WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Kringloop en bbp
Examenstof economie havo
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Kringloop en bbp
Examenstof economie havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: H1 (1.1 t/m 1.5). Image credit: Choinowski / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Wat ga je kunnen?
Ik kan het bbp en de saldi in de kringloop berekenen en uitleggen waarom het bbp een beperkte welvaartsmaat is.
This item has no instructions
Wat denk je dat er in een land in één jaar wordt gemaakt en uitgegeven?
Verwacht: producten, diensten, lonen, belasting, export, sparen, winkels. Groepeer de woorden in een woordweb in maken, uitgeven en verdienen; die drie kanten komen terug als productie, bestedingen en inkomen.
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Toegevoegde waarde in de broodketen
Het bbp: productie en toegevoegde waarde
Het bbp (bruto binnenlands product) is de waarde van alles wat een land in een jaar produceert.
Toegevoegde waarde = omzet - ingekochte grond- en hulpstoffen - leveringen door derden.
Molen: omzet 70, inkoop 40, dus toegevoegde waarde 30. Graanteler 40, bakker 50.
Productiemethode: tel alle toegevoegde waarden op: 40 + 30 + 50 = 120 euro, de waarde van het brood.
Controle: molen 70 - 40 = 30, bakker 120 - 70 = 50, graanteler 40 - 0 = 40, som 120. Zo tel je het graan niet drie keer mee: alleen wat elk bedrijf zelf toevoegt. In dit voorbeeld koopt de graanteler niets in. Veelgemaakte fout: de omzetten optellen (230) in plaats van de toegevoegde waarden. Image credit: LessonUp Studio (eigen afbeelding), CC0
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Winkelend publiek in de Kalverstraat, Amsterdam, 1965
De bestedingsmethode
Wat geproduceerd wordt, wordt besteed: bbp = C + I + O + E - M (bestedingsmethode).
C = consumptie van gezinnen, I = investeringen van bedrijven, O = overheidsbestedingen.
E = export, M = import. Import trek je af: het is in het buitenland geproduceerd.
Zuidland: 280 + 100 + 120 + 150 - 150 = 500 miljard euro.
Controle: 280 + 100 = 380, + 120 = 500, + 150 = 650, - 150 = 500. De import zit in C, I en O verstopt, daarom gaat hij er weer af. Veelgemaakte fout: de import optellen in plaats van aftrekken. Image credit: Ron Kroon / Anefo / Nationaal Archief, Wikimedia Commons, CC0
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Drie methoden geven hetzelfde bbp
De inkomensmethode: drie wegen, één bbp
Inkomensmethode: bbp = arbeidsinkomen + kapitaalinkomen.
Arbeidsinkomen: de loonsom van werknemers plus toegerekende lonen van zelfstandigen.
Kapitaalinkomen: rente, dividend, pacht, huur en winst.
Elke euro die iemand uitgeeft, is inkomen van een ander: alle methoden geven hetzelfde bbp.
Zuidland: 330 + 170 = 500, hetzelfde als de bestedingen en de som van de toegevoegde waarden. Een zelfstandige krijgt geen loon: daarom wordt een loon toegerekend. Veelgemaakte fout: winst bij het arbeidsinkomen rekenen. Image credit: LessonUp Studio (eigen afbeelding), CC0
Schrijnwerker: hout 300 euro, kast verkocht voor 800 euro. Toegevoegde waarde?
1.100 euro
300 euro
800 euro
500 euro
TW = 800 - 300 = 500. Verwachte fouten: optellen (1.100), alleen de inkoop (300) of de omzet (800).
Vul in
Bij de productiemethode tel je de toegevoegde waarden op. Bij de bestedingsmethode tel je C + I + O + E - M, en de inkomensmethode gebruikt loon, rente en winst.
Productie: wat maak je, bestedingen: wat geef je uit, inkomen: wat verdien je.
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
De kringloop met vijf sectoren
De kringloop: sectoren en geldstromen
De kringloop toont de geldstromen tussen gezinnen, bedrijven, overheid, banken en buitenland.
Bedrijven betalen inkomen aan gezinnen; gezinnen geven geld uit (C), betalen belasting (B) en sparen (S).
Banken lenen het spaargeld uit aan bedrijven, die ermee investeren (I). De overheid geeft geld uit (O).
Het buitenland betaalt voor onze export (E), bedrijven betalen voor de import (M).
Ook bedrijven betalen belasting; het schema is vereenvoudigd. Let op de richting van de pijlen: export brengt geld het land in, import laat geld het land uit gaan. Veelgemaakte fout: de pijl van import en export omdraaien. Image credit: LessonUp Studio (eigen afbeelding), CC0
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
De saldi van Noordland
De saldi in de kringloop
Particulier spaarsaldo = S - I: wat gezinnen en bedrijven sparen min wat bedrijven investeren.
Overheidssaldo = B - O: belastingen min overheidsbestedingen. Positief is overschot, negatief is tekort.
Saldo lopende rekening = E - M: export min import.
Altijd: (S - I) + (B - O) = (E - M). Noordland: +35 en -15 geeft +20.
Controle: 35 + (-15) = 20 en E - M = 90 - 70 = 20. Dit is een algoritme: vul in wat je weet, los op wat je niet weet. Veelgemaakte fout: het teken van een tekort vergeten. Image credit: LessonUp Studio (eigen afbeelding), CC0
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Containerterminal op de Maasvlakte, Rotterdam, 2019
Lopende rekening en betalingsbalans
De betalingsbalans boekt de transacties tussen een land en het buitenland.
Op de lopende rekening staan goederen en diensten: export en import.
Ook inkomens uit het buitenland (loon, rente, dividend) en overdrachten, zoals ontwikkelingshulp.
