Signaalwoorden en verbanden
Signaalwoorden en verbanden
Open met het idee dat leerlingen in teksten vaak sneller begrijpen wat een schrijver bedoelt als ze letten op signaalwoorden. Deze les blijft binnen lezen en taalbegrip.
Welke signaalwoorden ken je al?
Gebruik de antwoorden als start: welke woorden kennen veel leerlingen al, en weten ze ook welk verband erbij hoort?
Wat zijn signaalwoorden?
Signaalwoorden zijn woorden die laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar verbonden zijn.
Ze helpen je om een tekst sneller en beter te begrijpen.
Benadruk dat signaalwoorden niet los belangrijk zijn, maar omdat ze een verband zichtbaar maken tussen stukjes tekst.
Waarom zijn ze handig?
Je ziet sneller wat de schrijver bedoelt
Je begrijpt beter waarom iets gebeurt of wordt uitgelegd
het maakt de tekst prettig leesbaar:
Mijn jas is kapot. Ik koop een nieuwe jas. Ik vind deze leuk. Hij is te duur.
of
Mijn jas is kapot. Daarom koop ik een nieuwe jas. Ik vind deze leuk, maar hij is te duur.
This item has no instructions
Signaalwoord en verband
Een signaalwoord is het woord zelf, dat je leest of schrijft in de tekst.
Een verband is de relatie tussen twee stukjes tekst.
Voorbeeld: Het regende, dus we bleven binnen.
Hier is dus het signaalwoord en conclusie het verband.
Dit onderscheid is belangrijk voor de rest van de les: leerlingen moeten niet alleen woorden noemen, maar ook het soort verband kunnen benoemen.
Veelvoorkomende verbanden
In deze les bekijken we:
opsomming
tegenstelling
oorzaak-gevolg
reden-verklaring
voorbeeld
conclusie
tijd
Gebruik steeds dezelfde namen voor de verbanden. Houd het eenvoudig en herkenbaar op A2-niveau.
Opsomming
Bij een opsomming worden dingen achter elkaar genoemd.
Signaalwoorden zijn vaak: en, ook, daarnaast, bovendien, verder.
This item has no instructions
Opsomming herkennen
Voorbeeld:
In mijn tas zitten een schrift, een pen en een rekenmachine.
Het woord en laat zien dat er iets wordt toegevoegd.
Dat past bij het verband opsomming.
This item has no instructions
Vul de juiste woorden in
In mijn tas zitten een schrift, een pen en een rekenmachine. Het woord en laat zien dat er iets wordt toegevoegd. Dat past bij het verband opsomming.
Alle drie de ingevulde woorden komen letterlijk terug in het voorbeeld op de vorige slide.
Tegenstelling
Bij een tegenstelling staan twee ideeën tegenover elkaar.
Signaalwoorden zijn vaak: maar, toch, echter, hoewel.
This item has no instructions
Tegenstelling herkennen
Voorbeeld:
Sara wilde naar buiten, maar het regende hard.
Het woord maar laat een verschil of botsing zien.
Dat past bij het verband tegenstelling.
Wijs erop dat leerlingen niet alleen naar het woord kijken, maar ook naar de betekenis van de hele zin.
Wat helpt het meest om tegenstelling te herkennen?
woord zoeken
hele zin lezen
plaatje bekijken
gokken
This item has no instructions
Welk verband past bij het signaalwoord 'en'?
conclusie
opsomming
tijd
tegenstelling
Sluit aan op de uitleg over opsomming: 'en' voegt iets toe.
Welk verband zie je in: 'Sara wilde gaan, maar het regende' ?
voorbeeld
tegenstelling
opsomming
tijd
Test of leerlingen niet alleen het woord 'maar' herkennen, maar ook het idee van botsing tussen twee delen.
Oorzaak-gevolg
Bij dit verband zorgt iets ervoor dat iets anders gebeurt.
Veel signaalwoorden zijn: daardoor, daardoorheen, zodat, waardoor.
Gebruik eenvoudige voorbeelden uit het dagelijks leven. Houd oorzaak en gevolg duidelijk uit elkaar.
Oorzaak-gevolg herkennen
Voorbeeld:
De weg was glad, daardoor viel de fietser.
De weg was glad = oorzaak
de fietser viel = gevolg
Je kunt ook laten zien dat soms het gevolg eerst staat en de oorzaak later. Het verband blijft hetzelfde.
Reden-verklaring
Bij reden-verklaring geeft de schrijver aan waarom iets zo is.
Signaalwoorden zijn vaak: want, omdat, namelijk.
Maak duidelijk dat dit lijkt op oorzaak-gevolg, maar dat hier vaak een uitleg of reden wordt gegeven bij een uitspraak.
Reden-verklaring herkennen
Voorbeeld:
Ik neem een jas mee, want het is koud.
Het tweede deel legt uit waarom ik een jas meeneem.
Dat past bij reden-verklaring.
Een handig verschil: bij 'want' krijg je vaak een uitleg bij wat al gezegd is.
Vul de juiste woorden in
Ik neem een jas mee, want het is koud. Het tweede deel geeft een uitleg. Dat past bij reden-verklaring.
