Hoofdstuk 9 – Schakelingen

Hoofdstuk 9 – Schakelingen Weerstanden, Sensoren, Relais en Transistoren

1 / 42
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 42 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Hoofdstuk 9 – Schakelingen Weerstanden, Sensoren, Relais en Transistoren

This item has no instructions

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe weerstanden, sensoren, relais, transistoren en condensatoren in een schakeling werken.

This item has no instructions

Welke woorden koppel jij aan schakelingen?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen rond weerstand, sensor, relais, transistor en condensator.

Werken met weerstanden

  • Verbindingssnoeren hebben een zeer kleine weerstand

  • Die weerstand mag je meestal verwaarlozen

  • Andere onderdelen in een schakeling bepalen de stroom veel sterker

Benadruk dat 'verwaarlozen' niet betekent dat de weerstand exact nul is, maar dat hij in eenvoudige schoolschakelingen zo klein is dat hij nauwelijks invloed heeft.

Onderdelen met merkbare weerstand

  • Lampjes, motoren en zoemers bieden wel weerstand

  • Daardoor wordt de stroomsterkte in de schakeling beïnvloed

  • Deze onderdelen gebruiken elektrische energie voor licht, beweging of geluid

This item has no instructions

Weerstand als beveiliging

Een weerstand in serie zorgt voor een grotere totale weerstand. Daardoor wordt de stroomsterkte kleiner. Zo voorkom je dat gevoelige onderdelen, zoals een lampje of sensor, doorbranden.

Leg het verband met bescherming van componenten: te grote stroomsterkte kan onderdelen beschadigen door warmteontwikkeling.

Wet van Ohm

R = U / I


  • U in volt (V)

  • I in ampère (A)

  • R in ohm (Ω)


Met deze formule bereken je hoe spanning, stroomsterkte en weerstand samenhangen.

This item has no instructions

Spanning en stroomsterkte

Bij een constante weerstand zijn spanning en stroomsterkte recht evenredig.


Meer spanning → meer stroomsterkte

Minder spanning → minder stroomsterkte

Noem dat dit in een U-I-diagram zichtbaar is als een rechte lijn door de oorsprong.

Kleurcodes op weerstanden

  • Elektronicaweerstanden hebben gekleurde ringen

  • Die ringen geven de weerstandswaarde aan

  • Ring T geeft de tolerantie in procenten aan

  • De echte waarde mag dus iets afwijken

Als er tijd is, wijs erop dat tolerantie aangeeft hoeveel procent de werkelijke weerstand van de aangegeven waarde mag verschillen.

Waarom zet je een weerstand in serie met een lampje?

A

Voor minder stroom

B

Voor meer spanning

C

Voor dikkere draden

D

Voor meer licht

Toetst het beveiligingsidee uit slides 2-4: een serieweerstand vergroot de totale weerstand, waardoor de stroomsterkte kleiner wordt en doorbranden wordt voorkomen.

Maak de samenvatting compleet

Bij een constante weerstand zijn spanning en stroomsterkte . In een schakeling hebben lampjes, motoren en zoemers een merkbare . Op elektronicaweerstanden geven gekleurde ringen de aan en ring T de tolerantie.

Bij een constante weerstand zijn spanning en stroomsterkte
. In een schakeling hebben lampjes, motoren en zoemers een merkbare
. Op elektronicaweerstanden geven gekleurde ringen de
omgekeerd evenredig
temperatuur
stroomkring
capaciteit

Juiste invulling: recht evenredig, weerstand, weerstandswaarde.

Sensoren in een schakeling

Een automatische schakeling is opgebouwd als:


Sensor → schakelaar → actuator


De sensor merkt een verandering op. De schakelaar reageert daarop. De actuator voert daarna een actie uit.

Voorbeelden van actuatoren zijn een lamp, motor of zoemer.

