Producenten en winst (Economie havo), les 1: Uitleg

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Producenten en winst

Examenstof economie havo

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4,5

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Uitleg van resultaat, doelstellingen, de integrale en marginale benadering voor prijsnemers en monopolisten, toetreding en producentensurplus, met rekenvoorbeelden met ronde getallen.

Onderdelen in deze les

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Producenten en winst

Examenstof economie havo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: D7.1 t/m 7.4, 7.9 en 7.10. Image credit: Alex P. Kok / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Wat ga je kunnen?

Ik kan bepalen welke prijs en afzet een producent kiest bij zijn doelstelling, en wanneer hij toetreedt tot een markt.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden komen bij je op bij: een bedrijf wil winst maken?

Verwacht: opbrengst, kosten, prijs, verkopen, verlies, omzet, concurrentie. Groepeer ze rond opbrengsten en kosten; in deze les bepalen we met die twee wat een producent het beste kan doen.

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Pizzeria: elke extra pizza levert omzet op maar kost ook geld

Resultaat: winst of verlies

  • Het resultaat is winst of verlies: winst = TO (totale opbrengst) min TK (totale kosten).

  • Is TO groter dan TK, dan is er winst. Is TO kleiner dan TK, dan is er verlies.

  • Zijn TO en TK gelijk, dan is het bedrijf kostendekkend: de winst is precies nul.

  • Per stuk: winst = (GO - GTK) x q. Met GO = 20, GTK = 18 en q = 8.000 is de winst 16.000 euro.

Controle: (20 - 18) x 8.000 = 16.000 en TO = 160.000, TK = 144.000, verschil 16.000. GO is de gemiddelde opbrengst (= prijs), GTK de gemiddelde totale kosten. Veelgemaakte fout: omzet en winst door elkaar halen: omzet is TO, winst is TO min TK. Image credit: Tony Webster / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Supermarkt in Nuenen: grote ketens strijden om marktaandeel

Doelstellingen van producenten

  • De doelstelling van een producent bepaalt welke prijs en afzet hij kiest.

  • Maximale winst: het grootste verschil tussen TO en TK. Dit is de klassieke doelstelling.

  • Maximale omzet: de afzet waarbij TO het hoogst is, bijvoorbeeld om snel te groeien.

  • Marktaandeel: een zo groot mogelijk deel van de markt, ook als de winst eerst klein is.

Een supermarktketen zet soms de prijs laag om marktaandeel te winnen en verdient later terug. Veelgemaakte fout: denken dat elke producent altijd maximale winst nastreeft. De examenvraag noemt de doelstelling meestal in de tekst. Image credit: Alex P. Kok / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Uitverkoop vanwege sluiting van een winkel: het bedrijf stopt

Kostendekking en continuïteit

  • Kostendekking (break-even): TO = TK, dus de winst is nul.

  • De break-evenafzet is de afzet waarbij de opbrengsten precies de kosten dekken.

  • Continuïteit: het bedrijf wil blijven bestaan. Daarvoor zijn op den duur minstens de kosten gedekt nodig.

  • Blijft er jarenlang verlies, dan houdt een bedrijf het op lange termijn niet vol.

Veelgemaakte fout: break-even gelijkstellen aan maximale winst. Bij break-even is de winst nul. Op korte termijn kan een bedrijf soms doorgaan met verlies, op lange termijn niet. Image credit: Gerald England / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Een bedrijf heeft TO = 120 en TK = 150 (x 1.000 euro). Wat is het resultaat?

A

Winst van 30 duizend euro

B

Het bedrijf is kostendekkend

C

Verlies van 30 duizend euro

D

Verlies van 150 duizend euro

120 - 150 = -30, dus verlies van 30 duizend euro. Verwachte fout: winst noemen omdat er een getal van 30 uitkomt, of de TK als verlies zien.

Vul in

Een bedrijf met TO = TK is kostendekkend. Bij de break-evenafzet is het resultaat dus gelijk aan nul, dus er is geen winst en geen verlies.

kostendekkend
break-evenafzet
nul
continuïteit
verlies

Kostendekkend betekent dat de opbrengsten precies de kosten dekken, en dat is bij de break-evenafzet.

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Groente- en fruitkraam op een lokale markt, Hertford (Engeland)

Prijsnemer of monopolist

  • Bij volledige mededinging is een producent een prijsnemer: hij kan de marktprijs niet beïnvloeden.

  • Hij is ook een hoeveelheidsaanpasser: hij past alleen zijn afzet q aan.

