Samenvatten (Nederlands vwo), les 3: Terugblik quiz

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Terugblik met tien vragen over samenvatten, bij een korte leestekst: kernzin, volgorde, hoofduitspraak, woordenaantal, ironie, zelfstandig leesbaar en een samenvatting beoordelen.

Een lezer met een krant aan zee, Tarquinia Lido (Italië), 2007

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Quiz

Terugblik: Samenvatten

Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: Roberto Ferrari / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Tekst 5: Stage is geen baan

(1) Op de vraag of een stagiair een vergoeding hoort te krijgen, luidt het gangbare antwoord: natuurlijk. Wie werkt, verdient. Toch is dat antwoord minder vanzelfsprekend dan het klinkt. Een stage is in de eerste plaats onderwijs en geen arbeid, en wie de stagiair als werknemer behandelt, maakt van een leerplek een werkplek.

(2) Voorstanders wijzen erop dat stagiairs soms taken overnemen die anders een betaalde kracht zou doen. Dat is waar, maar het pleit niet voor loon; het pleit voor betere afspraken over wat een stagiair mag doen. Een bedrijf dat stagiairs als goedkope arbeid inzet, schendt het doel van de stage, ook als het die stagiairs betaalt.

(3) Wie toch iets wil vergoeden, kan het beste kiezen voor een bescheiden bedrag voor reiskosten: dat compenseert zonder dat de stage een baan wordt.

Eigen tekst voor Examenstof

Bron bij tien quizvragen. Verzonnen tekst. Hoofduitspraak: een (volledige) vergoeding is niet vanzelfsprekend omdat een stage onderwijs is; misstanden los je op met afspraken, hooguit past een kleine reiskostenvergoeding.

Welke zin geeft de kern van alinea 2 weer?

A

Stagiairs nemen soms werk van betaalde krachten over

B

Voorstanders hebben gelijk dat stagiairs moeten verdienen

C

Misstanden los je op met afspraken, niet met loon

D

Bedrijven schenden het doel van stage zodra ze betalen

Alinea 2 erkent het probleem, maar trekt een andere conclusie dan de voorstanders: afspraken in plaats van loon. Optie 2 is de erkende kant van het argument, optie 3 het tegenovergestelde en optie 4 verdraait de laatste zin. Verwachte fout: optie 2 kiezen omdat die als eerste in de alinea staat.

Wat vindt de schrijver van stagevergoeding?

Modelantwoord: een volledige vergoeding is niet vanzelfsprekend omdat een stage onderwijs is; hooguit is een kleine reiskostenvergoeding passend (1 punt voor het standpunt, 1 punt voor de reden of de reiskosten). Verwachte fout: antwoorden dat de schrijver stagiairs onbetaald wil laten werken of het standpunt van de voorstanders noemen.

Zet de samenvattingszinnen in de juiste volgorde

1

Hooguit een kleine reiskostenvergoeding is passend

2

Misbruik van stagiairs los je op met afspraken

3

Toch is een stage vooral onderwijs en geen arbeid

4

Een vergoeding voor stagiairs lijkt vanzelfsprekend

De volgorde volgt de redenering: het gangbare idee, het bezwaar daartegen, de omgang met het tegenargument en de conclusie.

Vul in

In een samenvatting begin je met de hoofduitspraak, laat je de bijzaken weg en schrijf je zo dat hij zelfstandig leesbaar is voor wie de tekst niet las.

hoofduitspraak

bijzaken

zelfstandig leesbaar

ondergeschikte uitspraken

herordenen

Begin met de hoofduitspraak, schrap bijzaken, zorg voor zelfstandig leesbaar. Verwachte fout: 'ondergeschikte uitspraken' invullen bij het tweede gat, terwijl belangrijke ondergeschikte uitspraken juist blijven.

Welke hoofduitspraak ontbreekt in deze samenvatting?

Een stage is onderwijs. Bedrijven schenden dat doel als ze stagiairs als goedkope arbeid inzetten. Beter dan loon zijn duidelijke afspraken over taken.

