§1.3 Scheidingsmethoden (Nova 3 havo)

1

Materialen en stoffen

Paragraaf 1.3

Scheidingsmethoden

Zand, zout en water zitten door elkaar. Hoe krijg je ze allemaal weer apart?

Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie

Foto: Aleksander Sobolewski (CC BY-SA 4.0)

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen leren een mengsel te scheiden met filtreren, indampen, destilleren, bezinken en magnetisch scheiden, en kiezen de methode op grond van het verschil in eigenschappen. Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 1 Materialen en stoffen, paragraaf 1.3. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

1

Materialen en stoffen

Paragraaf 1.3

Scheidingsmethoden

Zand, zout en water zitten door elkaar. Hoe krijg je ze allemaal weer apart?

Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie

Foto: Aleksander Sobolewski (CC BY-SA 4.0)

Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 1 Materialen en stoffen, paragraaf 1.3 Scheidingsmethoden. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Aleksander Sobolewski, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

1.3  Scheidingsmethoden

Leerdoelen

1.3.1

Je kunt filtreren, indampen en destilleren uitleggen met residu, filtraat en destillaat.

1.3.2

Je kunt een scheidingsmethode kiezen op grond van een verschil in eigenschappen.

1.3.3

Je kunt de stappen bij het scheiden van een mengsel in de goede volgorde zetten.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

Een scheiding plannen in stappen

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Startvraag

Zandig zout water

Je hebt zout water met zand erin. Je wilt zand en zout apart hebben. Wat doe je eerst?

A

Een magneet gebruiken

B

Indampen

C

Destilleren

D

Filtreren

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Zand lost niet op, zout wel. Met filtreren haal je het zand eruit en je houdt zout water over. Bij indampen of destilleren zit het zand er nog bij. Een magneet doet niets, want zand en zout zijn niet magnetisch. Terugkomen bij het slot van de les.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Scheiden op eigenschappen

Foto: GRAN (CC BY 3.0)

Je scheidt een mengsel met een eigenschap waarin de stoffen verschillen.

  • deeltjesgrootte: zeven en filtreren

  • kookpunt: indampen en destilleren

  • magnetisme: een magneet

  • dichtheid: bezinken

Een scheiding verandert de stoffen zelf niet, je haalt ze alleen uit elkaar. De methode kies je dus op een verschil in eigenschap. Vraag leerlingen wat ze thuis scheiden: een zeef voor pasta is een voorbeeld. Image credit: GRAN, Wikimedia Commons (CC BY 3.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Drie veelgebruikte methoden

Elke methode gebruikt een ander verschil tussen de stoffen.

Filtreren

Een vaste stof uit een vloeistof halen. Wat achterblijft heet residu, wat doorloopt heet filtraat.

Indampen

Het water verdampt. De opgeloste stof blijft over, het water is weg.

Destilleren

Verdampen en daarna condenseren. Zo vang je ook de vloeistof op: het destillaat.

Bij indampen verdwijnt het water, bij destilleren houd je het. Laat leerlingen de woorden residu, filtraat en destillaat zelf aan een tekening koppelen. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Opdrachten Kennis

1

Hoe heet de stof die na het filtreren op het filtreerpapier blijft liggen?

A

Filtraat

B

Residu

C

Destillaat

D

Bezinksel

Residu is wat achterblijft op het filter. Filtraat is wat erdoorheen loopt. Destillaat komt uit het destilleren. Bezinksel is wat bij bezinken op de bodem zakt, niet bij het filtreren.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Zout winnen uit zeewater

Foto: Olga Ernst (CC BY-SA 4.0)

In warme landen laat men zeewater in ondiepe bassins staan. De zon laat het water verdampen en het zout blijft achter. Dat is indampen.

In het lab doe je hetzelfde op kleine schaal in een indampschaaltje boven een brander.

Dit is indampen in het groot. Zeewater bevat gemiddeld ongeveer 3,5 gram opgeloste zouten per 100 gram water, waarvan het grootste deel keukenzout is. Brander in het lab alleen onder toezicht van de docent. Image credit: Olga Ernst, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Opdrachten Toepassing

2

Je wilt ijzervijlsel uit een mengsel met zand halen. Welke methode is het handigst?

A

Magnetisch scheiden

B

Indampen

C

Destilleren

D

Filtreren

IJzer is magnetisch en zand niet, dus een magneet scheidt ze meteen. Filtreren werkt niet, want beide zijn vaste stoffen. Indampen en destilleren gaan over vloeistoffen.

Welke methode hoort bij de omschrijving?

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Opdrachten Kennis

3

Een vaste stof met filtreerpapier uit een vloeistof halen heet filtreren.

Water laten verdampen en het zout overhouden heet indampen.

Verdampen en weer condenseren heet destilleren.

filtreren
indampen
destilleren
bezinken
zeven
smelten

Bezinken is laten zakken, zeven gebruik je bij vaste stoffen met verschillende korrelgrootte en smelten is een faseverandering, geen scheiding.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Opdrachten Toepassing

4

Hoe maak je uit zeewater drinkbaar water? Noem de methode en leg uit waarom je niet indampt.

Destilleren: het water verdampt en wordt daarna weer vloeibaar gemaakt, het zout blijft achter. Bij indampen ontsnapt het water als damp en je houdt alleen zout over, geen water. Het opvangen van de damp is het verschil.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Opdrachten Toepassing

★ 5

Een mengsel bevat zand, zout en ijzervijlsel. In welke volgorde scheid je ze?

A

Filtreren, magneet, indampen

B

Indampen, magneet, filtreren

C

Magneet, water erbij en filtreren, indampen

D

Destilleren, filtreren, magneet

Dit is de steropdracht. Eerst de magneet: het ijzer komt eruit. Dan water erbij, het zout lost op. Filtreren: het zand blijft als residu achter. Het filtraat is zout water, dat dampt men in tot alleen zout overblijft. Bij A en D is er geen water, dus filtreren heeft geen zin. Bij B is er geen vloeistof om in te dampen.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

V E R D I E P I N G

Zandig zout water scheiden

Zet de stappen op de goede volgorde.

1

Het zout blijft over

2

Het mengsel filtreren

3

Het zand blijft achter als residu

4

Het filtraat indampen

5

Het filtraat opvangen: zout water

Dit is dezelfde situatie als de startvraag, nu in stappen. Laat leerlingen de stappen verwoorden met de woorden residu en filtraat. Een goede doorvraag: hoe controleer je dat het zout zuiver is?

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

V E R D I E P I N G

Drinkwater uit de zee

Foto: KiveVictor (CC BY 4.0)

Op veel plekken ter wereld is te weinig zoet water. Daar maakt men drinkwater uit zeewater, onder meer door te destilleren. Het kost veel energie om water te laten verdampen. Hoe zou je dat zuiniger kunnen doen?

Dit is een open vraag, er is geen vast antwoord. Mogelijke ideeën: zonne-energie gebruiken, restwarmte van een fabriek benutten, of een andere methode zoals membranen. Laat leerlingen in tweetallen een idee bedenken. Image credit: KiveVictor, Wikimedia Commons (CC BY 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

1.3.1 Filtreren, indampen en destilleren

2

1.3.2 Methode kiezen bij een mengsel

3

1.3.3 Scheiding in stappen opschrijven

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

1.3

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp