1
Materialen en stoffen
Paragraaf 1.3
Scheidingsmethoden
Zand, zout en water zitten door elkaar. Hoe krijg je ze allemaal weer apart?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Foto: Aleksander Sobolewski (CC BY-SA 4.0)
1
Materialen en stoffen
Paragraaf 1.3
Scheidingsmethoden
Zand, zout en water zitten door elkaar. Hoe krijg je ze allemaal weer apart?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Foto: Aleksander Sobolewski (CC BY-SA 4.0)
Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 1 Materialen en stoffen, paragraaf 1.3 Scheidingsmethoden. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Aleksander Sobolewski, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
1.3 Scheidingsmethoden
Leerdoelen
1.3.1
Je kunt filtreren, indampen en destilleren uitleggen met residu, filtraat en destillaat.
1.3.2
Je kunt een scheidingsmethode kiezen op grond van een verschil in eigenschappen.
1.3.3
Je kunt de stappen bij het scheiden van een mengsel in de goede volgorde zetten.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Een scheiding plannen in stappen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Startvraag
Zandig zout water
Je hebt zout water met zand erin. Je wilt zand en zout apart hebben. Wat doe je eerst?
Een magneet gebruiken
Indampen
Destilleren
Filtreren
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Zand lost niet op, zout wel. Met filtreren haal je het zand eruit en je houdt zout water over. Bij indampen of destilleren zit het zand er nog bij. Een magneet doet niets, want zand en zout zijn niet magnetisch. Terugkomen bij het slot van de les.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Scheiden op eigenschappen
Foto: GRAN (CC BY 3.0)
Je scheidt een mengsel met een eigenschap waarin de stoffen verschillen.
deeltjesgrootte: zeven en filtreren
kookpunt: indampen en destilleren
magnetisme: een magneet
dichtheid: bezinken
Een scheiding verandert de stoffen zelf niet, je haalt ze alleen uit elkaar. De methode kies je dus op een verschil in eigenschap. Vraag leerlingen wat ze thuis scheiden: een zeef voor pasta is een voorbeeld. Image credit: GRAN, Wikimedia Commons (CC BY 3.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Drie veelgebruikte methoden
Elke methode gebruikt een ander verschil tussen de stoffen.
Filtreren
Een vaste stof uit een vloeistof halen. Wat achterblijft heet residu, wat doorloopt heet filtraat.
Indampen
Het water verdampt. De opgeloste stof blijft over, het water is weg.
Destilleren
Verdampen en daarna condenseren. Zo vang je ook de vloeistof op: het destillaat.
Bij indampen verdwijnt het water, bij destilleren houd je het. Laat leerlingen de woorden residu, filtraat en destillaat zelf aan een tekening koppelen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Opdrachten Kennis
1
Hoe heet de stof die na het filtreren op het filtreerpapier blijft liggen?
Filtraat
Residu
Destillaat
Bezinksel
Residu is wat achterblijft op het filter. Filtraat is wat erdoorheen loopt. Destillaat komt uit het destilleren. Bezinksel is wat bij bezinken op de bodem zakt, niet bij het filtreren.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Zout winnen uit zeewater
Foto: Olga Ernst (CC BY-SA 4.0)
In warme landen laat men zeewater in ondiepe bassins staan. De zon laat het water verdampen en het zout blijft achter. Dat is indampen.
In het lab doe je hetzelfde op kleine schaal in een indampschaaltje boven een brander.
Dit is indampen in het groot. Zeewater bevat gemiddeld ongeveer 3,5 gram opgeloste zouten per 100 gram water, waarvan het grootste deel keukenzout is. Brander in het lab alleen onder toezicht van de docent. Image credit: Olga Ernst, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Opdrachten Toepassing
2
Je wilt ijzervijlsel uit een mengsel met zand halen. Welke methode is het handigst?
Magnetisch scheiden
Indampen
Destilleren
Filtreren
IJzer is magnetisch en zand niet, dus een magneet scheidt ze meteen. Filtreren werkt niet, want beide zijn vaste stoffen. Indampen en destilleren gaan over vloeistoffen.
Welke methode hoort bij de omschrijving?
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Opdrachten Kennis
3
Een vaste stof met filtreerpapier uit een vloeistof halen heet filtreren.
Water laten verdampen en het zout overhouden heet indampen.
Verdampen en weer condenseren heet destilleren.
Bezinken is laten zakken, zeven gebruik je bij vaste stoffen met verschillende korrelgrootte en smelten is een faseverandering, geen scheiding.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Opdrachten Toepassing
4
Hoe maak je uit zeewater drinkbaar water? Noem de methode en leg uit waarom je niet indampt.
Destilleren: het water verdampt en wordt daarna weer vloeibaar gemaakt, het zout blijft achter. Bij indampen ontsnapt het water als damp en je houdt alleen zout over, geen water. Het opvangen van de damp is het verschil.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een mengsel bevat zand, zout en ijzervijlsel. In welke volgorde scheid je ze?
Filtreren, magneet, indampen
Indampen, magneet, filtreren
Magneet, water erbij en filtreren, indampen
Destilleren, filtreren, magneet
Dit is de steropdracht. Eerst de magneet: het ijzer komt eruit. Dan water erbij, het zout lost op. Filtreren: het zand blijft als residu achter. Het filtraat is zout water, dat dampt men in tot alleen zout overblijft. Bij A en D is er geen water, dus filtreren heeft geen zin. Bij B is er geen vloeistof om in te dampen.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
V E R D I E P I N G
Zandig zout water scheiden
Zet de stappen op de goede volgorde.
Dit is dezelfde situatie als de startvraag, nu in stappen. Laat leerlingen de stappen verwoorden met de woorden residu en filtraat. Een goede doorvraag: hoe controleer je dat het zout zuiver is?
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
V E R D I E P I N G
Drinkwater uit de zee
Foto: KiveVictor (CC BY 4.0)
Op veel plekken ter wereld is te weinig zoet water. Daar maakt men drinkwater uit zeewater, onder meer door te destilleren. Het kost veel energie om water te laten verdampen. Hoe zou je dat zuiniger kunnen doen?
Dit is een open vraag, er is geen vast antwoord. Mogelijke ideeën: zonne-energie gebruiken, restwarmte van een fabriek benutten, of een andere methode zoals membranen. Laat leerlingen in tweetallen een idee bedenken. Image credit: KiveVictor, Wikimedia Commons (CC BY 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
1.3.1 Filtreren, indampen en destilleren
1.3.2 Methode kiezen bij een mengsel
1.3.3 Scheiding in stappen opschrijven
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
1.3
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp