Monniken en ridders (Geschiedenis vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Oefen examenvragen op vwo-niveau over tijdvak 3: aspect herkennen, oorzaken en gevolgen, chronologie en begrippen gebruiken.

TIJDVAK 3 · 500-1000

Examentraining

Monniken en ridders: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Albrecht Dürer / Wikimedia Commons, publiek domein

TIJDVAK 3 · 500-1000

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over tijdvak 3 beantwoorden: aspect herkennen, oorzaken en gevolgen, chronologie en begrippen gebruiken.

TIJDVAK 3 · 500-1000

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: het voorbeeld of de bron: wie handelt, wat verandert en wanneer?

• 2. Plaats: bij welk kenmerkend aspect (9 tot 12) en welk begrip past het?

• 3. Redeneer: schrijf in stappen, met een begrip uit de stof en een verwijzing naar het voorbeeld

Bonifatius doopt en wordt gedood in 754, miniatuur uit een sacramentarium van Fulda

TIJDVAK 3 · 500-1000

Vraagtype 1: aspect herkennen

• Je krijgt een onbekend voorbeeld: herken de kern, niet de naam of het jaartal

• Vraag je af: wat verandert er en wie heeft de macht? Let op voorbeelden die twee aspecten raken

Image credit: Onbekend (Fulda) / Wikimedia Commons, publiek domein

Rond 700 laat een Angelsaksische koning zich dopen, zijn krijgers volgen. Welk aspect?

A

Het ontstaan van feodale verhoudingen

B

De vervanging van de agrarisch-urbane cultuur

C

De verspreiding van het christendom

D

Het ontstaan en de verspreiding van de islam

KA 9: elite eerst, dan het volk. Verwachte fout: feodale verhoudingen kiezen omdat een koning en krijgers genoemd worden.

Een edelman zweert zijn graaf trouw en krijgt land waarvoor hij te paard moet strijden. Welk aspect?

A

Het ontstaan van feodale verhoudingen

B

De verspreiding van het christendom

C

Een zelfvoorzienende agrarische cultuur

D

Het ontstaan en de verspreiding van de islam

KA 12: leen, trouw en militaire dienst. Verwachte fout: zelfvoorzienende cultuur kiezen vanwege het land.

TIJDVAK 3 · 500-1000

Vraagtype 2: oorzaken en gevolgen

• Onderscheid directe en indirecte oorzaken en korte en lange termijn

• Soorten: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch en cultureel-mentaal

Handel en steden raakten in verval na het einde van West-Rome. Welk soort gevolg is dat?

A

Een cultureel-mentaal gevolg

B

Een politiek-bestuurlijk gevolg

C

Een aanleiding van de val zelf

D

Een sociaaleconomisch gevolg

Handel en steden zijn economisch en sociaal. Verwachte fout: politiek-bestuurlijk kiezen omdat het gezag wegviel; dat was de oorzaak.

Noem een gevolg van het verdwijnen van het centrale gezag.

Goed: lokale heren kregen macht, feodale verhoudingen of zelfvoorzienende landbouw ontstonden, handel nam af. Verwachte fout: een gevolg noemen dat pas veel later optrad.

Karel de Grote, fantasieportret door Albrecht Dürer, 1512

TIJDVAK 3 · 500-1000

Vraagtype 3: chronologie en tijdvakken

• Gebruik de tijdvakken met hun jaartallen als referentiekader

• Weet bij elk voorbeeld in welk tijdvak het valt, en wat daarvoor en daarna kwam

Image credit: Albrecht Dürer / Wikimedia Commons, publiek domein

In 800 wordt Karel de Grote tot keizer gekroond. In welk tijdvak valt dat?

A

Tijdvak 2, Grieken en Romeinen (tot 500)

B

Tijdvak 3, monniken en ridders (500-1000)

C

Tijdvak 4, steden en staten (1000-1500)

D

Tijdvak 5, ontdekkers en hervormers (1500-1600)

800 valt tussen 500 en 1000. Verwachte fout: tijdvak 2 kiezen omdat de keizer aan Rome doet denken.

Zet de tijdvakken op volgorde, van vroeg naar laat

1

Tijdvak 4: steden en staten

2

Tijdvak 3: monniken en ridders

3

Tijdvak 2: Grieken en Romeinen

4

Tijdvak 5: ontdekkers en hervormers

Tijdvak 2 tot 5.

Franks Casket, Northumbrië, begin 8e eeuw: Germaanse sage en christelijk verhaal op één kistje

TIJDVAK 3 · 500-1000

Vraagtype 4: begrippen gebruiken

• Begrippen hebben een precieze betekenis: gebruik ze juist en leg ze uit met een voorbeeld

• Let op begrippen die op elkaar lijken, zoals hofstelsel en feodaliteit

Image credit: John W. Schulze / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Welk begrip past bij: boeren die gebonden zijn aan het land van hun heer?

A

Horigheid

B

Feodaliteit

C

Syncretisme

D

Kerstening

Horigheid, KA 11. Verwachte fout: feodaliteit, dat gaat over bestuur en trouw tussen heren.

Leg syncretisme uit met een voorbeeld uit tijdvak 3.

Goed: vermenging van oude en nieuwe gebruiken, bijvoorbeeld Germaanse sagen naast christelijke verhalen op het Franks Casket. Verwachte fout: alleen een definitie zonder voorbeeld.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Kenmerkend aspect herkennen

2

Oorzaken en gevolgen

3

Chronologie en tijdvakken

4

Begrippen gebruiken

TIJDVAK 3 · 500-1000

Tips voor op het examen

• Leer 476, 754, 800 en 843 als ankers en weet wat er veranderde

• Koppel elk voorbeeld aan één aspect (9 tot 12) en motiveer met een begrip

• Onderscheid bij oorzaken: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch en cultureel-mentaal