LDR: lichtsensor

  • Een LDR reageert op licht

  • Meer licht op de sensor → kleinere weerstand

  • Minder licht → grotere weerstand

This item has no instructions

NTC: temperatuursensor

  • Een NTC reageert op temperatuur

  • Hogere temperatuur → kleinere weerstand

  • Lagere temperatuur → grotere weerstand

This item has no instructions

NTC veilig gebruiken

Schakel altijd een vaste weerstand in serie met een NTC. Als de temperatuur stijgt, daalt de weerstand van de NTC. Zonder extra weerstand kan de stroomsterkte te groot worden en kan de sensor doorbranden.

Hier ligt de nadruk op beveiliging in de schakeling, niet op het volledig uitrekenen van de stroom.

Serieschakeling

Bij weerstanden in serie tel je de weerstanden op:


Rv = R1 + R2 + ...


De vervangingsweerstand Rv is dus groter dan elke losse weerstand apart.

This item has no instructions

Schuifweerstand

  • Een schuifweerstand is regelbaar

  • Met een schuifcontact verander je de gebruikte lengte van de weerstandsdraad

  • Zo stel je de weerstand handmatig in

This item has no instructions

Potentiometer

  • Een potentiometer is een draaiweerstand

  • Je kunt daarmee spanning of stroomsterkte traploos regelen

  • Veel gebruikt wanneer een instelling precies moet kunnen veranderen

Houd het onderscheid eenvoudig: schuifweerstand schuiven, potentiometer draaien.

Wat gebeurt er met een LDR bij meer licht?

A

Weerstand daalt

B

Weerstand stijgt

C

Spanning stopt

D

Temperatuur daalt

Plausibele verwarring is met de NTC of met andere grootheden. Hier gaat het alleen om de weerstand van de LDR.

Vul de kernwoorden in

Een automatische schakeling bestaat uit → schakelaar → actuator. Bij een NTC wordt de weerstand kleiner als de stijgt. In een serieschakeling is de vervangingsweerstand van de losse weerstanden. Een potentiometer is een weerstand.

Een automatische schakeling bestaat uit
→ schakelaar → actuator. Bij een NTC wordt de weerstand kleiner als de
stijgt. In een serieschakeling is de vervangingsweerstand
van de losse weerstanden. Een potentiometer is een
lamp
lichtsterkte
verschil
schuif

Juiste invulling: sensor, temperatuur, som, draai. Echoot slides 8-14.

Waarom moet een NTC een vaste serieweerstand hebben?

Bespreek dat zonder vaste weerstand de NTC bij hogere temperatuur een kleinere weerstand krijgt, waardoor de stroom te groot kan worden en de sensor kan doorbranden.

Elektromagneet

Een elektromagneet is een spoel van geïsoleerde koperdraad om een ijzeren kern. Zodra er stroom door de spoel loopt, wordt de kern magnetisch.

This item has no instructions

Wat is een relais?

Een relais is een automatische elektromagnetische schakelaar. Het relais gebruikt een kleine stuurstroom om ergens anders in de schakeling een andere stroomkring te schakelen.

This item has no instructions

Twee gescheiden stroomkringen

  • Stroomkring 1

  • Kleine stroom

  • Schakelt de elektromagneet in

  • Stroomkring 2

  • Voor de actuator

  • Kan een grotere stroom voeren

Werkstroomkring

Stuurstroomkring

Benadruk dat de twee stroomkringen elektrisch gescheiden zijn, maar via het relais toch invloed op elkaar hebben.

Maakcontact

  • Aangegeven met M

  • Sluit de werkstroomkring bij bekrachtiging

  • Voorbeeld: een startmotor

This item has no instructions

Breekcontact

  • Aangegeven met B

  • Verbreekt bij bekrachtiging

  • Sluit weer zodra de sturing wegvalt

  • Voorbeeld: een inbraakalarm

This item has no instructions

Reedcontact

Een reedcontact is een schakelaar die sluit zodra er een magneet dichtbij komt. Het wordt vaak gebruikt wanneer contactloos schakelen handig is.

This item has no instructions

Welke stroomkring van een relais voert meestal de grote stroom?

A

Stroomkring 1

B

Stroomkring 2

C

De basiskring

D

De sensorkring

Toetst onderscheid tussen stuurstroomkring en werkstroomkring. 'Basiskring' is een bewuste afleider uit het transistorblok.

