De rol van de werkbegeleider vraagt om zelfvertrouwen, weerstand en feedback
De rol van de werkbegeleider vraagt om zelfvertrouwen, weerstand en feedback
Open met de metafoor van de andere keuken: iemand kan al veel, maar moet leren functioneren in een nieuwe context met andere gewoontes, verwachtingen en werkwijzen.
Doel van de workshop
Na afloop kunnen werkbegeleiders:
Uitleggen hoe zij bijdragen aan het zelfvertrouwen van een KIO.
Effectieve feedback geven die gericht is op groei.
Herkennen waar weerstand vandaan kan komen.
Gesprekstechnieken toepassen om weerstand om te buigen naar ontwikkeling.
Praktisch oefenen met feedbacksituaties uit de kraamzorg.
This item has no instructions
Tijd
Onderdeel
Opening en introductie
Theorie: zelfvertrouwen, feedback en weerstand
Opdracht: Wat is goede feedback
Stappenplan om zelfvertrouwen bij de KIO te bevorderen
in tweetallen (feedbackgesprek)
35-45 min
Casussen weerstand bespreken
45-50 min
Afsluiting en belangrijkste inzichten
This item has no instructions
Welk woord past voor jou bij leren in een andere keuken?
Gebruik de opbrengst als brug naar onzekerheid én voorwaarden om te leren, zoals veiligheid, duidelijkheid, tijd, geduld, ruimte en fouten mogen maken.
Leren in een andere keuken
Een KIO komt niet blanco binnen
Er is vaak al ervaring, maar in een andere context
Andere gewoontes, tempo en verwachtingen kunnen onzeker maken
Meekijken door een werkbegeleider vergroot spanning
De eerste reactie van de werkbegeleider maakt veel verschil
Verbind de keukenmetafoor direct aan KIO's, BBL'ers en zij-instromers in de kraamzorg.
Zelfvertrouwen groeit niet vanzelf
Zelfvertrouwen is meer dan een compliment krijgen
Het groeit als iemand merkt: ik kom verder
Kleine succeservaringen maken nieuw gedrag haalbaar
Veiligheid maakt proberen mogelijk
Eigenaarschap maakt leren duurzamer
Benadruk dat het doel niet is om alles voor te doen of over te nemen, maar om omstandigheden te creëren waarin de KIO zelf verder leert.
Van veiligheid naar eigenaarschap
Veiligheid → ik mag nog leren
Succeservaring → ik merk dat ik vooruitga
Eigenaarschap → ik denk zelf na over mijn volgende stap
Deze opbouw helpt een KIO om niet afhankelijk te blijven van voortdurende bevestiging.
Laat zien dat deze drie begrippen samenhangen: zonder veiligheid weinig proberen, zonder succeservaring weinig vertrouwen, zonder eigenaarschap weinig zelfstandigheid.
Weerstand is eerst informatie
Afhoudend gedrag zegt nog niet genoeg
Defensief reageren is niet automatisch onwil
Achter weerstand kan onzekerheid zitten
Ook schaamte, stress of overvraging kunnen meespelen
De eerste taak is dus: onderzoeken vóór corrigeren
Noem voorbeelden uit de workshop: dichtklappen, terugpraten, bevestiging blijven vragen, zeggen dat iets nooit goed is.
Niet te snel invullen
De gedachte 'zij wil niet' sluit het gesprek snel af. Een onderzoekende houding opent juist mogelijkheden: wat ziet de werkbegeleider concreet, welke verklaring past daarbij, en wat heeft deze KIO nodig om verder te kunnen?
Dit is de brug naar de 7 kaarten: gedrag is zichtbaar, maar de leerbehoefte moet nog onderzocht worden.
Wat is volgens deze les de eerste taak bij weerstand?
Corrigeren
Onderzoeken
Geruststellen
Overnemen
Sluit aan bij de slides over weerstand als informatie: niet meteen invullen of corrigeren, maar eerst verkennen wat erachter kan zitten.
Maak de opbouw compleet
Nieuw leren groeit sneller als iemand veiligheid, duidelijkheid en ruimte om te oefenen ervaart. Zelfvertrouwen groeit door succeservaring. Daarna ontstaat eigenaarschap: de KIO denkt zelf na over de volgende stap.
De drie kernwoorden uit dit blok zijn veiligheid, succeservaring en eigenaarschap.
Wat kan achter afhoudend gedrag schuilgaan?
