Helpende Plus
Hoofdstuk 9 Rouw
Helpende Plus
Hoofdstuk 9 Rouw
This item has no instructions
Terugblik vorige les over Mictie
Wie
This item has no instructions
Inhoud van de les
Vandaag gaan we aan de slag met:
Wat is rouw en verlies?
Reacties op rouw en verlies
Rouwverwerking
De vijf fasen van Kübler-Ross
Het 3A-model
De rol van de Helpende Plus
Palliatieve en terminale zorg
Constructief klassengesprek over rouw en verlies
Rouw is een reactie op verlies en ontstaat niet alleen bij overlijden. Ook verlies van gezondheid, lichamelijke functies of bijvoorbeeld werk kan rouw oproepen. Iedereen gaat op een eigen manier om met verlies. In deze les wordt de theorie gekoppeld aan de zorgpraktijk en aan verschillende manieren waarop mensen naar rouw en verlies kunnen kijken.
Leerdoelen
Na deze les kun je:
in eigen woorden uitleggen wat rouw en verlies zijn en welke reacties kunnen voorkomen;
de vijf fasen van Kübler-Ross herkennen en uitleggen dat rouw niet bij iedereen hetzelfde verloopt;
uitleggen wat je als Helpende Plus kunt doen om iemand bij rouw en verlies te ondersteunen;
het verschil uitleggen tussen palliatieve en terminale zorg;
luisteren naar verschillende meningen over rouw en daarop respectvol reageren.
This item has no instructions
Waar denk je aan bij het woord rouw?
This item has no instructions
Wat is rouw?
Rouw is een reactie op verlies.
Je kunt rouwen om:
het overlijden van iemand om wie je geeft;
verlies van gezondheid;
verlies van een lichaamsdeel of lichamelijke functies;
verlies van werk of een andere belangrijke verandering.
Iedereen kan anders reageren op verlies.
Onder rouw vallen alle reacties op het overlijden of wegvallen van iemand om wie je geeft. Rouw kan ook ontstaan bij andere vormen van verlies, zoals achteruitgang van gezondheid, verlies van lichamelijke functies of werk. Het gaat dus niet alleen over overlijden.
Wat kan rouw met iemand doen?
Rouw kan verschillende reacties geven:
Emotioneel
verdriet, boosheid, schuld, spijt, ongeloof
Lichamelijk
vermoeidheid, hoofdpijn, buikpijn, weinig energie
Gedrag en contact
terugtrekken, veel huilen, afleiding zoeken, steun zoeken
Niet iedereen reageert hetzelfde!
Rouw kan emotionele, lichamelijke en psychosociale reacties oproepen. Ook gedrag kan veranderen. Sommige mensen willen praten of zoeken steun, terwijl anderen zich terugtrekken of juist veel afleiding zoeken. De duur en intensiteit verschillen per persoon.
Iemand krijgt te maken met een groot verlies.
Welke reacties zou je bij deze persoon kunnen merken?
Mensen reageren verschillend op verlies. Reacties kunnen emotioneel, lichamelijk of psychosociaal zijn en ook zichtbaar worden in gedrag. De ene persoon zoekt steun of praat veel, terwijl een ander zich juist terugtrekt of afleiding zoekt. Er is geen vaste manier waarop iemand hoort te reageren.
Hoe gaan mensen om met rouw?
Mensen kunnen bijvoorbeeld:
het verlies actief proberen te verwerken;
steun zoeken bij anderen;
gevoelens of situaties vermijden;
afleiding zoeken;
emoties uiten.
Iedereen rouwt op zijn eigen manier.
Opvoeding, omgeving en geloof kunnen invloed hebben op hoe iemand met verlies omgaat.
Hoe iemand met verlies omgaat, wordt mede beïnvloed door wat iemand heeft geleerd vanuit opvoeding en omgeving. Ook geloof en rituelen kunnen een rol spelen. Er bestaat daarom niet één manier waarop iemand hoort te rouwen.
Rouwverwerking
Rouwen is een proces waarin iemand probeert om te gaan met het verlies.
Het rouwproces is voor iedereen anders.
Goede en moeilijke momenten kunnen elkaar afwisselen.
