Samenvatten (Nederlands havo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Examentraining met drie vraagtypen: hoofd- en bijzaken, een samenvatting beoordelen en zelf samenvatten. Er is één hoofdtekst van ongeveer 400 woorden over drie dia's, met een samenvattingsopdracht van 45 woorden en modelantwoord.

Een lezer met een krant aan zee, Tarquinia Lido (Italië), 2007

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Examentraining

Samenvatten: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Roberto Ferrari / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan de hoofduitspraken van een tekst vinden, een samenvatting beoordelen en zelf een samenvatting schrijven binnen het woordenaantal.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees de tekst en streep het standpunt en de argumenten aan.

• 2. Scheid hoofd- en bijzaken: voorbeelden, citaten en herhalingen vallen af.

• 3. Herorden en voeg samen: zet de hoofduitspraken in een logische volgorde.

• 4. Schrijf in eigen woorden en tel je woorden: blijf onder het maximum.

• 5. Lees terug: is je samenvatting zelfstandig leesbaar, zonder eigen mening?

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Vraagtype 1: hoofd- en bijzaken

• Dit vraagtype vraagt naar de hoofduitspraak of naar wat in een samenvatting thuishoort

• Het standpunt staat vaak vooraan en keert terug in de slotalinea

• Een voorbeeld of citaat is een bijzaak, een argument is dat niet

Lees eerst de hele tekst (ongeveer 400 woorden in drie delen). De vragen bij vraagtype 2 en 3 gaan ook over deze tekst 4.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Tekst 4: Werken naast school

(1) Veel scholieren hebben een bijbaantje. Ze vullen schappen, bezorgen pizza's of staan achter de kassa van een sportkantine. Docenten zien dat vaak met zorg, want een baan kost tijd en tijd is schaars in de examenjaren. Die zorg is echter grotendeels onterecht. Scholen zouden bijbaantjes niet moeten ontmoedigen, maar juist waarderen.

(2) Een eerste reden is dat scholieren in een bijbaan vaardigheden leren die in de les nauwelijks aan bod komen. Wie klanten te woord staat, leert omgaan met mensen die slecht gehumeurd zijn. Wie een werkrooster krijgt, leert afspraken nakomen. Filiaalmanager Bas Verhoeven ziet dat jongeren na een paar maanden zelfstandiger worden: 'Ze durven vragen te stellen en vinden zelf een oplossing als de kassa vastloopt.'

Eigen tekst voor Examenstof

Eerste deel van de hoofdtekst (alinea 1 en 2). Samen ongeveer 400 woorden in drie delen. Verzonnen tekst, Bas Verhoeven is een verzonnen persoon.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Tekst 4 (vervolg)

(3) Een tweede reden is dat een baan scholieren leert omgaan met geld. Wie zelf verdient, ziet wat dingen kosten en spaart voor een reis of een scooter. Dat is een les die geen schoolboek kan geven en die later van pas komt bij een studie of een eerste eigen woning. Bovendien gaan scholieren met een baan hun opleiding vaak serieuzer nemen, omdat ze merken dat werk niet vanzelf komt.

(4) Natuurlijk zijn er risico's. Critici wijzen op scholieren die twintig uur per week werken en daardoor moe in de les zitten en lagere cijfers halen. Dat gevaar bestaat echter vooral voor wie veel uren maakt. Wie een of twee dagdelen per week werkt, houdt genoeg tijd over voor school.

(5) Een ander bezwaar is dat een bijbaan ten koste gaat van sport en vrije tijd. Ook dat bezwaar is niet overtuigend. Veel scholieren kiezen er zelf voor hun vrije tijd zo in te vullen, en een baan in een sportkantine of bij een buurtvereniging past gewoon bij die vrije tijd.

Eigen tekst voor Examenstof

Tweede deel van de hoofdtekst (alinea 3 tot en met 5).

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Tekst 4 (vervolg)

(6) Scholen kunnen daarbij helpen. In plaats van te waarschuwen, kunnen ze met werkgevers afspreken dat scholieren in de toetsweken minder uren draaien. Een school in een kleine stad doet dat al, en de werkgevers in de buurt werken graag mee. Zo houden scholieren hun baan en blijft er ruimte om te leren voor de toets.

(7) Scholen doen er dus verstandig aan een bijbaan te zien als een aanvulling op het onderwijs en niet als een bedreiging. Een bijbaan is dan geen concurrent van school, maar een tweede leerplek. Wie dat doet, bereidt leerlingen beter voor op het leven na school.

Eigen tekst voor Examenstof

Slot van de hoofdtekst (alinea 6 en 7). Het standpunt staat in alinea 1 en keert terug in alinea 7.

