Samenvatten (Nederlands vwo), les 2: Examentraining
Een lezer met een krant aan zee, Tarquinia Lido (Italië), 2007
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Examentraining
Samenvatten: zo pak je examenvragen aan
Lesson duration is: 45 minIntroduction
Items in this lesson
Een lezer met een krant aan zee, Tarquinia Lido (Italië), 2007
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Examentraining
Samenvatten: zo pak je examenvragen aan
Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Roberto Ferrari / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan de hoofduitspraken van een complexe tekst vinden, een samenvatting beoordelen en zelf een samenvatting schrijven die los van de tekst te begrijpen is, binnen het woordenaantal.
This item has no instructions
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Zo pak je een examenvraag aan
1. Lees de tekst en formuleer de hoofduitspraak, ook als die impliciet is.
2. Scheid hoofd- en bijzaken: voorbeelden, citaten en herhalingen vallen af.
3. Herorden en voeg samen: zet de uitspraken in een logische volgorde.
4. Schrijf in eigen woorden voor een lezer die de tekst niet kent, en tel je woorden.
5. Lees terug: is je samenvatting zelfstandig leesbaar, zonder eigen mening?
This item has no instructions
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Vraagtype 1: hoofd- en bijzaken
Dit vraagtype vraagt naar de hoofduitspraak of naar wat in een samenvatting thuishoort
Op 4F staat het standpunt niet altijd letterlijk in de tekst: je leidt het af uit de redenering
Een voorbeeld of citaat is een bijzaak, een argument is dat niet
Lees eerst de hele tekst (ongeveer 550 woorden in drie delen). De vragen bij vraagtype 2 en 3 gaan ook over deze tekst 4.
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Tekst 4: Lang leve de verveling
(1) Er bestaat een kind dat bijna is uitgestorven: het kind dat zich verveelt. Waar vroeger zondagmiddagen leeg waren en autoritten eindeloos, is er nu altijd een scherm dat de leegte opvult. Opvoeders vieren dat vaak als een winst, want een kind dat zich niet verveelt, zeurt niet. Toch is die winst schijn. Verveling is geen gebrek aan ervaring maar de voorwaarde voor een bepaald soort ervaring, en wie haar wegpoetst, verliest daar meer aan dan de meeste mensen beseffen.
(2) De eerste reden is dat verveling initiatief uitlokt. Pedagoge Lotte Rademaker van het fictieve Expertisecentrum Jeugd en Media ziet dat kinderen die zich mogen vervelen na een kwartier zelf iets verzinnen: een hut, een spel, een verhaal. 'Waar geen aanbod is, gaan kinderen zelf aanbieden', zegt ze. Wie nooit hoeft te zoeken naar een bezigheid, leert dat zoeken ook niet en wacht tot de volgende prikkel zich aandient.
(3) Een tweede reden is dat verveling kinderen met zichzelf confronteert. Wie niets te doen heeft, gaat dagdromen en piekeren, en ontdekt gaandeweg wat hem of haar eigenlijk bezighoudt. Zelfkennis ontstaat zelden midden in een stroom prikkels; ze ontstaat in de stilte tussen twee bezigheden. Dat veel mensen hun beste ideeën krijgen tijdens een wandeling of onder de douche, herkent bijna iedereen.
Eigen tekst voor Examenstof
Eerste deel van de hoofdtekst (alinea 1 tot en met 3). Lotte Rademaker en het expertisecentrum zijn verzonnen. Het standpunt (kinderen moeten zich weer mogen vervelen) staat in alinea 1 impliciet en komt terug in alinea 7.
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Tekst 4 (vervolg)
(4) Natuurlijk is er tegenspraak. Ouders merken terecht op dat een verveeld kind lastig kan zijn en dat een scherm welkome rust biedt na een lange werkdag. Dat argument is begrijpelijk, maar verwart het gemak van de volwassene met het belang van het kind. Wie kinderen steeds afleidt, bespaart zichzelf een kwartier gezeur en het kind een leermoment. Ironisch genoeg klaagt diezelfde ouder later vaak dat kinderen nergens meer zin in hebben.
(5) Het bezwaar dat verveling zinloos zou zijn, past bovendien in een tijd die elke minuut wil benutten. Een agenda zonder gaten geldt als teken van succes, een kind met een lege middag als teken van verwaarlozing. Die gedachte is begrijpelijk, maar niet houdbaar: groei vraagt ook om momenten waarop niets gebeurt, zoals een spier rust nodig heeft om sterker te worden. Ook het onderwijs doet mee: een rooster zonder tussenuren en een pauze vol georganiseerde spelletjes laten kinderen geen ruimte om zelf te kiezen.
Eigen tekst voor Examenstof
Tweede deel (alinea 4 en 5): het tegenargument van de ouders wordt weerlegd. De ironie in alinea 4 (ouders die klagen over het gevolg van hun eigen keuze) is een bijzaak voor de samenvatting.
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Tekst 4 (vervolg)
(6) Wat dan? Niemand pleit voor kinderen die uren zonder aandacht worden gelaten. Het gaat om kleine, bewust gelaten ruimtes: een autorit zonder tablet, een middag zonder programma, een wachtkamer zonder spelletje. Scholen kunnen dat ondersteunen door pauzes niet vol te plannen met activiteiten. Een school die de speelplaats leeg laat, geeft kinderen meer dan een school die haar volpropt. Het vraagt van volwassenen vooral lef: ze moeten de neiging weerstaan een kind te redden van een gevoel dat vanzelf overgaat. Een kind dat zich een kwartier verveelt, is niet ongelukkig, maar op weg naar iets wat het zelf kiest.