Rouw kan weken, maanden of zelfs jaren duren.
Er is geen vaste volgorde waarin iemand rouwt.
Iemand kan terugkomen bij gevoelens die eerder al aanwezig waren.
Rouwen kost tijd.
Rouwverwerking is een persoonlijk proces waarbij iemand probeert het verlies een plek te geven en verder te leven met de veranderde situatie. De duur verschilt sterk per persoon en per verlies. Goede en moeilijke momenten kunnen elkaar afwisselen. Een rouwproces verloopt daarom niet als een rechte lijn. Dit is belangrijk om mee te nemen bij het gebruik van modellen zoals dat van Kübler-Ross.
De vijf fasen van Kübler-Ross
Ontkenning
Boosheid
Onderhandelen
Depressie
Aanvaarding
Let op: de fasen hebben geen vaste volgorde. Ze kunnen door elkaar lopen en iemand kan teruggaan naar een eerdere fase.
This item has no instructions
Een cliënt heeft gehoord dat hij niet meer beter wordt. Zij zegt:
“Ik geloof niet dat dit het einde is. Als ik beter ga eten en alles doe wat de arts zegt, kan het misschien toch nog goedkomen.”
Welke reactie uit het rouwproces herken je het meest?
Ontkenning
Boosheid
Aanvaarding
Onderhandelen
Deze uitspraak past het meest bij onderhandelen: de cliënt probeert nog invloed te krijgen op een werkelijkheid die hij niet kan veranderen. Tegelijk kan er ook iets van ontkenning in zijn reactie zitten. Reacties tijdens rouw kunnen namelijk overlappen. Het model helpt om gedrag te begrijpen, maar mensen passen niet altijd precies in één fase.
Het 3A-model
Een andere manier om naar rouwverwerking te kijken is het 3A-model:
1. Afweer
De werkelijkheid is nog moeilijk te accepteren.
Iemand kan ontkennen, protesteren of zich afsluiten.
2. Afscheid
Het verlies dringt steeds meer door.
Emoties komen naar boven en iemand neemt op zijn eigen manier afscheid.
3. Accommodatie
Iemand probeert het verlies een plek te geven en verder te leven met de veranderde situatie.
Ook deze reacties kunnen door elkaar lopen.
Het 3A-model beschrijft drie innerlijke processen bij verlies of een schokkende gebeurtenis. Bij afweer beschermt iemand zich nog tegen de werkelijkheid. Tijdens afscheid dringt het verlies steeds meer door en kunnen emoties en gedrag veranderen. Bij accommodatie krijgt het verlies geleidelijk een plek. Net als bij Kübler-Ross kunnen deze processen elkaar overlappen.
Wat merk je aan iemand die rouwt?
Emotioneel
Lichamelijk
Gedrag
Vermoeidheid
Veel huilen
Boosheid
Hoofdpijn
Zich terugtrekken
Verdriet
Rouw kan zichtbaar worden in emoties, lichamelijke klachten en gedrag. De reacties verschillen per persoon en kunnen tegelijkertijd voorkomen. Als Helpende is het belangrijk veranderingen te herkennen zonder daar direct een oordeel aan te verbinden.
Wat kun je doen als Helpende Plus?
Als Helpende Plus kun je iemand ondersteunen bij rouw en verlies:
geef ruimte voor emoties.
luister naar het verhaal van de cliënt.
toon begrip en medeleven.
oordeel niet over hoe iemand rouwt.
geef iemand de tijd.
schakel hulp in als meer ondersteuning nodig is.
Je hoeft het verdriet niet op te lossen.
Als Helpende accepteer je de emoties en het gedrag van de cliënt, ook als je deze zelf niet goed begrijpt. Door te luisteren en ruimte te geven kan iemand over het verlies en de gevoelens praten. Het is niet jouw taak om het verdriet weg te nemen of alle vragen te beantwoorden. Signaleer wanneer iemand meer hulp nodig heeft en bespreek dit met een collega of andere deskundige.
Een cliënt is kort geleden zijn partner verloren. Tijdens de zorg zegt hij:
“Iedereen zegt dat ik erover moet praten, maar ik wil dat helemaal niet.”
