Werken met breuken
Werken met breuken
Open eenvoudig en herkenbaar: een pizza, chocoladereep of taart helpt om het idee van 'een deel van een geheel' meteen zichtbaar te maken.
Lesdoel
Ik kan eenvoudige breuken herkennen, vergelijken en ermee rekenen.
This item has no instructions
Welk woord past bij breuken?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen, zoals pizza, helft, delen, teller of noemer.
Wat is een breuk?
Een breuk laat zien dat iets in gelijke delen is verdeeld.
Bij 1/4 betekent:
1 = het aantal delen
4 = in hoeveel gelijke delen het geheel is verdeeld
Benadruk dat de delen gelijk moeten zijn. Dat is een veelgemaakte fout: leerlingen tellen soms ongelijke stukken toch als breukdelen.
Teller en noemer
In een breuk staan twee getallen:
teller: het bovenste getal
noemer: het onderste getal
Voorbeeld:
bij 3/5 is 3 de teller
bij 3/5 is 5 de noemer
Gebruik steeds dezelfde woorden: teller boven, noemer onder. Laat leerlingen dit hardop meelezen om de taal vast te zetten.
Breuken uit een tekening
Kijk naar hoeveel gelijke stukken er zijn.
Voorbeelden:
1 van 2 stukken = 1/2
2 van 3 stukken = 2/3
3 van 4 stukken = 3/4
Teken eventueel zelf een rechthoek of cirkel op het bord en kleur delen in. Koppel steeds beeld aan notatie.
Voorbeeldsom
Een taart is verdeeld in 8 gelijke stukken.
Je eet 3 stukken.
De breuk is: 3/8
teller = 3
noemer = 8
Laat zien dat de noemer het totaal aantal gelijke stukken blijft, ook als er iets wordt opgegeten.
Wat is de noemer in 3/8?
8
3
11
5
Controleer of leerlingen weten: teller boven, noemer onder.
Maak de tekst af
Een breuk laat zien dat iets in gelijke delen is verdeeld. In 3/8 is 3 de teller en 8 de noemer.
Deze woorden komen letterlijk terug uit de uitleg over wat een breuk is.
Breuken vergelijken
Soms wil je weten welke breuk groter is.
Vergelijk eerst breuken met dezelfde noemer:
3/8 > 1/8
meer stukken betekent groter
Gebruik breukenstroken of getekende balken om het verschil zichtbaar te maken.
Zelfde noemer vergelijken
Als de noemer gelijk is, kijk je naar de teller.
Voorbeelden:
2/7 < 5/7
4/9 > 3/9
6/10 = 6/10
This item has no instructions
Zelfde teller vergelijken
Als de teller gelijk is, kijk je naar de noemer.
Voorbeelden:
1/2 > 1/4
3/5 > 3/8
Bij dezelfde teller geldt:
grotere stukken → grotere breuk
Leg rustig uit: vijfden zijn groter dan achten als je evenveel stukken neemt? Nee: hier gaat het om 3/5 en 3/8; vijfden zijn grotere stukken dan achten, dus 3/5 is groter.
Vergelijken met 1/2
Sommige breuken kun je vergelijken met 1/2.
Voorbeelden:
1/4 is kleiner dan 1/2
3/4 is groter dan 1/2
2/4 = 1/2
Dit is een handige tussenstap voor leerlingen die nog niet direct twee breuken met elkaar kunnen vergelijken.
Voorbeeldsom vergelijken
Welke breuk is groter: 4/6 of 2/6?
Stap 1: kijk naar de noemer
beide hebben 6
Stap 2: kijk naar de teller
4 > 2
Dus: 4/6 is groter.
Lees de stappen steeds in dezelfde volgorde. Dat helpt leerlingen bij het opbouwen van een vaste aanpak.
Welke breuk is groter?
2/7
5/7
gelijk
kan niet
Toets dezelfde noemer: dan kijk je naar de teller.
Hoe vergelijk jij het liefst een breuk?
zelfde noemer
zelfde teller
met 1/2
met tekening
This item has no instructions
Maak de tekst af
Als de noemer gelijk is, kijk je naar de teller. Als de teller gelijk is, kijk je naar de noemer. De breuk 1/4 is kleiner dan 1/2.
Laat leerlingen de drie manieren van vergelijken hardop verwoorden.
Breuken vereenvoudigen
Soms kun je een breuk kleiner opschrijven.
Dat heet vereenvoudigen.
Voorbeeld:
2/4 = 1/2
3/6 = 1/2
Gebruik eventueel een tekening: 2 van 4 stukken is evenveel als 1 van 2 stukken.
Hoe vereenvoudig je?
De teller en noemer deel je door hetzelfde getal.
Voorbeeld:
4/8
4 en 8 kun je delen door 4
4 : 4 = 1
8 : 4 = 2
dus 4/8 = 1/2
Noem alleen eenvoudige voorbeelden. Het doel is begrip, niet alle regels tegelijk.
Gelijkwaardige breuken
Sommige breuken zien er anders uit, maar zijn even groot.
Voorbeelden:
1/2 = 2/4
1/3 = 2/6
3/4 = 6/8
Gebruik het woord 'gelijkwaardige breuken' steeds voor breuken die evenveel voorstellen.
Voorbeeldsom vereenvoudigen
Vereenvoudig 6/8.