  • Elk extra stuk levert de marktprijs op: MO (marginale opbrengst) is gelijk aan P en aan GO.

  • Een monopolist is de enige aanbieder: hij kiest een afzet, de prijs volgt uit de vraaglijn.

Op een markt met veel aanbieders van hetzelfde product (denk aan de kraam in de foto) bepaalt de markt de prijs. Veelgemaakte fout: denken dat een prijsnemer de prijs kan verhogen zonder klanten te verliezen. Image credit: RobThinks / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

TO en TK: de maximale winst ligt bij q = 8, break-even bij q = 4 en q = 12

Integrale benadering: TO en TK

  • Integrale benadering: je gebruikt de TO-lijn en de TK-lijn samen om prijs en afzet te bepalen.

  • Maximale winst: waar TO het verst boven TK ligt. In de grafiek bij q = 8 (160 tegen 144).

  • Break-even: waar TO en TK elkaar snijden (q = 4 en q = 12). Daartussen is er winst.

  • Bij een prijsnemer is TO een rechte lijn door de oorsprong: TO = P x q (hier P = 20).

Model: P = 20, TK = q kwadraat + 4q + 48, q in duizenden stuks en bedragen in duizenden euro. Tabel: q = 0: TO 0, TK 48; q = 4: TO 80, TK 80; q = 8: TO 160, TK 144, winst 16; q = 12: TO 240, TK 240. De syllabus vraagt dit alleen verbaal en grafisch, niet rekenkundig. Veelgemaakte fout: de maximale winst bij het snijpunt zoeken, terwijl daar de winst nul is. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

MO = MK in W (q = 8); break-even waar GO en GTK elkaar snijden

Marginale benadering: MO en MK

  • Marginale benadering: vergelijk de extra opbrengst (MO) met de extra kosten (MK) van één stuk meer.

  • Is MO groter dan MK, dan stijgt de winst bij meer afzet. Is MK groter, dan daalt de winst.

  • Maximale winst bij MO = MK (punt W, q = 8). Bij een prijsnemer is dat waar P = MK.

  • Break-even bij GO = GTK (B1 en B2). Winst = (GO - GTK) x q: het groene vlak.

Zelfde model als de vorige dia: MK = 2q + 4 en GTK = q + 4 + 48 : q. Bij q = 8: MK = 20 = P en GTK = 18, winst = (20 - 18) x 8 = 16. Dat klopt met TO - TK = 160 - 144. Veelgemaakte fout: het winstvlak tekenen tussen MO en MK in plaats van tussen GO en GTK. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

Een bakker is prijsnemer. Bij welke afzet is zijn winst maximaal?

A

Waar GO gelijk is aan GTK

B

Waar MO gelijk is aan nul

C

Waar MO gelijk is aan MK, dus P = MK

D

Waar de TK-lijn het steilst loopt

Maximale winst: MO = MK, en bij een prijsnemer is MO gelijk aan P. GO = GTK is break-even. Verwachte fout: break-even kiezen.

Zet op volgorde: de maximale winst vinden in een tabel

1

Dat is de afzet bij maximale winst

2

Bereken het resultaat: TO min TK

3

Zoek de afzet met het hoogste resultaat

4

Bepaal bij elke afzet de TO en de TK

Eerst TO en TK, dan het verschil, dan het hoogste verschil en daarmee de afzet. Verwachte fout: de afzet met de hoogste TO kiezen.

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Monopolist: maximale winst in W (q = 8), maximale omzet in O (q = 10)

Monopolist: winst of omzet

  • De monopolist leest zijn prijs af op de GO-lijn (de vraaglijn). De MO-lijn ligt daaronder.

  • MO ligt onder GO: een lagere prijs geldt voor alle stuks, ook voor de al verkochte.

  • Maximale winst (W): MO = MK, bij q = 8 en een prijs van 12.

  • Maximale omzet (O): MO = 0, bij q = 10 en een prijs van 10. De winst is dan lager dan in W.

Model: GO = 20 - q, MO = 20 - 2q, MK = 4 en TK = 4q + 48. W: q = 8, P = 12, TO = 96, TK = 80, winst 16. O: q = 10, P = 10, TO = 100, TK = 88, winst 12. Break-even ligt bij q = 4 en q = 12 (GO = GTK). Alleen verbaal en grafisch. Veelgemaakte fout: de prijs bij W aflezen op de MO-lijn in plaats van op de GO-lijn. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Een nieuwe kapperszaak gaat open en krijgt de eerste klant

Toetreden tot een nieuwe markt

  • Toetreding: een producent vergelijkt zijn verwachte afzet met de break-evenafzet op de nieuwe markt.