Bespreek dat passend antwoordgedrag concreet gedrag benoemt en daarna mogelijke verklaringen openhoudt, bijvoorbeeld onzekerheid, schaamte, stress, overvraging of gebrek aan duidelijkheid. Kern: niet te snel concluderen dat iemand niet wil.
De 7 kaarten als brillen
De kaarten zijn geen checklist
Ze helpen om het gesprek te vertragen
Elke kaart laat een andere mogelijke leerbehoefte zien
Zo voorkom je dat je te snel één verklaring kiest
Hetzelfde gedrag kan bij verschillende kaarten passen
Gebruik de formulering 'zeven brillen' om de functie helder te maken.
De 7 kaarten: de eerste 4
Wat wil ik leren? - wat wil de KIO zelf kunnen?
Vaardigheid - kan zij het al uitvoeren?
Kennis - begrijpt zij wat en waarom?
Zelfsturing - kan zij zelf haar volgende stap bepalen?
Waarom deze kaarten helpen
Deze vier kaarten helpen onderscheid maken tussen willen, kunnen, begrijpen en zelf sturen. Dat voorkomt dat een begeleider alles terugbrengt tot motivatie.
Richting en uitvoering
Houd het tempo hoog en licht per kaart kort een herkenbaar voorbeeld uit de kraamzorg toe.
De 7 kaarten: de laatste 3
Verbinding en bronnen
Leren buiten school - wat kan in de praktijk gezien of geoefend worden?
Leren op school - welke theorie of opdracht sluit hierbij aan?
Leermiddelen - welke bron helpt om zelf iets uit te zoeken?
De kaart Leren op school is een brugkaart. Het gaat niet om schuld bij school leggen, maar om de verbinding tussen theorie en praktijk zichtbaar maken.
Belangrijk accent
Benadruk expliciet dat Leren op school niet betekent dat de praktijk moet wachten tot school iets oplost.
Voorbeelden uit de kraamzorg
Veilig slapen uitleggen → Wat wil ik leren?
Baby in bad doen → Vaardigheid
Observaties begrijpen → Kennis
Zelf volgende stap kiezen → Zelfsturing
Noem eventueel aanvullende voorbeelden mondeling: observeren van voorlichting, les over borstvoeding, protocol of instructiefilmpje raadplegen.
Breed kijken naar leerbehoefte
Kies niet meteen een oplossing
Begin met concreet gedrag: wat zie of hoor je?
Verbind dat aan mogelijke kaarten
Formuleer onderzoekende vragen
Laat open dat meerdere verklaringen tegelijk kunnen kloppen
Maak duidelijk dat de kaarten bedoeld zijn om hypotheses te verbreden, niet om iemand in een vakje te plaatsen.
Gedrag vertelt niet alles
Weinig initiatief, feedback afhouden of steeds bevestiging vragen lijkt soms op ongemotiveerd gedrag. Toch kan hetzelfde gedrag passen bij onzekerheid, gebrek aan kennis, weinig zelfsturing of een onduidelijke leerdoel. Daarom helpt eerst onderzoeken meer dan meteen corrigeren.
Deze slide landt de kernboodschap van het werken met de kaarten.
Welke kaart is bedoeld als brug tussen theorie en praktijk?
Leermiddelen
Zelfsturing
Leren op school
Vaardigheid
Een veelvoorkomende misvatting is dat deze kaart betekent dat school het moet oplossen. In de les is dit expliciet een brugkaart.
Vul de kaartentaal aan
De 7 kaarten zijn geen checklist, maar zeven brillen om breder te kijken. Begin bij concreet gedrag en verbind dat aan mogelijke kaarten. Formuleer daarna onderzoekende vragen in plaats van meteen een oplossing te geven.
Deze invuloefening laat de kernfunctie van de kaarten terugkomen: vertragen, verbreden en onderzoeken.
Waarom zegt gedrag nog niet direct wat een KIO nodig heeft?
Let op antwoorden die het verschil benoemen tussen zichtbaar gedrag en mogelijke leerbehoefte. Goede reacties noemen bijvoorbeeld dat weinig initiatief ook kan passen bij onzekerheid, gebrek aan kennis, weinig zelfsturing of een onduidelijk leerdoel.
Van weerstand naar beweging
Weerstand hoeft niet weggewerkt te worden
Het kan een ingang zijn voor gesprek
Vertragen helpt om spanning zichtbaar te maken
Erkennen verlaagt vaak de druk
Daarna ontstaat ruimte voor een volgende stap
Verbind dit aan typische uitspraken zoals: 'Zo heb ik het op school geleerd' of 'Ik doe het ook nooit goed'.