(7) Wie verveling wegpoetst, neemt kinderen dus iets af wat ze later nodig hebben: het vermogen zichzelf bezig te houden en te weten wat ze willen. Laten we daarom ophouden met het vrezen van de leegte. Een lege middag is geen probleem dat opgelost moet worden, maar een kans die we te vaak laten liggen.
Eigen tekst voor Examenstof
Slot van de hoofdtekst (alinea 6 en 7): maatregelen en conclusie. De hoofduitspraak is nergens in één zin gegeven; leerlingen moeten hem afleiden uit alinea 1, 6 en 7.
Wat is de hoofduitspraak van tekst 4?
Schermen belemmeren de ontwikkeling van kinderen
Kinderen moeten zich weer mogen vervelen
Kinderen krijgen te weinig aandacht van hun ouders
Verveling is een bewezen oorzaak van creativiteit
Het standpunt wordt in alinea 1 aangekondigd en in alinea 7 afgerond; het is impliciet, geen zin zegt het letterlijk. Optie 2 is een achtergrond, optie 3 komt niet voor (alinea 6 zegt juist dat niemand daarvoor pleit) en optie 4 is te stellig ('bewezen'). Verwachte fout: de schermen als hoofdzaak kiezen.
Noem twee redenen voor de waarde van verveling.
Modelantwoord: verveling lokt initiatief uit, kinderen verzinnen zelf iets (1 punt) en verveling laat kinderen ontdekken wat ze willen, zelfkennis (1 punt). Verwachte fout: het voorbeeld van pedagoge Rademaker of het bezwaar van ouders noemen.
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Vraagtype 2: een samenvatting beoordelen
Dit vraagtype geeft een samenvatting en vraagt wat er ontbreekt of niet klopt
Bepaal eerst zelf de hoofduitspraken, lees dan pas de samenvatting
Let op bijzaken, eigen mening en onjuist weergegeven standpunten
De vragen gaan over tekst 4 uit vraagtype 1.
Wat ontbreekt in deze samenvatting van tekst 4?
Kinderen die zich vervelen, nemen zelf initiatief en leren wat ze willen. Ouders zien dat anders, omdat verveeld gedrag lastig is. Scholen kunnen pauzes leeg laten.
Het standpunt over ruimte voor verveling
Het voorbeeld van pedagoge Rademaker
De rol van de school bij pauzes
De bezwaren van de ouders
De samenvatting noemt de argumenten, het tegenargument en de maatregel van scholen, maar geeft de hoofduitspraak niet weer: kinderen moeten zich weer mogen vervelen. Optie 2 en 3 staan er wel in, optie 1 is een bijzaak. Verwachte fout: het voorbeeld van Rademaker kiezen.
Wat is er mis met deze samenvatting van tekst 4?
Kinderen moeten zich weer mogen vervelen. Volgens pedagoge Lotte Rademaker verzinnen ze na een kwartier hutten, spelletjes en verhalen. Scholen moeten de speelplaats leeg laten.
Het standpunt van de schrijver is omgekeerd
Er staat een eigen mening in de samenvatting
Bijzaak erin, belangrijk argument ontbreekt
De samenvatting is niet zelfstandig leesbaar
De pedagoge en haar voorbeelden zijn een bijzaak (het argument over initiatief hoort erin, zonder de naam en de details); het tweede argument, zelfkennis, ontbreekt. Het standpunt is juist, er is geen eigen mening en de tekst is begrijpelijk. Verwachte fout: 'niet zelfstandig leesbaar' kiezen vanwege de naam van de pedagoge.
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Vraagtype 3: zelf samenvatten
Dit vraagtype vraagt om herordenen of om een eigen samenvatting met een woordenaantal
Zet de hoofduitspraken eerst op volgorde, schrijf dan in eigen woorden voor een lezer die de tekst niet kent
Tel je woorden: schrijf liever iets korter dan te lang
De vragen gaan over tekst 4 uit vraagtype 1. Bij de samenvatting staan de scorepunten in de notes.
Zet de hoofdpunten van tekst 4 op volgorde van de tekst
Dit is de volgorde van alinea 1, 2, 3, 4 (en 5) en 6. Het standpunt komt in alinea 1 aan de orde, daarna de redenen, het weerlegde tegenargument en de maatregelen.
Vat tekst 4 samen in maximaal 60 woorden.
De samenvatting moet te begrijpen zijn voor iemand die de tekst niet las. Modelantwoord (49 woorden): Kinderen moeten zich weer mogen vervelen, want zonder aanbod nemen ze zelf initiatief en ontdekken ze wat ze eigenlijk willen. Het gemak van ouders die kinderen met schermen bezighouden, weegt daar niet tegen op. Ouders en scholen kunnen verveling mogelijk maken door tijd en ruimte bewust leeg te laten. Scorepunten: standpunt (1), twee redenen (1), tegenargument of maatregel (1), eigen woorden, zelfstandig leesbaar en binnen het woordenaantal (1). Verwachte fout: Rademaker, de wandeling of de douche opnemen en verwijzen naar alinea's.
Welk vraagtype vind jij het lastigst?
Hoofd- en bijzaken scheiden
Een samenvatting beoordelen
Zelf samenvatten in eigen woorden
Binnen het woordenaantal blijven
Bespreek na de uitslag eerst het lastigste vraagtype met een korte eigen voorbeeldzin.
EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEZEN · SAMENVATTEN
Tips voor op het examen
Lees de hele tekst voordat je iets opschrijft
Formuleer de hoofduitspraak zelf als hij niet letterlijk staat
Schrap voorbeelden, citaten en herhalingen, maar houd de argumenten
Schrijf voor een lezer die de tekst niet kent: geen alinea-verwijzingen
Tel je woorden en blijf onder het maximum uit de opdracht
This item has no instructions
