G R O E I M E T E R
G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R · N I V E A U 4
Het beroep gespecialiseerd pedagogisch medewerker
Je gaat werken met kinderen en jongeren van 0 tot 21 jaar, in de opvang, de jeugdhulp of het onderwijs. Wat maakt jou straks een gespecialiseerd pedagogisch medewerker?
Les 1 · Typering van het beroep
G R O E I M E T E R
G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R · N I V E A U 4
Het beroep gespecialiseerd pedagogisch medewerker
Je gaat werken met kinderen en jongeren van 0 tot 21 jaar, in de opvang, de jeugdhulp of het onderwijs. Wat maakt jou straks een gespecialiseerd pedagogisch medewerker?
Les 1 · Typering van het beroep
Over deze les: les 1 van de serie Groeimeter, beroepslessen voor de opleiding Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen waar ze straks werken, wat hun rol is naast de pedagogisch medewerker op niveau 3, welke beroepshouding het kwalificatiedossier vraagt en hoe methodisch werken de rode draad van de serie vormt.
Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, gewijzigd 2021), kwalificatie Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (crebo 25697). Typering van het beroep (profiel P2) en kerntaak B1-K1 Begeleiden van kinderen bij hun ontwikkeling. Resultaat van de beroepengroep: het kind of de groep is in een veilige omgeving in de ontwikkeling gestimuleerd en de eigenheid van het kind is gewaarborgd, waardoor elk kind zich optimaal ontwikkelt. Typerende beroepshouding: betrokken, empathisch, assertief, representatief en integer, met een voorbeeldfunctie als rolmodel.
Bronnen voor de eisen aan beroepskrachten: Wet kinderopvang, artikel 1.50 (wetten.overheid.nl); Rijksoverheid, Personenregister kinderopvang en Taaleis kinderopvang; DUO, Continue screening; beroepsvereisten in het kwalificatiedossier.
Foto: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 1
Na deze les:
1
Je kan uitleggen waar een gespecialiseerd pedagogisch medewerker werkt en wat haar of zijn rol is.
2
Je kan de beroepshouding beschrijven die het kwalificatiedossier van je vraagt.
3
Je kan de stappen van methodisch werken toepassen op een situatie uit je stage.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 1
Waarom kies jij voor een beroep met kinderen en jongeren?
Ik wil kinderen helpen groeien
Ik vind het gewoon heel leuk
Ik wil iets betekenen voor gezinnen
Ik heb er ervaring mee, thuis of op stage
Startvraag: er is geen goed of fout. Vraag een paar studenten om hun keuze toe te lichten. Plezier in het werk met kinderen is een goed begin, maar het beroep vraagt meer: kennis, een professionele houding en methodisch werken. Daar gaat deze les over. Kom er bij de stelling aan het eind op terug.
W E R K V E L D E N
LES 1
Waar werk jij straks?
Kindercentrum: kinderdagverblijf, peuteropvang met voorschoolse educatie, buitenschoolse opvang.
Integraal kindcentrum of brede school: opvang en onderwijs onder één dak.
Opvoedingsondersteuning en jeugdhulp: bijvoorbeeld een orthopedagogisch dagcentrum of een leefgroep.
Onderwijs: basisonderwijs, speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs.
Uitleg: het kwalificatiedossier noemt deze werkvelden in de typering van het beroep. In een integraal kindcentrum kun je ook werken als combinatiefunctionaris: deels in de opvang, deels op school. In de jeugdhulp werk je met kinderen en jongeren die extra ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld door een ontwikkelingsachterstand, een beperking of de situatie thuis. Het dossier spreekt over kinderen en jongeren van 0 tot 21 jaar. Vraag wie van de studenten al in welk werkveld stage loopt of heeft gelopen.
Foto: Snufkin (StockSnap), CC0 Image credit: Snufkin (StockSnap), CC0
N I V E A U 3 E N N I V E A U 4
LES 1
Wat doe jij extra op niveau 4?
Niveau 3: pedagogisch medewerker
Werkt vooral in de kinderopvang
Maakt een plan van aanpak voor de begeleiding
Voert het dagprogramma uit
Niveau 4: gespecialiseerd
Werkt ook in jeugdhulp en onderwijs
Richt zich vooral op kinderen met een specifieke ondersteuningsbehoefte
Maakt en bespreekt een ontwikkelplan
Is mentor van een aantal kinderen
Stuurt collega's inhoudelijk aan
Uitleg: beide kwalificaties delen het basisdeel van het dossier Pedagogisch Werk: een veilig klimaat, activiteiten voorbereiden, de ontwikkeling volgen, samenwerken en evalueren. Het verschil zit in het profiel. De pedagogisch medewerker kinderopvang (niveau 3) maakt een plan van aanpak en zorgt voor de uitvoering van het dagprogramma. De gespecialiseerd pedagogisch medewerker richt zich volgens het dossier met name op kinderen en jongeren met een specifieke ondersteuningsbehoefte, maakt een ontwikkelplan en voert het uit, en heeft een inhoudelijk aansturende rol voor collega's. Ze kan ook coördinerende, beleidsondersteunende en beheertaken hebben. De eindverantwoordelijkheid ligt bij de leidinggevende.