Stap 1: zoek een getal waardoor beide kunnen delen
dat is 2
Stap 2:
6 : 2 = 3
8 : 2 = 4
Dus: 6/8 = 3/4
Je kunt noemen dat 6 en 8 ook niet allebei door 4 deelbaar zijn, dus 3/4 is hier de vereenvoudigde vorm.
Welke breuk is gelijk aan 1/2?
3/4
2/6
4/8
3/8
Controleer begrip van vereenvoudigen en gelijkwaardige breuken.
Maak de tekst af
Bij vereenvoudigen deel je de teller en noemer door hetzelfde getal. De breuk 6/8 wordt dan 3/4. Zulke breuken noem je gelijkwaardig.
Als 'gelijkwaardig' te lastig is, bespreek dat het betekent: even groot.
Breuken optellen
Je kunt breuken optellen als de noemer gelijk is.
Voorbeeld:
1/5 + 2/5 = 3/5
Je telt alleen de tellers op.
Benadruk dat de noemer gelijk blijft als de stukken even groot blijven.
Breuken aftrekken
Aftrekken werkt ook bij gelijke noemers.
Voorbeeld:
4/7 - 1/7 = 3/7
Je haalt delen weg, maar de soort delen blijft gelijk.
This item has no instructions
Stappen bij optellen en aftrekken
Bij gelijke noemers werk je zo:
kijk of de noemers gelijk zijn
tel de tellers op of trek ze af
schrijf dezelfde noemer op
vereenvoudig als dat kan
Houd deze vaste strategie aan. Voor deze les blijven de voorbeelden bij gelijke noemers.
Voorbeeldsom optellen
Reken uit: 2/8 + 3/8
noemers zijn gelijk
2 + 3 = 5
noemer blijft 8
Antwoord: 5/8
This item has no instructions
Voorbeeldsom aftrekken
Reken uit: 5/6 - 2/6
noemers zijn gelijk
5 - 2 = 3
noemer blijft 6
Antwoord: 3/6 = 1/2
Gebruik dit voorbeeld om nog eens te laten zien dat je na het rekenen soms kunt vereenvoudigen.
Wat is 2/8 + 3/8?
5/8
5/16
6/8
1/8
Veelgemaakte fout: tellers én noemers optellen. Bespreek waarom de noemer gelijk blijft.
Maak de tekst af
Bij gelijke noemers tel je de tellers op of trek je ze af. De noemer blijft gelijk. Daarna kun je soms nog vereenvoudigen.
Sluit aan bij de vaste stappen op de vorige slides.
Van gemengd getal naar breuk
Een gemengd getal heeft een heel getal en een breuk.
Voorbeeld:
1 1/2 = één hele en een halve
2 3/4 = twee hele en drie kwart
Houd dit concreet met tekeningen van hele cirkels of repen plus een deel.
Meer dan één geheel
Sommige breuken zijn groter dan 1.
Voorbeelden:
5/4 = vijf kwart
dat is 1 1/4
7/3 = zeven derde
dat is 2 1/3
Leg uit dat je kijkt hoeveel hele groepen van de noemer in de teller passen.
Voorbeeldsom omzetten
Zet 9/4 om in een gemengd getal.
Stap 1: hoeveel keer past 4 in 9?
2 keer
Stap 2: wat blijft over?
1
Dus: 9/4 = 2 1/4
Noem niet meteen de term 'onechte breuk' als dat te veel taalbelasting geeft; begrip gaat voor woordkennis.
Voorbeeldsom terug naar breuk
Zet 1 3/5 om naar een breuk.
Stap 1: 1 heel = 5/5
Stap 2: 5/5 + 3/5 = 8/5
Dus: 1 3/5 = 8/5
Dit is een mooie koppeling met optellen van breuken met gelijke noemer.
Wat is 9/4 als gemengd getal?
1 4/9
2 1/4
2 4/1
3 1/4
Controleer of leerlingen snappen hoeveel hele groepen van 4 in 9 passen.
Maak de tekst af
Een gemengd getal heeft een heel getal en een breuk. De breuk 9/4 wordt 2 1/4. En 1 3/5 wordt als breuk 8/5.
Laat leerlingen eventueel terugdenken aan de voorbeeldsommen op de vorige twee slides.
Wat heb jij geleerd over breuken?
Goede antwoorden noemen iets concreets, zoals teller en noemer, vergelijken, vereenvoudigen, optellen, aftrekken of omzetten.
Wat hielp jou het meest vandaag?
Laat leerlingen benoemen wat hielp, bijvoorbeeld de voorbeeldsommen, tekeningen, stappen of uitleg.
Wat vond jij nog moeilijk?
Verwachte antwoorden gaan over lastige onderdelen zoals vergelijken, vereenvoudigen of gemengde getallen.
Begrippenlijst
breuk - een deel van een geheel
gelijke delen - stukken die even groot zijn
teller - het bovenste getal van een breuk
noemer - het onderste getal van een breuk
vergelijken - kijken welke breuk groter, kleiner of gelijk is
vereenvoudigen - een breuk kleiner opschrijven met dezelfde waarde
gelijkwaardige breuken - breuken die even groot zijn
This item has no instructions
Begrippenlijst
optellen - delen bij elkaar doen
aftrekken - delen weghalen
gemengd getal - een heel getal met een breuk, zoals 1 1/2
geheel - alles samen
helft - een van twee gelijke delen
kwart - een van vier gelijke delen
This item has no instructions