Risico, verzekeren en beleggen (Economie vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Economie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met vragen over wel of niet verzekeren, moral hazard en eigen risico, solidariteit en risicomanagement en beleggen.

RISICO · VERZEKEREN, BELEGGEN

Examentraining

Risico, verzekeren en beleggen: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Wil540 art / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

RISICO · VERZEKEREN, BELEGGEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over verzekeren, solidariteit, averechtse selectie, moral hazard en beleggen beantwoorden.

RISICO · VERZEKEREN, BELEGGEN

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wie zijn de partijen (verzekerde, verzekeraar, belegger) en wat is gegeven?

• 2. Reken: verwacht bedrag = kans x bedrag, bij meer uitkomsten optellen.

• 3. Redeneer: risicoaversie, solidariteit, informatie en prikkels.

• 4. Antwoord: koppel het begrip aan de situatie en rond af.

RISICO · VERZEKEREN, BELEGGEN

Brandweer blust een brand aan de Oudegracht, foto Regionaal Archief Alkmaar

Vraagtype 1: wel of niet verzekeren

• Vergelijk de premie met het verwacht schadebedrag.

• Risicoaversie kan een premie boven het verwacht schadebedrag rechtvaardigen.

• De verzekeraar let op kosten en spreiding.

Image credit: Joop Elsinga / Regionaal Archief Alkmaar, Wikimedia Commons, CC0

Scooter van 2.400 euro, kans op total loss 5%, premie 150 euro. Antoon is risiconeutraal. Wat doet hij?

A

Verzekeren: de schade is veel hoger dan de premie

B

Verzekeren: het verwacht schadebedrag is hoger dan de premie

C

Niet verzekeren: premie 150 is meer dan verwacht 120

D

Niet verzekeren: het verwacht schadebedrag is 2.400 euro

0,05 x 2.400 = 120 < 150. Risiconeutraal betekent alleen verwachte bedragen vergelijken. Fout: alleen naar de schade kijken.

Waarom is het riskanter voor een verzekeraar om 40.000 woningen in één overstromingsgebied te verzekeren?

A

Een overstroming treft alle woningen: geen spreiding

B

De premie per woning is in dat gebied lager

C

De uitvoeringskosten per woning zijn dan altijd hoger

D

De kans op schade per woning is niet meer te schatten

Spreiding werkt alleen bij onafhankelijke risico's. Fout: denken dat het aantal woningen het risico verkleint.

RISICO · VERZEKEREN, BELEGGEN

Gestolen fiets: alleen het achterwiel hangt nog aan het slot, Polen

Vraagtype 2: moral hazard en eigen risico

• Moral hazard: gedrag verandert na het afsluiten.

• Eigen risico: de verzekerde draagt een vast deel van elke schade.

• Vergelijk polissen door de verwachte kosten voor de verzekerde te berekenen.

Image credit: FunctioningMemberOfSociety / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Volledig verzekerde fietsen worden vaker niet op slot gezet. Welke maatregel beperkt dit probleem?

A

De verzekering verplicht stellen

B

Een eigen risico invoeren

C

Een collectieve verzekering via de werkgever

D

De premie voor iedereen verlagen

Moral hazard: eigen risico of bonus-malus. Verplicht of collectief verzekeren beperkt averechtse selectie.

Polis A kost 300 euro. Polis B kost 240 euro met 150 euro eigen risico (schade is altijd 150 of meer). B is goedkoper bij een kans op schade van:

A

Minder dan 25%

B

Minder dan 60%

C

Minder dan 20%

D

Minder dan 40%

Kosten B = 240 + kans x 150. Gelijk aan 300 bij kans 60 : 150 = 0,4. Fout: 60 : 240 = 25%.

RISICO · VERZEKEREN, BELEGGEN

Auto op zijn kop na een ongeluk, Bergerac (Frankrijk)

Vraagtype 3: solidariteit en risicomanagement

• Verplichte solidariteit: gelijke premie, ongeacht gedrag.

• Dan loont voorzichtig gedrag minder voor de verzekerde.

• Prikkels herstel je door de premie van gedrag te laten afhangen.

Image credit: Guillaume Champeau / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

Een zorgverzekering is verplicht en kost iedereen hetzelfde. Welk effect heeft dit op risicomanagement?

A

Verzekerden letten minder op: kosten worden gedeeld

B

Verzekerden letten meer op gezondheid: het is verplicht

C

Verzekerden letten meer op: hun premie stijgt met gedrag

D

Het verandert niets: verzekerden kennen hun risico niet

Verplichte solidariteit verzwakt de prikkel tot risicomanagement.

Hoe vergroot een verzekeraar de prikkel tot risicomanagement, zonder iemand te weigeren?

A

De premie voor iedereen gelijk houden

B

De dekking voor iedereen volledig maken

C

Een lagere premie voor wie schadevrij blijft

D

Iedereen dezelfde verzekering verplichten

Bonus-malussysteem: koppelt premie aan gedrag.

RISICO · VERZEKEREN, BELEGGEN

Aandeel van de Maastrichtsche Spijker- en Draadnagelfabriek, 1905

Vraagtype 4: beleggen

• Rendement = opbrengst : inleg x 100%.

• Opbrengst = koerswinst + dividend of rente.

• Grote spreiding van uitkomsten past bij aandelen en een hoger verwacht rendement.

Image credit: Onbekende maker / Wikimedia Commons, publiek domein

Mila koopt aandelen voor 2.000 euro. Na een jaar zijn ze 2.100 euro waard en ze krijgt 60 euro dividend. Rendement?

A

5%

B

3%

C

8%

D

7,6%

Opbrengst 100 + 60 = 160; 160 : 2.000 = 8%. Fouten: alleen koerswinst (5%), alleen dividend (3%), delen door 2.100 (7,6%).

Fonds A schommelt per jaar tussen 2% en 4%, fonds B tussen -15% en +30%. Welk fonds bevat vooral aandelen?

A

B: grote schommelingen horen bij aandelen en hoog rendement

B

A: een laag rendement past bij een hoog risico

C

A: kleine schommelingen horen bij aandelen

D

B: grote schommelingen horen bij obligaties

Hoger risico gaat samen met hoger verwacht rendement; aandelen zijn riskanter dan obligaties.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Wel of niet verzekeren

2

Moral hazard en eigen risico

3

Solidariteit en risicomanagement

4

Beleggen

RISICO · VERZEKEREN, BELEGGEN

Tips voor op het examen

• Reken verwachte bedragen altijd uit voordat je kiest.

• Noem bij risicoaversie ook de keuze van de verzekerde, niet alleen de cijfers.

• Averechtse selectie is voor het contract, moral hazard erna.

• Aandeel hoog risico en hoog verwacht rendement, obligatie lager.