V R A A G
LES 1
Welke taak hoort vooral bij de gespecialiseerd pedagogisch medewerker op niveau 4?
Een ontwikkelplan maken en met ouders bespreken
Het dagprogramma van de groep uitvoeren
Een activiteit voorbereiden met collega's
Zorgen voor een veilig klimaat in de groep
Antwoord: A. Het ontwikkelplan staat in het profiel van de gespecialiseerd pedagogisch medewerker: werkproces P2-K1-W3 Maakt een ontwikkelplan. Een veilig klimaat en activiteiten voorbereiden staan in het basisdeel en horen dus bij beide niveaus. Het dagprogramma uitvoeren is ook een taak van de pedagogisch medewerker op niveau 3. Wijs erop dat niveau 4 niet beter of belangrijker is, maar een andere rol heeft.
K E R N B E G R I P
LES 1
Beroepshouding
De manier waarop je je als professional opstelt tegenover kinderen, ouders en collega's. Het dossier vraagt dat je betrokken, empathisch, assertief, representatief en integer bent.
Kernbegrip: leg de vijf woorden kort uit. Betrokken: je zet je in voor elk kind. Empathisch: je kunt je inleven in een ander. Assertief: je komt op een rustige en duidelijke manier voor jezelf en voor het kind op. Representatief: je verzorgt je uiterlijk, taal en gedrag zo dat het past bij je organisatie. Integer: je bent eerlijk en betrouwbaar en gaat zorgvuldig om met vertrouwelijke informatie. Het dossier noemt de pedagogisch werker ook een rolmodel: kinderen leren van wat jij voordoet. Je biedt geborgenheid, straalt rust uit en reflecteert regelmatig op je eigen handelen.
C A S U S
LES 1
Leefgroep jeugdhulp, jongeren van 12 tot 16 jaar
Jens (14) komt binnen na school. Hij gooit zijn tas in de hoek en zegt: 'Wat een rotdag. Laat me met rust.'
Jouw collega Rogier roept: 'Hé, die tas hangen we op. Dat weet je.' Jens loopt boos naar zijn kamer en slaat de deur dicht. Rogier zucht: 'Altijd hetzelfde met hem.'
Welke houding zie je?
Bespreek in tweetallen: welke kwaliteiten van de beroepshouding mis je hier, en welke zie je wel? Wat zou jij doen, bij Jens en bij Rogier?
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: Rogier is duidelijk over de afspraak, maar laat weinig empathie zien voor de rotdag van Jens. Zijn opmerking 'altijd hetzelfde' zet Jens neer als het probleem. Je kunt Jens eerst even ruimte geven en dan rustig naar hem toe gaan: 'Je had een rotdag, zei je. Wil je erover praten?' Daarna kan de tas alsnog. Bij Rogier kun je assertief en collegiaal reageren, bijvoorbeeld later even samen terugkijken: 'Hoe kunnen we Jens het beste opvangen als hij zo binnenkomt?' Integer is ook: niet negatief over een jongere praten waar andere jongeren bij zijn.
Hulp voor wie vastloopt: neem de vijf woorden van de vorige dia en vraag je bij elk woord af of je het terugziet.
Extra voor snelle studenten: wanneer was jij op je stage een rolmodel, zonder dat je het van plan was?
E I S E N
LES 1
Wat je nodig hebt om te mogen werken
VOG: een Verklaring Omtrent het Gedrag.
Personenregister kinderopvang: wie in de kinderopvang werkt, ook als stagiair, staat ingeschreven voordat het werk begint.
Continue screening: iedereen in het register wordt elke dag opnieuw gescreend.
Taal: een pedagogisch medewerker spreekt Nederlands op minstens niveau 3F of B2, op de bso 2F of B1.