  • Break-evenafzet = CK : (P - GVK), met CK de constante en GVK de variabele kosten per stuk.

  • Voorbeeld: CK = 60.000, P = 30 en GVK = 20 geeft 60.000 : 10 = 6.000 stuks als break-evenafzet.

  • Verwacht hij meer afzet, of is zijn maximale winst positief, dan treedt hij toe. Anders niet.

Controle: bij 6.000 stuks is TO = 180.000 en TK = 60.000 + 6.000 x 20 = 180.000. Bij een verwachte afzet van 8.000 is de winst 8.000 x 10 - 60.000 = 20.000, dus toetreden. Bij 4.000 is het verlies 60.000 - 40.000 = 20.000, dus niet toetreden. De formule geldt bij een gelijkblijvende variabele kost per stuk. Veelgemaakte fout: P - GVK vergeten en CK delen door P. Image credit: U.S. Air Force AFCENT / Wikimedia Commons, publiek domein

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Producentensurplus: vlak A bij prijs 20, vlak B erbij bij prijs 25

Producentensurplus

  • Producentensurplus: de marktprijs min de minimale prijs waarvoor een producent wil aanbieden.

  • In de grafiek: het vlak boven de aanbodlijn en onder de marktprijs (A, marktprijs 20).

  • Stijgt de marktprijs naar 25, dan komt vlak B erbij: het producentensurplus wordt groter.

  • Stijgt de minimale aanbodprijs (duurdere productie), dan wordt het surplus kleiner.

Alleen verbaal en grafisch, niet rekenkundig. De aanbodlijn laat zien vanaf welke prijs producenten willen aanbieden. Veelgemaakte fout: het vlak tekenen onder de aanbodlijn, of denken dat het surplus gelijk blijft als de marktprijs verandert. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

Video: Examentraining economie - maximale winst (Examentraining Economie). Kijkvraag: bij welke afzet is de winst maximaal en hoe zie je dat in de lijnen? Let op de rol van MO en MK. De video kan met andere getallen of een andere markt werken dan deze les; zoek de redenering, niet de cijfers.

Vul in

De maximale winst van een monopolist ligt waar MO gelijk is aan MK, en zijn prijs leest hij af op de GO-lijn.

MO
MK
GO
GTK
TO

Bij een monopolist ligt de prijs op de GO-lijn (de vraaglijn), de maximale winst bij MO = MK.

Een bedrijf verwacht minder afzet dan de break-evenafzet. Wat doet het bedrijf?

A

Het treedt niet toe: het verwacht verlies

B

Het treedt toe en maakt dan winst

C

Het treedt toe: de afzet is groter dan nul

D

Het treedt toe: de prijs ligt boven de GVK

Verwachte afzet onder de break-evenafzet geeft verlies, dus geen toetreding. Verwachte fout: toetreden omdat de prijs boven de variabele kosten ligt.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

Resultaat en doelstellingen

2

Integrale en marginale benadering

3

Monopolie en toetreding

4

Producentensurplus

Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.

Waarom geeft MO = MK maximale winst?

Goed antwoord: zolang MO groter is dan MK levert een extra stuk winst op, daarna kost een extra stuk meer dan het oplevert. Verwachte fout: alleen zeggen dat dit het snijpunt is.

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Begrippen (1/2)

  • resultaat: Winst of verlies: TO min TK.

  • kostendekkend: TO = TK: de opbrengsten dekken precies de kosten.

  • break-evenafzet: De afzet waarbij TO = TK en de winst nul is.

  • maximale winst: De afzet met het grootste verschil TO - TK, bij MO = MK.

  • maximale omzet: De afzet waarbij TO het hoogst is, bij MO = 0.

Deze slide heeft geen instructies

MARKT · PRODUCENTENGEDRAG

Begrippen (2/2)

  • integrale benadering: Prijs en afzet bepalen met de TO-lijn en de TK-lijn.

  • marginale benadering: Prijs en afzet bepalen met MO, MK, GO en GTK.

  • prijsnemer: Aanbieder bij volledige mededinging die de prijs niet beïnvloedt (hoeveelheidsaanpasser).

  • toetreding: Een producent komt een nieuwe markt op bij voldoende afzet of winst.

  • producentensurplus: Marktprijs min de minimale aanbodprijs, over de verkochte hoeveelheid.

Deze slide heeft geen instructies