A

Een vergoeding is niet vanzelfsprekend

B

Stagiairs doen soms werk van betaalde krachten

C

Voorstanders vinden dat wie werkt moet verdienen

D

Stagiairs moeten een volwaardig loon krijgen

De samenvatting geeft het onderwijs-argument en het afspraken-argument, maar niet de conclusie dat een vergoeding niet vanzelfsprekend is. Optie 2 en 3 zijn een concessie en een tegengesteld standpunt, optie 4 is het tegenovergestelde van het standpunt. Verwachte fout: optie 2 kiezen.

Je mag 70 woorden gebruiken en zit op 95. Wat schrap je eerst?

A

Een argument waarop het standpunt rust

B

Het standpunt dat de schrijver verdedigt

C

De conclusie uit de slotalinea

D

Een voorbeeld bij een argument

Voorbeelden zijn bijzaken en gaan als eerste. Argumenten, standpunt en conclusie horen in de kern. Verwachte fout: de conclusie schrappen omdat die in de slotalinea herhaalt wat eerder staat.

Vat alinea 2 samen in maximaal 25 woorden.

Modelantwoord (27 woorden): Stagiairs doen soms werk van betaalde krachten, maar dat vraagt om duidelijke afspraken over hun taken, want inzet als goedkope arbeid schendt het doel van de stage. Scorepunten: erkenning van het probleem (1) en afspraken in plaats van loon of schending van het doel (1). Verwachte fout: de zinnen letterlijk overnemen of de alinea-verwijzing erin laten.

Waarom is deze samenvatting niet zelfstandig leesbaar?

Zoals in alinea 2 staat, is dat een misvatting. De schrijver vindt dat daarom niet nodig.

A

Er staan voorbeelden in de samenvatting

B

Alinea-verwijzing en onduidelijk 'dat'

C

De samenvatting is te lang voor de opdracht

D

De schrijver wordt niet bij naam genoemd

Zonder de tekst weet de lezer niet wat in alinea 2 staat en waar 'dat' naar verwijst. De samenvatting is kort en bevat geen voorbeelden; de schrijver is onbekend en hoeft niet bij naam genoemd te worden. Verwachte fout: de naam van de schrijver missen.

Welke bewering over samenvatten klopt?

A

Ironie geef je weer als de bedoelde boodschap

B

Ironie neem je letterlijk over in je samenvatting

C

Ironie laat je altijd weg, ook als ze de kern is

D

Ironie vul je aan met je eigen oordeel

Een ironische formulering vertaal je naar wat de schrijver bedoelt. Letterlijk overnemen maakt de samenvatting onjuist, altijd weglaten kan de kern kosten en een eigen oordeel hoort er niet in. Verwachte fout: 'altijd weglaten' kiezen.

Wat is er mis met deze samenvatting van tekst 5?

Een stage is onderwijs, dus terecht dat bedrijven geen loon betalen. Een reiskostenvergoeding is genoeg.

A

Het standpunt van de schrijver ontbreekt

B

Er staan voorbeelden in die weg moeten

C

De samenvatter voegt een eigen oordeel toe

D

De samenvatting is niet zelfstandig leesbaar

'Terecht' en 'genoeg' zijn waardeoordelen van de samenvatter; de schrijver zegt alleen dat een volledige vergoeding niet vanzelfsprekend is en dat reiskosten een goede optie zijn. Het standpunt is er wel, er zijn geen voorbeelden en de tekst is leesbaar. Verwachte fout: 'standpunt ontbreekt' kiezen.

Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?

1

Heel zeker

2

Redelijk zeker

3

Niet zo zeker

4

Helemaal niet zeker

Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Goed gedaan!

Je kunt nu hoofd- en bijzaken scheiden, een samenvatting beoordelen en zelf een samenvatting schrijven die los van de tekst te begrijpen is. Formuleer bij de volgende tekst eerst de hoofduitspraak en schrap dan wat niet nodig is.