Britse rijk: Amerika (Geschiedenis havo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Oefen examenvragen over oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bruikbaarheid van bronnen en continuïteit en verandering.

BRITSE RIJK · 1585-1833

Examentraining

Britse rijk: Amerika: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: William Halsall / Wikimedia Commons, publiek domein

BRITSE RIJK · 1585-1833

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over de koloniën in Amerika beantwoorden: oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bronnen en continuïteit en verandering.

BRITSE RIJK · 1585-1833

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: bestudeer de vraag en de bron, let op maker, doel en jaartal

• 2. Zoek: welk begrip uit de stof hoort bij dit voorbeeld?

• 3. Schrijf: antwoord met een begrip en een verwijzing naar de bron of het gegeven

Kolonisten gooien thee in de haven van Boston, 1773, litho uit 1846

BRITSE RIJK · 1585-1833

Vraagtype 1: oorzaken en gevolgen

• Onderscheid soorten: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch, cultureel-mentaal

• Let ook op aanleiding of dieper liggende oorzaak, en op korte of lange termijn

Image credit: N. Currier / Wikimedia Commons, publiek domein

Verlichte ideeën als volkssoevereiniteit bij de kolonisten: welk soort oorzaak van de opstand?

A

Een sociaaleconomische oorzaak

B

Een politiek-bestuurlijke oorzaak

C

Een cultureel-mentale oorzaak

D

Een directe aanleiding

Het gaat om ideeën en overtuigingen. Verwachte fout: politiek-bestuurlijk, omdat de opstand politiek was; de oorzaak zelf is een idee.

Verbod op de slavenhandel in 1807 en de economie van Barbados: welk gevolg?

A

Sociaaleconomisch gevolg: economische neergang

B

Cultureel-mentaal gevolg: nieuwe Verlichte ideeën

C

Politiek-bestuurlijk gevolg: een onafhankelijke staat

D

Directe oorzaak van het abolitionisme

De neergang van Barbados en Jamaica is een economisch gevolg. Verwachte fout: de onafhankelijke staat, dat hoort bij 1776.

BRITSE RIJK · 1585-1833

Vraagtype 2: standplaatsgebondenheid

• Verklaar gedrag vanuit de kennis en waarden van toen, niet van nu

• Vraag jezelf: wat wisten mensen toen, en wat vonden ze belangrijk?

Een planter op Barbados verdedigt in 1750 de slavernij. Wat verklaart dat het best?

A

Hij kende het abolitionisme en wees het af

B

Hij wist dat de slavenhandel in 1807 verboden zou worden

C

Hij vond slavernij verboden volgens de wet

D

Zijn winst hing af van de arbeid van slaafgemaakten

Vanuit de kennis en waarden van toen: de plantage-economie draaide op slaafgemaakten. Verwachte fout: het abolitionisme kende hij nog niet, dat kwam pas eind 18e eeuw op.

Waarom vertrokken de Pilgrim Fathers in 1620?

Goed: ze waren protestanten en wilden er een geheel nieuwe samenleving beginnen. Verwachte fout: 'om de Verenigde Staten te stichten', maar die ontstonden pas in 1776.

Prent van een overval op kolonisten in de oorlog met de inheemse bevolking, Darley, 1886

BRITSE RIJK · 1585-1833

Vraagtype 3: bruikbaarheid van bronnen

• Weeg een bron op betrouwbaarheid en representativiteit

• Let op de maker, het doel, het publiek en het moment van maken

Image credit: Darley / Wikimedia Commons, publiek domein

Prent uit 1886 over een 17e-eeuws gevecht met inheemse krijgers: bruikbaar?

A

Volledig: de tekenaar maakte het gevecht zelf mee

B

Beperkt: later gemaakt, vanuit het beeld van kolonisten

C

Geen enkel: een prent is nooit een bron

D

Volledig: de prent laat beide kanten gelijk zien

De prent is circa twee eeuwen later gemaakt en toont de kant van de kolonisten. Verwachte fout: bruikbaar omdat het een afbeelding is; maker, moment en perspectief tellen mee.

Medaillon uit rond 1787 van tegenstanders van slavernij: waarvoor bruikbaar?

A

Voor het standpunt en de propaganda van tegenstanders

B

Voor de mening van alle Britten over slavernij

C

Voor het aantal slaafgemaakten in de koloniën

D

Voor het standpunt van de planters

Het medaillon is gemaakt vanuit de abolitionistische beweging om steun te winnen. Verwachte fout: representatief voor alle Britten, terwijl het één groep vertegenwoordigt.

BRITSE RIJK · 1585-1833

Vraagtype 4: continuïteit en verandering

• Welke zaken veranderden en welke bleven gelijk?

• Let op tempo, duur en schaal van de verandering

Wat veranderde er in 1776 voor de kolonisten in de dertien koloniën?

A

Ze kregen vertegenwoordiging in het Britse parlement

B

Ze werden een kolonie van het katholieke Spanje

C

Ze vormden een onafhankelijke federale staat

D

Ze schaften de slavernij meteen af

Ze kwamen in opstand en vormden de Verenigde Staten. Verwachte fout: vertegenwoordiging in het Britse parlement, juist het gebrek daaraan veroorzaakte de opstand.

Slavernij 1700-1833: noem continuïteit en verandering.

Goed: continuïteit, in de Britse koloniën in de Cariben bleef slavernij bestaan tot 1833; verandering, eind 18e eeuw kwam het abolitionisme op, in 1807 volgde een verbod op de slavenhandel en in 1833 een verbod op de slavernij in grote delen van het rijk. Verwachte fout: alleen veranderingen noemen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Oorzaken en gevolgen

2

Standplaatsgebondenheid

3

Bruikbaarheid van bronnen

4

Continuïteit en verandering

BRITSE RIJK · 1585-1833

Tips voor op het examen

• Leer de jaartallen 1620, 1776, 1807 en 1833 uit je hoofd

• Koppel elk voorbeeld aan een begrip als driehoekshandel of abolitionisme

• Bij bronnen: noem altijd maker, doel en of het representatief is

• Bij waarom-vragen: schrijf vanuit de kennis van toen, niet van nu