Hier oefenen leerlingen met het onderscheid tussen uitleg geven en gevolg noemen.
Voorbeeld
Soms geeft een schrijver een voorbeeld om iets duidelijk te maken.
Signaalwoorden zijn vaak: bijvoorbeeld, zoals, neem nou.
This item has no instructions
Voorbeeld herkennen
Voorbeeld:
Veel huisdieren zijn lief, bijvoorbeeld een hond of een konijn.
Het deel na bijvoorbeeld maakt de uitleg concreet.
Dat past bij het verband voorbeeld.
This item has no instructions
Vul de juiste woorden in
Veel huisdieren zijn lief, bijvoorbeeld een hond of een konijn. Het deel na dit woord maakt de uitleg concreet. Dat past bij het verband voorbeeld.
Het woord 'concreet' komt uit de uitleg op de contentslide.
Welk signaalwoord past het best bij een voorbeeld?
echter
bijvoorbeeld
daarna
want
This item has no instructions
Wat is het gevolg in deze zin: 'De weg was glad, daardoor viel de fietser.'
de weg was glad
viel de fietser
daardoor
de weg
Controleert het verschil tussen oorzaak en gevolg.
Conclusie
Bij een conclusie maakt de schrijver een beslissing over wat eerder is gezegd: het eindresulaat
Signaalwoorden zijn vaak: dus, daarom, kortom, concluderend.
Leg uit dat 'dus' meer dan één verband kan aangeven. Leerlingen moeten daarom altijd de hele zin lezen.
Conclusie herkennen
Voorbeeld:
Het museum is vandaag dicht. Dus we gaan morgen.
De tweede zin volgt als besluit uit de eerste zin.
Dat past bij het verband conclusie.
This item has no instructions
Tijd
Bij een tijdsverband laat de schrijver zien wanneer iets gebeurt.
Signaalwoorden zijn vaak: eerst, daarna, later, terwijl, voordat.
This item has no instructions
Tijd herkennen
Voorbeeld:
*Eerst maak ik mijn huiswerk, daarna ga ik gamen.*
De signaalwoorden zetten de gebeurtenissen in volgorde.
Dat past bij het verband tijd.
This item has no instructions
Vul de juiste woorden in
Eerst maak ik mijn huiswerk, daarna ga ik gamen. De signaalwoorden zetten de gebeurtenissen in volgorde.
Controleert of leerlingen tijdswoorden koppelen aan volgorde.
Welk verband past bij: 'Het museum is dicht. Dus we gaan morgen.'
conclusie
voorbeeld
tegenstelling
opsomming
Laat zien dat 'dus' hier een besluit aangeeft.
Welk verband zie je in: 'Eerst leer ik, daarna eet ik' ?
tijd
voorbeeld
reden-verklaring
tegenstelling
This item has no instructions
Zo pak je het aan
Zoek het signaalwoord.
Lees de hele zin of alinea.
Kijk wat het tweede deel doet.
Kies daarna het juiste verband.
Deze aanpak sluit aan op latere oefeningen met slepen of koppelen, zonder die activiteit nu al te beschrijven op de slide.
Voorbeeld stap voor stap
Het was druk in de bus, daarom ging ik staan.
Signaalwoord: daarom
Wat gebeurt er? Iets in zin 1 zorgt voor zin 2
Verband: oorzaak-gevolg
This item has no instructions
Voorbeeld stap voor stap
Ik bleef thuis, want ik was ziek.
Signaalwoord: want
Wat doet zin 2? Die geeft een uitleg
Verband: reden-verklaring
Benadruk hier het verschil met oorzaak-gevolg: de tweede zin verklaart de eerste.
Vul de juiste woorden in
Zo pak je het aan. Zoek eerst het signaalwoord. Lees daarna de hele zin. Kies dan het juiste verband.
Herhaalt het stappenplan in eenvoudige vorm.
Wat vond jij het lastigst aan deze les?
Bespreek antwoorden zoals: het verschil tussen oorzaak-gevolg en reden-verklaring, dat 'dus' lastig kan zijn, of dat de hele zin lezen helpt.
Wat heb je vandaag geleerd?
Mogelijke antwoorden: een verband herkennen, signaalwoorden zoeken, verschil tussen verbanden zien, hele zin lezen.
Welke combinaties van signaalwoord en verband
weet je nu?
Laat leerlingen kort terugkijken op wat is blijven hangen. Vraag eventueel waarom juist dat woord is gekozen.
Woordenlijst
signaalwoord - woord dat een verband in een tekst laat zien
verband - relatie tussen twee zinnen of delen van een tekst
opsomming - er worden meerdere dingen achter elkaar genoemd
tegenstelling - twee ideeën staan tegenover elkaar
oorzaak - iets waardoor iets anders gebeurt
gevolg - wat er daarna gebeurt
verklaring - uitleg waarom iets zo is
conclusie - eindresultaat
voorbeeld - iets dat een uitleg duidelijker maakt
tijdsverband - verband dat laat zien wanneer iets gebeurt
toevoeging - extra informatie bij wat al genoemd is
uitleg - duidelijk maken hoe of waarom iets is
This item has no instructions