Wat past het beste bij jouw rol als Helpende Plus?
Uitleggen dat praten nodig is om het verlies goed te verwerken.
Zijn keuze respecteren en laten weten dat je er bent als hij wil praten.
Zijn familie vragen om hem vaker over zijn partner te laten vertellen.
Het onderwerp blijven bespreken, zodat hij zij gevoelens niet blijft vermijden.
Iedereen rouwt op zijn eigen manier en niet iedereen heeft op hetzelfde moment behoefte om te praten. Als Helpende geef je ruimte aan de cliënt en sluit je aan bij wat iemand nodig heeft. Je kunt laten merken dat je beschikbaar bent zonder een gesprek af te dwingen. Ondersteunen betekent daarom ook dat je de manier van rouwen niet beoordeelt.
Palliatieve zorg
Palliatieve zorg wordt gegeven wanneer iemand niet meer kan genezen.
Het doel is:
een zo goed mogelijke kwaliteit van leven;
klachten zoveel mogelijk verminderen;
comfort en welzijn ondersteunen;
aandacht hebben voor lichamelijke, psychische en sociale behoeften.
Palliatief betekent niet dat iemand snel zal overlijden.
De palliatieve fase begint wanneer genezing niet meer mogelijk is. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij dementie, COPD, hartfalen of kanker wanneer behandeling niet meer tot genezing leidt. Palliatieve zorg richt zich op de kwaliteit van leven die iemand nog heeft. Iemand kan langere tijd palliatieve zorg ontvangen; palliatief betekent dus niet automatisch dat iemand binnen korte tijd zal overlijden.
Terminale zorg
De terminale fase is het laatste deel van de palliatieve fase.
Er zijn drie fasen:
1. Preterminale fase
De situatie is nog redelijk stabiel. De nadruk ligt vooral op begeleiding en verwerking.
2. Terminale fase
Lichamelijke functies gaan achteruit en er is steeds meer zorg nodig.
3. Stervensfase
Het lichaam gaat snel achteruit. Deze fase duurt meestal enkele uren tot dagen.
De terminale fase is onderdeel van de palliatieve fase. In de preterminale fase kan de situatie nog weken tot ongeveer een jaar redelijk stabiel blijven. De terminale fase duurt volgens het boek meestal enkele weken tot twee à drie maanden en vraagt steeds intensievere zorg. In de stervensfase gaan lichamelijke functies snel achteruit en staat lichamelijke zorg en comfort centraal. Terminale zorg omvat daarnaast psychische en sociale ondersteuning van de cliënt en diens naasten.
Palliatief of terminaal?
Mevrouw De Wit heeft ernstig hartfalen. Ze kan niet meer genezen en krijgt zorg gericht op comfort en kwaliteit van leven. Haar toestand is op dit moment stabiel en de arts verwacht niet dat zij op korte termijn zal overlijden.
Welke zorg krijgt mevrouw De Wit?
Palliatieve zorg, omdat kwaliteit van leven centraal staat.
Palliatieve zorg, omdat haar lichamelijke klachten nog beperkt zijn.
Terminale zorg, omdat haar ziekte niet meer te genezen is.
Terminale zorg, omdat zij steeds meer ondersteuning nodig heeft
Palliatieve zorg begint wanneer genezing niet meer mogelijk is en richt zich op kwaliteit van leven. Dat betekent niet automatisch dat iemand op korte termijn zal overlijden. Terminale zorg hoort bij het laatste deel van de palliatieve fase. In deze situatie is mevrouw stabiel en zijn er geen aanwijzingen dat zij zich al in de terminale fase bevindt.
Stervensbegeleiding
Als Helpende Plus kun je te maken krijgen met iemand die gaat overlijden.
Wat kun je doen?
Luister naar wat iemand bezighoudt.
Geef ruimte aan angst, verdriet en andere emoties.
Laat iemand op zijn eigen manier afscheid nemen.
Toon begrip en medeleven.
Bespreek moeilijke situaties met collega’s.
Vraag hulp of advies als je iets lastig vindt.
Ook voor jou kan een overlijden iets doen.
