Persoonsvorm, onderwerp en gezegde

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 2

Persoonsvorm, onderwerp en gezegde

Leerdoel

Ik kan in een eenvoudige zin de persoonsvorm, het onderwerp en het gezegde aanwijzen en benoemen.

Wat zoek je in een zin?

In een eenvoudige zin kun je vaak drie dingen vinden:

• de persoonsvorm

• het onderwerp

• het gezegde

Deze drie horen bij elkaar. Samen helpen ze je om de zin goed te begrijpen.

Open met een heel eenvoudige zin, zoals: 'Sara fietst naar school.' Wijs alvast mondeling de drie delen aan zonder nog diep uit te leggen.

De persoonsvorm

De persoonsvorm is een werkwoord in de zin.

Je kunt de persoonsvorm vinden door de zin in een vraagzin te veranderen. Het werkwoord dat vooraan staat, verandert.

Benadruk dat leerlingen niet alle werkwoorden meteen hoeven te weten; ze zoeken eerst het werkwoord dat verandert bij verleden of tegenwoordige tijd.

Persoonsvorm vinden

Voorbeeld:

Mila speelt buiten.

Maak een vraagzin.

Speelt Mila buiten?

speelt staat vooraan.

Dus speelt is de persoonsvorm.

Welk woord is de persoonsvorm in: 'Mila loopt buiten'?

A

Mila

B

loopt

C

buiten

D

Mila speelt

Sluit aan op de voorbeelden bij de persoonsvorm. Veel leerlingen kiezen het hele zinsdeel of het onderwerp.

Het onderwerp

Het onderwerp is wie of wat iets doet.

Vaak is het onderwerp een persoon, dier of ding.

Stel de vraag: wie/wat + persoonsvorm

Voorbeeld:

De jongen opent de deur.

Wie opent de deur? De jongen.

Leg 'ondergaat' eenvoudig uit als: er gebeurt iets met iemand of iets.

Onderwerp vinden

Vraag bij de zin:

Wie of wat doet iets?

• Lisa leest een boek. → Lisa

• De bus stopt. → De bus

• Het raam beweegt. → Het raam

Houd de vraagvorm steeds gelijk: 'Wie of wat doet iets?' Zo blijft de strategie herkenbaar.

Onderwerp en persoonsvorm horen samen

In een goede zin passen het onderwerp en de persoonsvorm bij elkaar.

• Ik loop.

• Wij lopen.

• Hij loopt.

Het onderwerp verandert, en de persoonsvorm verandert mee.

Dit ondersteunt het herkennen van de persoonsvorm zonder nieuwe grammaticale termen toe te voegen.

Wat is het onderwerp in: 'De bus stopt'?

A

stopt

B

De bus

C

bus stopt

D

De

Toetst de vraagstrategie: wie of wat doet iets?

Het gezegde

Het gezegde bestaat uit de werkwoorden in de zin.

Soms is er één werkwoord.

Soms zijn er meer werkwoorden.

Voorbeeld:

Omar leest.

Het gezegde is leest.

Gebruik exact de definitie uit het leerdoeltraject: het gezegde is de werkwoorden in de zin.

Gezegde met meer werkwoorden

Soms heeft een zin meer dan één werkwoord.

Dan horen die werkwoorden samen bij het gezegde.

Voorbeelden:

• Eva gaat zwemmen. → gaat zwemmen

• Wij hebben gewonnen. → hebben gewonnen

Noem nog niet allerlei soorten werkwoorden; focus alleen op herkennen dat alle werkwoorden samen het gezegde vormen.

Drie delen in één zin

Voorbeeld:

De kinderen spelen buiten.

• persoonsvorm: spelen

• onderwerp: De kinderen

• gezegde: spelen

Kies eerst een zin met maar één werkwoord, zodat persoonsvorm en gezegde deels samenvallen. Dat maakt het overzichtelijk.

Wat is het gezegde in: 'Eva gaat zwemmen'?

A

gaat

B

Eva

C

gaat zwemmen

D

zwemmen

Controleert of leerlingen snappen dat alle werkwoorden samen het gezegde zijn.

Vul de juiste woorden in

In de zin 'Mijn broer gaat werken' is gaat de persoonsvorm. Mijn broer is het onderwerp. Het gaat werken is het gezegde.

gaat

Mijn broer

gaat werken

werken

broer

gaat broer

mijn

Gebaseerd op de voorbeeldzin van slide 12.

Samenvatting

• De persoonsvorm is het werkwoord dat vooraan staat als je een vraagzin maakt.

• Het onderwerp is wie of wat iets doet.

• Het gezegde zijn alle werkwoorden in de zin.

Wat is de persoonsvorm in: 'De baby ligt te slapen'?

A

slapen

B

ligt

C

De baby

D

ligt te slapen

Veelgemaakte fout: het hele gezegde kiezen in plaats van alleen de persoonsvorm.

Waar heb je nog hulp bij nodig?

Laat leerlingen aangeven wat nog lastig is, zoals persoonsvorm en gezegde uit elkaar houden.

Begrippenlijst

persoonsvorm - het werkwoord dat verandert als je de zin in een andere tijd zet

onderwerp - wie of wat iets doet of ondergaat

gezegde - alle werkwoorden in de zin

werkwoord - een woord dat iets doen, gebeuren of zijn aangeeft

zin - een groep woorden die samen iets vertelt

tegenwoordige tijd - iets gebeurt nu

verleden tijd - iets gebeurde eerder

Aan de slag

Basis: Opdracht 1 t/m 5
Kader: Opdracht 1 t/m 6
TL: Opdracht 1 t/m 8

Opdrachten staan klaar in Noordhoff.