Revoluties 1776-1813 (Geschiedenis vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Oefen examenvragen over oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bruikbaarheid van bronnen en continuïteit en verandering, toegepast op de revoluties van 1776 en 1789.

VERLICHTING · 1776-1813

Examentraining

Revoluties 1776-1813: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: John Trumbull / Wikimedia Commons, publiek domein

VERLICHTING · 1776-1813

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over de revoluties van 1776 en 1789 beantwoorden met oorzaken en gevolgen, standplaats, bronnen en continuïteit en verandering.

VERLICHTING · 1776-1813

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat vraagt de vraag en welke situatie of bron krijg je?

• 2. Zoek: welk begrip, welke persoon of welk jaartal uit de stof past erbij?

• 3. Beredeneer: onderbouw met de situatie en benoem het soort oorzaak, de standplaats of de verandering

VERLICHTING · 1776-1813

Vraagtype 1: oorzaken en gevolgen

• Onderscheid aanleiding en diepere oorzaak, korte en lange termijn

• Soorten: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch en cultureel-mentaal

Verlichte ideeën over zelfbeschikking waren voor de Amerikaanse Revolutie:

A

De directe aanleiding voor de onafhankelijkheid

B

Een sociaaleconomisch gevolg van de oorlog

C

Een politiek-bestuurlijke maatregel van de koning

D

Een cultureel-mentale oorzaak op lange termijn

Ideeën over rechten werkten al lang door: cultureel-mentaal. De nieuwe belastingen waren de aanleiding. Verwachte fout: de ideeën als directe aanleiding zien.

Noem een oorzaak van de revolutie van 1792.

Goed: de oorlog met Oostenrijk, de vluchtpoging van de koning, onvrede over het censuskiesrecht of de invloed van de jakobijnen. Verwachte fout: de bestorming van de Bastille, die was in 1789.

VERLICHTING · 1776-1813

Vraagtype 2: standplaatsgebondenheid

• Verklaar gedrag vanuit de kennis en waarden van de mensen toen en daar

• Let op belangen, waardesystemen en de positie van de groep of persoon

Een Britse minister vond de nieuwe belastingen redelijk. Hoe verklaar je dat?

A

Hij wilde dat de koloniën onafhankelijk werden

B

Hij steunde de ideeën over zelfbeschikking

C

Hij vond dat kolonisten zelf moesten kiezen

D

De koloniën moesten meebetalen aan de oorlogsschuld

Vanuit zijn positie moesten de koloniën meebetalen aan de kosten van de oorlog. Verwachte fout: terugredeneren vanuit het verzet van de kolonisten.

Waarom bleef slavernij in de grondwet staan?

Goed: belangen van het zuiden en zijn plantage-economie; het compromis tussen noord en zuid hield de VS bij elkaar. Verwachte fout: antwoorden vanuit onze waarden, alsof zij het toen ook onaanvaardbaar vonden.

De eed in de Jeu de Paume, 20 juni 1789, tekening van Jacques-Louis David, 1791

VERLICHTING · 1776-1813

Vraagtype 3: bruikbaarheid van bronnen

• Weeg de betrouwbaarheid af: wie maakte de bron, wanneer en met welk doel?

• Kijk ook naar representativiteit: is de bron typerend voor de groep of periode?

Image credit: Jacques-Louis David / Wikimedia Commons, publiek domein

Common Sense (1776) pleit voor onafhankelijkheid. Wat beperkt de betrouwbaarheid?

A

Een pamflet is nooit bruikbaar als bron

B

Paine wilde overtuigen, niet neutraal informeren

C

Het pamflet bereikte maar een paar kolonisten

D

Paine schreef het pas na de onafhankelijkheid

Het doel van de maker: overtuigen. Als bron is het wel bruikbaar voor de ideeën die toen leefden. Verwachte fout: de bron waardeloos noemen.

Is de tekening van David een betrouwbare bron?

Goed: beperkt, het is een tekening van 1791, gemaakt achteraf door een aanhanger van de revolutie, die de eensgezindheid idealiseert. Wel bruikbaar voor hoe revolutionairen zichzelf wilden zien. Verwachte fout: de tekening als foto van het moment zien.

VERLICHTING · 1776-1813

Vraagtype 4: continuïteit en verandering

• Verandering heeft een tempo, een duur en een schaal

• Let ook op wat gelijk bleef: dat is continuïteit

Napoleon kroonde zichzelf tot keizer, maar bracht de Code Napoléon. Wat past?

A

Terugkeer van de standenprivileges

B

Volledige breuk met alle revolutionaire ideeën

C

Alleenheerser, maar wel gelijkheid voor de wet

D

Het afschaffen van alle wetboeken

Continuïteit (alleenheerschappij) en verandering (gelijkheid voor de wet) tegelijk. Verwachte fout: Napoleon als terugkeer naar het ancien régime zien.

Hoe snel veranderde Frankrijk in 1789-1792?

Goed: zeer snel: in enkele jaren van absolute monarchie via constitutionele monarchie naar republiek, met grote schaal (heel Frankrijk, alle standen). Verwachte fout: de verandering langzaam noemen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Oorzaken en gevolgen

2

Standplaatsgebondenheid

3

Bruikbaarheid van bronnen

4

Continuïteit en verandering

VERLICHTING · 1776-1813

Tips voor op het examen

• Noem het begrip, de persoon of het jaartal uit de stof erbij

• Bij een bron: vraag wie, wanneer en waarom, en of de bron typerend is

• Bij verandering: benoem tempo, duur en schaal, en ook wat gelijk bleef