Wat is de hoofduitspraak van tekst 4?

A

Scholieren werken tegenwoordig te veel naast school

B

Scholen moeten bijbaantjes waarderen in plaats van ontmoedigen

C

Een bijbaan levert scholieren vooral geld op

D

Docenten maken zich terecht zorgen over bijbaantjes

Het standpunt staat in alinea 1 en keert terug in alinea 7. De andere opties zijn onjuist of hooguit een deel van de tekst. Verwachte fout: 'te veel werken' kiezen, omdat het risico in alinea 4 staat.

Noem twee redenen van de schrijver voor bijbaantjes.

Modelantwoord: scholieren leren vaardigheden (omgaan met klanten, afspraken nakomen) (1 punt) en ze leren omgaan met geld (1 punt). Ook goed: ze nemen hun opleiding serieuzer. Verwachte fout: het voorbeeld van de filiaalmanager of de risico's noemen.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Vraagtype 2: een samenvatting beoordelen

• Dit vraagtype geeft een samenvatting en vraagt wat er ontbreekt of niet klopt

• Bepaal eerst zelf de hoofduitspraken, lees dan pas de samenvatting

• Let op bijzaken, eigen mening en onjuist weergegeven standpunten

De vragen gaan over tekst 4 uit vraagtype 1.

Welke hoofduitspraak ontbreekt in deze samenvatting van tekst 4?

Een baan leert scholieren vaardigheden en omgaan met geld. Te veel uren werken is wel een risico.

A

Scholen moeten bijbaantjes niet ontmoedigen

B

Filiaalmanager Bas Verhoeven ziet jongeren groeien

C

Een school spreekt met werkgevers over minder uren

D

Veel scholieren vullen schappen of bezorgen pizza's

Het standpunt ontbreekt. De drie andere opties zijn bijzaken: een voorbeeld, een voorbeeld en een opsomming. Verwachte fout: een voorbeeld kiezen dat opvalt.

Wat is er mis met deze samenvatting van tekst 4?

Een manager ziet jongeren zelfstandiger worden. Een school maakt afspraken met werkgevers. Te veel werken geeft vermoeidheid.

A

De samenvatting is veel te lang

B

De samenvatter geeft een eigen mening

C

Het zijn bijzaken en het standpunt ontbreekt

D

De volgorde van de tekst is veranderd

De samenvatting noemt alleen een voorbeeld, een detail en een risico. Het standpunt en de redenen ontbreken. Verwachte fout: 'eigen mening' kiezen, maar die staat er niet in.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Vraagtype 3: zelf samenvatten

• Dit vraagtype vraagt om herordenen of om een eigen samenvatting met een woordenaantal

• Zet de hoofduitspraken eerst op volgorde, schrijf dan in eigen woorden

• Tel je woorden: schrijf liever iets korter dan te lang

De vragen gaan over tekst 4 uit vraagtype 1. Bij de samenvatting staan de scorepunten in de notes.

Zet de hoofdpunten van tekst 4 op volgorde van de tekst

1

Scholen moeten bijbaantjes waarderen

2

Een baan leert scholieren omgaan met geld

3

Een baan leert scholieren vaardigheden

4

Te veel uren werken is een risico

5

Scholen kunnen afspraken met werkgevers maken

Dit is de volgorde van de alinea's 1, 2, 3, 4 en 6. Het standpunt komt eerst, daarna de redenen, het risico en de oplossing.

Vat tekst 4 samen in maximaal 45 woorden.

Modelantwoord (36 woorden): Scholen moeten bijbaantjes van scholieren niet ontmoedigen maar waarderen. Een baan leert vaardigheden en omgaan met geld. Te veel uren werken is een risico, maar dat is te beperken, bijvoorbeeld met afspraken met werkgevers. Scorepunten: standpunt (1), vaardigheden en geld (1), risico of afspraken (1), eigen woorden en binnen het woordenaantal (1). Verwachte fout: de filiaalmanager en de pizza's opnemen en daardoor te lang worden.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Hoofd- en bijzaken scheiden

2

Een samenvatting beoordelen

3

Zelf samenvatten in eigen woorden

4

Binnen het woordenaantal blijven

Bespreek na de uitslag eerst het lastigste vraagtype met een korte eigen voorbeeldzin.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN

Tips voor op het examen

• Lees de hele tekst voordat je iets opschrijft

• Zoek het standpunt in de inleiding en de slotalinea

• Schrap voorbeelden, citaten en herhalingen, maar houd de argumenten

• Tel je woorden en blijf onder het maximum uit de opdracht

• Lees je samenvatting terug zonder de tekst: begrijp je hem nog?