OEES als gesprekslijn
Onderzoek - eerst vragen stellen
Erken - spanning of onzekerheid benoemen
Eigenaarschap - de KIO zelf laten nadenken
Stap - afsluiten met één haalbare actie
OEES is hier geen protocol om af te werken, maar een eenvoudige kapstok voor coachende gesprekken.
Wat coachend reageren anders maakt
Minder helpend
Meteen uitleggen
Te snel geruststellen
Invullen wat de ander bedoelt
De volgende stap overnemen
Meer helpend
Nieuwsgierig doorvragen
Erkennen zonder oordeel
De KIO laten kiezen of formuleren
Klein en concreet afsluiten
Leg uit dat 'redden met complimenten' soms de spanning even dempt, maar niet altijd het denken activeert.
Taal die ruimte geeft
Wat zie jij als volgende stap?
Wat heb je nodig om dit zelf te proberen?
Wat lukt al en welk stukje wil je nog oefenen?
Wat maakt dit nu lastig voor je?
Welke bron of uitleg zou jou helpen?
Gebruik deze formuleringen als voorbeeldtaal; het gaat om de functie van de vraag, niet om vaste scripts.
Wanneer denken weer op gang komt
Een gesprek helpt pas echt als de KIO weer zelf gaat nadenken. Dat zie je wanneer zij niet alleen reageert op correctie, maar zelf woorden geeft aan wat lastig is, wat al lukt en welke stap haalbaar voelt.
Verbind dit aan eigenaarschap: de KIO formuleert niet alleen een antwoord, maar een eigen volgende stap.
Van gesprek naar begeleidersactie
Kijk niet alleen naar wat de KIO moet leren
Kijk ook naar je eigen aandeel als begeleider
Welke reactie van jou vergroot veiligheid?
Welke vraag van jou vergroot eigenaarschap?
Welke kleine verandering neem je mee naar morgen?
Dit is de transfer naar de praktijk: de begeleider verandert niet alles tegelijk, maar kiest bewust één andere interventie.
De kern van deze aanpak
Van 'ik vertel jou wat je moet doen' naar 'ik help jou ontdekken wat jij nodig hebt om de volgende stap zelf te zetten'.
Daarmee groeit niet alleen bekwaamheid, maar ook zelfvertrouwen en zelfstandigheid in de kraamzorgpraktijk.
Gebruik dit als samenvattende landingsslide voor de hele workshop.
Welke stap hoort bij OEES na Erken?
Stap
Onderzoek
Eigenaarschap
Uitleg
OEES staat voor Onderzoek, Erken, Eigenaarschap, Stap.
Welke reactie is het meest coachend?
Meteen uitleggen
Nieuwsgierig doorvragen
Snel geruststellen
Stap overnemen
This item has no instructions
Waaraan merk je dat de KIO weer zelf nadenkt?
Bespreek antwoorden die laten zien dat de KIO weer zelf denkt, bijvoorbeeld door zelf te benoemen wat lastig is, wat al lukt of welke volgende stap haalbaar voelt.
Wat neem jij uit deze les mee naar je volgende begeleiding?
This item has no instructions
Welke vraag uit deze les wil jij vaker gaan stellen?
This item has no instructions
Welk onderdeel van deze les vond je het meest helpend?
This item has no instructions
Begrippenlijst
Kraamzorg - zorg en begeleiding aan moeder, baby en gezin in de eerste periode na de geboorte
Werkbegeleider - ervaren professional die leren op de werkplek begeleidt
KIO - kraamverzorgende in opleiding
BBL'er - student die werkt en leert in de beroepspraktijk
Zij-instromer - iemand die vanuit een andere achtergrond instroomt in het beroep
Zelfvertrouwen - vertrouwen in het eigen vermogen om te leren en te handelen
Eigenaarschap - zelf nadenken over en sturen van de volgende leerstap
This item has no instructions
Begrippenlijst
Weerstand - afhoudend of defensief gedrag dat informatie kan geven over wat iemand nodig heeft
Leerbehoefte - wat iemand nodig heeft om verder te komen in leren of handelen
Vaardigheid - iets veilig en doelgericht kunnen uitvoeren
Kennis - begrijpen wat je doet en waarom
Zelfsturing - zelf richting geven aan het leerproces
Leermiddelen - bronnen zoals protocollen, lesmateriaal of instructiefilmpjes
OEES - kapstok voor gesprek: Onderzoek, Erken, Eigenaarschap, Stap
This item has no instructions