Saldo lopende rekening = E - M: een overschot als E groter is dan M, anders een tekort.
Wisselkoersen behoren niet tot deze eindterm. In de kringloop rekenen we het saldo van de lopende rekening als E - M. Veelgemaakte fout: denken dat een tekort op de lopende rekening altijd slecht is. Image credit: Spielvogel / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Een Duitse supermarkt koopt Nederlandse kaas. Welke stroom is dit?
Import: bedrijven betalen geld aan het buitenland
Export: bedrijven ontvangen geld uit het buitenland
Consumptie: gezinnen besteden geld aan producten
Investeringen: bedrijven lenen geld van de banken
De kaasboer ontvangt geld uit Duitsland: dat is export. Verwachte fout: import kiezen omdat het om een grensoverschrijdende verkoop gaat.
Zet de weg van het spaargeld op volgorde
Inkomen, sparen, uitlenen, investeren: de kringloop sluit zich zo.
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Nominaal en reëel bbp van Westland
Nominaal en reëel bbp
Nominaal bbp is gemeten in de prijzen van dat jaar: bij hogere prijzen stijgt het bedrag ook.
Reëel bbp is gecorrigeerd voor prijsstijging: reëel bbp = nominaal bbp / prijsindex x 100.
Jaar 2: 220 / 110 x 100 = 200 miljard. Het reële bbp is niet gestegen.
Reële verandering = nominale verandering - inflatie: 6% - 2% = 4% reële groei.
Controle: 220 / 110 = 2 en 2 x 100 = 200. Nominaal +10% en inflatie 10%: reële verandering 0%. Veelgemaakte fout: groei van het nominale bbp als echte welvaartsgroei zien. Image credit: LessonUp Studio (eigen afbeelding), CC0
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Industrie met een rookpluim bij Terneuzen, 2012
Beperkingen van het bbp
Bbp per hoofd = bbp / aantal inwoners: dat zegt meer over welvaart dan het totale bbp.
De informele sector (onbetaald werk zoals mantelzorg, en zwart werk) telt niet mee in het bbp.
Negatieve externe effecten, zoals vervuiling, worden niet afgetrokken van het bbp.
Positieve externe effecten, zoals schonere lucht door nieuwe bomen, worden niet bijgeteld.
Bbp per hoofd: 360 miljard / 12 miljoen inwoners = 30.000 euro. Een groot land heeft een groot bbp maar niet per se een hoog bbp per hoofd. Mantelzorg en vrijwilligerswerk leveren wel welvaart op, maar staan niet in de statistiek; zwart werk wordt verborgen voor de belasting. Veelgemaakte fout: denken dat alleen zwart werk tot de informele sector hoort. Image credit: FaceMePLS / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Alternatieve welvaartsmaatstaven
De Human Development Index (HDI) combineert inkomen per hoofd, onderwijs en levensverwachting in één cijfer.
Het groen bbp corrigeert voor het milieu: groen bbp = bbp - geschatte schade aan milieu + geschatte verbetering aan milieu.
De World Happiness Index meet hoe gelukkig mensen zijn, op basis van enquêtes onder inwoners.
Geen enkele maatstaf is volledig: elke maatstaf meet een deel van de welvaart.
Voorbeeld groen bbp: bbp 400, schade 30, verbetering 10 (miljard): groen bbp = 400 - 30 + 10 = 380. De monetaire waarde van schade en verbetering is een schatting. Veelgemaakte fout: de HDI als maat voor geluk zien; dat meet de World Happiness Index.
Welke activiteit hoort bij de informele sector?
Een buurman die gratis je tuin bijhoudt
Een hovenier die een factuur stuurt
De gemeente die het park onderhoudt
Een tuincentrum dat planten verkoopt
Onbetaald werk komt niet in het bbp. De andere activiteiten zijn betaald en geregistreerd.
Vul in
De Human Development Index combineert inkomen, onderwijs en levensverwachting en het groen bbp corrigeert het bbp voor schade aan het milieu.
HDI: ontwikkeling van mensen. Groen bbp: milieu.
Wat vond je het lastigst in deze les?
De drie methoden voor het bbp
De kringloop en de saldi
Nominaal en reëel bbp
Beperkingen en alternatieven
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Waarom is het bbp een beperkte welvaartsmaat?
Goed antwoord: noem er een of twee, bijvoorbeeld de informele sector telt niet mee, externe effecten ontbreken, nominaal bbp stijgt ook door prijzen, bbp per hoofd verschilt van het totaal. Verwachte fout: alleen zeggen dat het bbp te laag is.
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Begrippen (1/2)
bbp: De waarde van alles wat een land in een jaar produceert.
toegevoegde waarde: Omzet min ingekochte grond- en hulpstoffen en leveringen door derden.
productie-, bestedings- en inkomensmethode: Drie manieren om het bbp te berekenen: som van toegevoegde waarden, C + I + O + E - M, arbeids- plus kapitaalinkomen.
arbeidsinkomen en kapitaalinkomen: Loonsom en toegerekende lonen; rente, dividend, pacht, huur en winst.
kringloop: Geldstromen tussen gezinnen, bedrijven, overheid, banken en buitenland.
This item has no instructions
WELVAART · KRINGLOOP EN BBP
Begrippen (2/2)
particulier spaarsaldo en overheidssaldo: S - I en B - O.
lopende rekening en betalingsbalans: Transacties met het buitenland; saldo = E - M.
nominaal en reëel bbp: Voor en na correctie voor prijsstijging.
bbp per hoofd en informele sector: Bbp per inwoner; onbetaald en zwart werk dat buiten het bbp valt.
HDI, groen bbp en World Happiness Index: Alternatieve welvaartsmaatstaven.
This item has no instructions