Sterven en afscheid nemen kunnen veel emoties oproepen bij de cliënt, naasten én zorgverleners. Angst voor de dood kan bijvoorbeeld gaan over pijn en lijden, gemiste kansen of wat er na de dood gebeurt. Luisteren en iemand de ruimte geven om hierover te praten is belangrijk. Vooral de eerste ervaringen met overlijden kunnen confronterend zijn. Bespreek moeilijke ervaringen en gevoelens daarom met collega’s en vraag zo nodig advies aan een ervaren collega.
We gaan in gesprek over rouw
Rouw is persoonlijk.
Daarom kunnen we hier verschillend over denken.
Onze afspraken:
We laten elkaar uitpraten.
We respecteren elkaars mening.
We houden rekening met elkaar.
We zorgen samen voor een veilige sfeer.
Wordt het onderwerp te veel? Geef dit aan.
Wat hebben jullie nog nodig om hierover prettig en veilig met elkaar te kunnen praten?
This item has no instructions
Rouw is voor iedereen anders
We hebben gezien dat mensen verschillend kunnen reageren op verlies.
Waar kunnen die verschillen volgens jullie vandaan komen?
Ook zorgprofessionals vinden het soms lastig om met iemand in rouw om te gaan. Uit angst om iets verkeerds te zeggen, kan iemand juist worden vermeden.
Bekijk het filmpje: ‘Durf naar rouwende mensen toe te gaan’
https://www.zorgwelzijn.nl/video/durf-naar-rouwende-mensen-toe-te-gaan/
Leeftijd, opvoeding, cultuur, geloof, eerdere ervaringen, persoonlijkheid kunnen vanuit de groep komen.
Wat is je het meest bijgebleven uit het filmpje?
This item has no instructions
Vier hoeken
Je krijgt zo een stelling te zien.
Denk eerst zelf na over de stelling.
Kies de hoek die het beste bij jouw mening past.
Bespreek in je hoek waarom je deze mening hebt.
Luister naar de argumenten van anderen.
Je mag tijdens het gesprek van hoek veranderen als je anders bent gaan denken.
De vier hoeken:
Helemaal mee eens
Beetje mee eens
Beetje mee oneens
Helemaal mee oneens
This item has no instructions
Stelling 1
Een zorgprofessional mag zijn eigen verdriet laten zien wanneer een cliënt overlijdt.
This item has no instructions
Stelling 2
Als een cliënt door zijn cultuur anders omgaat met rouw dan jij gewend bent, moet jij je als zorgprofessional altijd aanpassen.
Wat betekent aanpassen?
Moet je alles accepteren?
Wat als iets tegen je eigen waarden in gaat?
Kun je eigenlijk wel zeggen dat iemand op een bepaalde manier rouwt ‘door zijn cultuur’?
Stelling 3
Een client heeft aangegeven na zijn overlijden zijn organen te willen doneren. Na zijn overlijden blijkt dat zijn familie dit absoluut niet wil. De wens van de client moet dan zwaarder wegen dan de wens van de familie.
This item has no instructions
Stelling 4
Als je als zorgprofessional tegen euthanasie bent, moet je een cliënt met een euthanasiewens toch kunnen begeleiden.
This item has no instructions
Terugkijken op het gesprek
Als je terugkijkt op de stellingen, is er iets wat iemand anders heeft gezegd waardoor je anders bent gaan denken?
Wat neem je uit dit gesprek mee naar je werk in de zorg?
Exit-ticket invullen
This item has no instructions
Leerdoelcheck
Wat is rouw en verlies en welke reacties kunnen daarbij voorkomen?
Welke vijf fasen van Kübler-Ross kennen we en verloopt rouw altijd volgens deze volgorde?
Wat kun jij als Helpende Plus doen om iemand bij rouw en verlies te ondersteunen?
Wat is het verschil tussen palliatieve en terminale zorg?
Is het gelukt om naar verschillende meningen over rouw te luisteren en daar respectvol op te reageren?
This item has no instructions
Vooruitblik volgende les
Kennistoets Helpende Plus maandag 16 November
Daarna praktijk oefenen!!
This item has no instructions