Uitleg: volgens de Rijksoverheid moet iedereen die werkt in de kinderopvang ingeschreven staan in het Personenregister kinderopvang, ook stagiairs, uitzendkrachten en vrijwilligers. Daarvoor heb je een VOG nodig die bij de inschrijving niet ouder is dan twee maanden. Volgens de Wet kinderopvang, artikel 1.50, mag je pas aan het werk als je bent ingeschreven en de organisatie je aan zich heeft gekoppeld. Daarna word je continu gescreend: DUO noemt een dagelijkse controle op nieuwe strafbare feiten. Bij een relevant nieuw feit zet de werkgever je op non-actief en moet je een nieuwe VOG aanvragen. Krijg je die niet, dan mag je niet blijven werken in de kinderopvang. De taaleis staat in de beroepsvereisten van het kwalificatiedossier en bij de Rijksoverheid: sinds 1 januari 2025 beheersen pedagogisch medewerkers in de dagopvang de mondelinge taalvaardigheid op minstens niveau 3F of B2, in de buitenschoolse opvang op minstens 2F of B1. Voor stagiairs en medewerkers in opleiding geldt de taaleis nog niet. Voor voorschoolse educatie geldt niveau 3F voor mondelinge taalvaardigheid en lezen; daarover gaat les 5. In het onderwijs en de jeugdhulp gelden eigen regels; vraag je stageplek welke.
V R A A G
LES 1
Je begint over twee weken als stagiair op een buitenschoolse opvang. Wat moet geregeld zijn voordat je start?
Een EHBO-diploma voor kinderen
Een kennismaking met alle ouders
Alleen een stagecontract met je school
Een VOG en inschrijving in het register
Antwoord: D. Ook een stagiair moet ingeschreven staan in het Personenregister kinderopvang, met een VOG. Een stagecontract heb je ook nodig, maar het is niet genoeg. Kinder-EHBO is nuttig en staat in het dossier, maar is geen voorwaarde om als stagiair te beginnen. Een kennismaking met alle ouders is geen eis. Tip: vraag de VOG op tijd aan, want het kan even duren.
M E T H O D I S C H W E R K E N
LES 1
Zo werk je methodisch
1
Verzamel informatie over het kind en de groep.
2
Stel een doel dat past bij het kind.
3
Plan een aanpak of activiteit.
4
Voer uit en kijk wat er gebeurt.
5
Evalueer en stel je aanpak bij.
Deze stappen kom je in de hele serie tegen, van observeren tot evalueren.
Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je methodisch werkt: doelgericht en in vaste stappen, zodat je kunt uitleggen waarom je iets doet. De stappen sluiten aan bij de werkprocessen: informatie verzamelen (B1-K1-W2), activiteiten voorbereiden (B1-K1-W3), de ontwikkeling volgen en stimuleren (B1-K1-W6) en je werk evalueren (B1-K1-W7). Op niveau 4 komt daar het ontwikkelplan bij (P2-K1-W3 en W4). De body of knowledge noemt hierbij de PDCA-cyclus: plan, do, check, act. Wijs vooruit: in les 3 oefen je het observeren, in les 7 het ontwikkelplan en in les 12 het evalueren.
O P D R A C H T
LES 1
Methodisch werken op jouw stage
1
Kies een kind of jongere van je stage, zonder naam.
2
Bedenk iets wat dit kind nog lastig vindt.
3
Loop samen de vijf stappen door: wat doe je bij elke stap?
4
Kies één stap die je volgende week echt gaat doen.
minute
second
in tweetallen
Opdracht: 6 minuten, in tweetallen. Studenten zonder stage kiezen een kind uit hun omgeving of een kind uit de casus. Benadruk privacy: geen namen of herkenbare details, ook niet in de klas. Voorbeeldantwoord: een kleuter op de bso die moeilijk aansluit bij spel. Informatie: twee keer kijken hoe hij het spel binnenkomt en de mentor vragen wat zij weet. Doel: hij vraagt zelf of hij mee mag doen. Aanpak: samen met hem een zin oefenen. Uitvoeren en kijken. Evalueren met de mentor na twee weken.
Hulp voor wie vastloopt: begin bij stap 1 en vraag je af wat je al weet en wat nog niet.
Extra voor snelle studenten: formuleer het doel zo dat je over twee weken kunt zien of het gelukt is.
S T E L L I N G
LES 1
Een goede pedagogisch medewerker is vooral iemand die gek is op kinderen.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Plezier in het werk en oprechte belangstelling voor kinderen zijn belangrijk, het dossier noemt betrokkenheid niet voor niets als eerste. Maar het beroep vraagt meer: kennis van ontwikkeling, een professionele houding, methodisch werken en samenwerken met ouders en collega's. Sluit af met de startvraag: is jouw reden om dit beroep te kiezen na deze les veranderd of juist sterker geworden?
T E R U G B L I K
LES 1
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Werkvelden en rol
Beroepshouding
Methodisch werken
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Een veilig pedagogisch klimaat
Een kind leert pas als het zich veilig voelt. Volgende les leer je hoe je van een groep een plek maakt waar elk kind zich thuis voelt.
Je kan uitleggen wat een veilig pedagogisch klimaat is en welke vier opvoedingsdoelen de wet noemt.
Je kan de zes interactievaardigheden herkennen in de omgang met kinderen.
Volgende les: les 2 van de serie, werkproces B1-K1-W1 Zorgt voor een veilig pedagogisch klimaat.
Image credit: LessonUp