hij een uitspraak die in het Westen als dreigement werd gehoord, terwijl hij bedoelde dat het communisme het kapitalisme zou overleven. De president is Ronald Reagan, die bescherming beloofde met een raketschild. Het lied noemt ook Robert Oppenheimer, de natuurkundige die de bouw van de eerste atoombom leidde. Wijs op het perspectief: de ik-figuur is een Brit, die tussen de twee machten in woont en toekijkt. Het refrein is een wens, geen zekerheid: dat maakt het lied kwetsbaar en ook een beetje ongemakkelijk.

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

VRAAG

Welk argument tegen de wapenwedloop gebruikt Sting in Russians?

A

De Sovjet-Unie heeft minder kernwapens dan Amerika denkt

B

Groot-Brittannië moet zelf meer kernwapens gaan bouwen

C

Ouders aan beide kanten willen dat hun kinderen veilig zijn

D

Een kernoorlog kan alleen in Europa uitgevochten worden

Het goede antwoord: ouders aan beide kanten willen dat hun kinderen veilig zijn. Sting telt geen wapens en kiest geen kant; hij wijst op wat de mensen aan beide kanten gemeen hebben. Leerlingen die voor de optie over Europa kiezen, hebben wel gehoord dat de angst in Europa groot was: Europa lag tussen de twee machten in. Doorvraag: is dat een sterk argument, of een naïef argument?

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

DE MUZIEK

Een melodie van Prokofjev

Het plechtige thema in Russians is niet van Sting. Hij leende het van de Romance van de Russische componist Sergej Prokofjev, uit diens muziek voor de Sovjetfilm Luitenant Kizjé (1934).

Zo klinkt er Russische muziek in een lied over Russen. Prokofjev staat als medeauteur op de plaat.

De Russische componist Sergej Prokofjev (1891 tot 1953).

Verdieping voor conservatoriumstudenten. Luitenant Kizjé was Prokofjevs eerste filmmuziek; nog in 1934 maakte hij er een orkestsuite van (opus 60) in vijf delen: Geboorte van Kizjé, Romance, Bruiloft van Kizjé, Trojka en Begrafenis van Kizjé. De Romance heeft in het origineel een solo voor contrabas en een opvallende partij voor tenorsaxofoon; er bestaat ook een versie met baritonzang. De film is een satire: een officier die alleen bestaat door een schrijffout in een document, en die niemand durft te schrappen. Luister samen naar de Romance en vergelijk: welke frasen neemt Sting over, en waar gaat hij zijn eigen weg? Prokofjev stierf op 5 maart 1953, op dezelfde dag als Stalin. Wat die keuze betekent: Sting zet midden in de Koude Oorlog een stuk Russische cultuur op de Westerse hitlijsten. De vijand blijkt ook mooie muziek te maken. Image credit: Unknown authorUnknown author / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

DE MUZIEK

Zo klinkt de Koude Oorlog

Geluidscollage

Het nummer begint met stemmen uit een Russisch nieuwsbericht en radiogeluiden. Je hoort meteen: dit gaat over de wereld, niet over een liefde.

Klank

Geen rockband, maar een klank als van filmmuziek: synthesizers en strijkers, langzaam en plechtig. Het klinkt meer als een rouwstoet dan als een demonstratie.

Zang

Sting zingt rustig en laag, bijna als een verteller. Hij schreeuwt niet: het lied wil overtuigen, niet opjutten.

Het nieuwsbericht aan het begin gaat over de ontmoeting van Gorbatsjov met de Britse premier Margaret Thatcher (december 1984); het komt uit het Sovjet-nieuwsprogramma Vremja, voorgelezen door nieuwslezer Igor Kirillov. Op de achtergrond klinken radiogesprekken uit de gezamenlijke Amerikaans-Sovjet ruimtevlucht Apollo-Sojoez (1975): een moment waarop de twee machten wel samenwerkten. Sting en Pete Smith produceerden het nummer. Voor muziekleerlingen: vergelijk de vorm met een popsong. Waar zit het refrein, en waar klinkt het Prokofjev-thema? Het thema klinkt vooral in de instrumentale delen. Doorvraag: waarom kiest Sting voor klassiek klinkende muziek in plaats van een protestnummer met gitaren?

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

DE NAWERKING

Een lied dat terugkwam

1962

Cubacrisis: de wereld staat op de rand van een kernoorlog.

1985

Sting brengt Russians uit. Reagan en Gorbatsjov ontmoeten elkaar.

1987

Een verdrag schrapt een hele soort kernraketten.

1991

De Sovjet-Unie valt uiteen. De Koude Oorlog is voorbij.

2022

Na de inval in Oekraïne neemt Sting het lied opnieuw op.

Het INF-verdrag van december 1987 verbood raketten voor middellange afstand; daardoor gingen ook de kruisraketten niet naar Nederland. De Berlijnse Muur viel in november 1989, de Sovjet-Unie hield eind december 1991 op te bestaan. In 2022 zei Sting dat hij het lied jarenlang niet had gespeeld omdat hij dacht dat het niet meer nodig was; de nieuwe versie steunde humanitaire hulp. Doorvraag: waarom kan een oud protestlied ineens weer actueel worden?

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

STELLING

Sinds de oorlog in Oekraïne is Russians een naïef lied geworden.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen en daarna beide kanten aan het woord. Let op: houd het gesprek bij het lied en bij mensen, niet bij schuld van een volk. Doorvraag 1: Sting nam het lied in 2022 zelf opnieuw op. Waarom zou hij dat gedaan hebben, als het naïef was? Doorvraag 2: is een lied dat de 'vijand' menselijk maakt zwak, of juist moedig?

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

TERUG NAAR DE VRAAG

Wat heeft een kinderprogramma op de Russische tv te maken met de angst voor een kernoorlog?

WAT BLIJFT

• Tijdens de Koude Oorlog konden de VS en de Sovjet-Unie elkaar met kernwapens vernietigen, en veel mensen waren bang.

• Kinder-tv uit de Sovjet-Unie liet Sting zien dat de 'vijand' uit gewone ouders en kinderen bestaat: dat is het hart van het lied.

• Door een melodie van Prokofjev te gebruiken, laat Sting Russische en westerse cultuur letterlijk samen klinken.

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

Welk gewoon, menselijk beeld zou jij kiezen om twee groepen die elkaar wantrouwen dichterbij te brengen?

Exitvraag. Een goed antwoord noemt twee concrete groepen en één alledaags beeld dat ze delen, zoals Sting de kinder-tv. Veelgemaakte fout: een algemene oproep ("iedereen moet vrede sluiten") in plaats van een concreet beeld.

LUIDER

25 · RUSSIANS · STING

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.