Relais en contacten

Een relais is een automatische schakelaar met twee gescheiden stroomkringen. Een contact sluit de werkstroomkring bij bekrachtiging. Een reedcontact sluit als er een dichtbij komt.

Een relais is een automatische
schakelaar met twee gescheiden stroomkringen. Een
contact sluit de werkstroomkring bij bekrachtiging. Een reedcontact sluit als er een
elektronische
breek
sensor
spoel

Juiste invulling: elektromagnetische, maak, magneet.

De transistor

  • Een transistor schakelt volledig elektronisch

  • Hij werkt geluidloos

  • Er zijn geen bewegende onderdelen

Maak eventueel het contrast met een relais: een transistor schakelt zonder mechanische beweging.

Drie aansluitingen

  • Basis (B)

  • Collector (C)

  • Emitter (E)

Houd de namen exact gelijk aan de notatie die later in de werking terugkomt.

Hoe schakelt een transistor?

Kleine stroom door B → E → transistor schakelt

Grote stroom van C → E → actuator kan werken


Een kleine stuurstroom regelt dus een grotere stroom.

This item has no instructions

De condensator

Een condensator slaat tijdelijk elektrische energie op. Daarna kan hij die energie weer snel ontladen.

This item has no instructions

Capaciteit

  • De capaciteit geef je aan in farad (F)

  • In schakelingen zie je vaak microfarad (μF)

  • De capaciteit zegt iets over hoeveel elektrische energie tijdelijk kan worden opgeslagen

This item has no instructions

Uitschakelvertraging

Een condensator kan zorgen voor een uitschakelvertraging. Een apparaat blijft dan nog even werken nadat de schakelaar is uitgezet, bijvoorbeeld een toiletventilator die nog nadraait.

This item has no instructions

Welke stroom schakelt een transistor in?

A

Van B naar C

B

Van E naar B

C

Van C naar E

D

Van C naar B

De kleine stuurstroom loopt van basis naar emitter; daardoor wordt de grotere stroom van collector naar emitter ingeschakeld.

Transistor en condensator

Een transistor schakelt volledig en heeft geen bewegende onderdelen. Een kleine stroom door B naar schakelt een grotere stroom van C naar E in. Een condensator slaat tijdelijk elektrische energie op en kan zorgen voor een .

Een transistor schakelt volledig
en heeft geen bewegende onderdelen. Een kleine stroom door B naar
schakelt een grotere stroom van C naar E in. Een condensator slaat tijdelijk elektrische energie op en kan zorgen voor een
elektromagnetisch
collector
inschakelvertraging
weerstandswaarde

Juiste invulling: elektronisch, E, uitschakelvertraging.

Wat uit deze les ga jij het best onthouden?

This item has no instructions

Welk onderdeel vond jij het lastigst om te begrijpen?

This item has no instructions

Wat hielp jou vandaag het meest bij het begrijpen?

This item has no instructions

Begrippenlijst

weerstand - onderdeel dat de stroomsterkte in een schakeling tegenwerkt

Wet van Ohm - formule die spanning, stroomsterkte en weerstand verbindt

LDR - lichtsensor waarvan de weerstand kleiner wordt bij meer licht

NTC - temperatuursensor waarvan de weerstand kleiner wordt bij hogere temperatuur

vervangingsweerstand - totale weerstand van meerdere weerstanden samen

schuifweerstand - regelbare weerstand met een schuifcontact

potentiometer - draaiweerstand waarmee je traploos kunt regelen

This item has no instructions

Begrippenlijst

elektromagneet - spoel met ijzeren kern die magnetisch wordt bij stroom

relais - elektromagnetische schakelaar met twee gescheiden stroomkringen

maakcontact - contact dat sluit bij bekrachtiging

breekcontact - contact dat verbreekt bij bekrachtiging

reedcontact - schakelaar die sluit als een magneet dichtbij komt

transistor - elektronische schakelaar zonder bewegende onderdelen

condensator - onderdeel dat tijdelijk elektrische energie opslaat

This item has no instructions