LUIDER 37 · Zombie (The Cranberries)

• newEditor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introduction

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 37: Zombie van The Cranberries (1994). Een Ierse zangeres schreeuwt het uit na een aanslag waarbij twee kinderen omkwamen. Vraag van de les: Waarom schrijft een Ierse zangeres een woedend lied tegen geweld uit naam van Ierland? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 4: Van straat tot MTV (1987-2003).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

37

ZOMBIE

THE CRANBERRIES · 1994

Een Ierse zangeres schreeuwt het uit na een aanslag waarbij twee kinderen omkwamen.

Les over Zombie van The Cranberries: The Troubles in Noord-Ierland en de IRA-aanslag in Warrington (1993), waarbij twee kinderen omkwamen. Het onderwerp is gevoelig: de les noemt de aanslag, maar zonder details over de slachtoffers of verwondingen. Leg The Troubles evenwichtig uit: er was geweld van meerdere kanten. Let op: de officiële clip toont Britse soldaten op patrouille, muurschilderingen en kinderen die met speelgoedwapens oorlogje spelen; geen echt geweld, wel beladen beelden. Houd rekening met leerlingen met een band met Ierland, Noord-Ierland of Groot-Brittannië. Image credit: Fabio Diena, Italy / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

DE VRAAG VAN DEZE LES

Waarom schrijft een Ierse zangeres een woedend lied tegen geweld uit naam van Ierland?

NA DEZE LES KUN JE

• uitleggen wat The Troubles waren en wie erbij betrokken waren

• vertellen welke gebeurtenis Dolores O'Riordan aanzette tot Zombie

• beschrijven hoe zang en gitaarklank de woede en het verdriet laten horen

Begin met een korte vraag: wat weet je van Ierland en Noord-Ierland? Veel leerlingen weten niet dat Noord-Ierland bij het Verenigd Koninkrijk hoort en de rest van het eiland een apart land is. Teken zo nodig snel het eiland op het bord. De vraag van de les draait om iets vreemds: een Ierse zangeres die protesteert tegen geweld dat in naam van Ierland gebeurde.

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

KIJK EN LUISTER

The Cranberries, Zombie (1994)

Welke beelden zie je van kinderen, en welke van soldaten? Hoe klinkt de stem van de zangeres in het refrein?

Officiële clip van het kanaal van de band (TheCranberriesVEVO), geregisseerd door Samuel Bayer en in oktober 1994 in Belfast en Dublin gefilmd. O'Riordan staat goud geschilderd voor een groot kruis, omringd door kinderen die zilver geschilderd zijn. De BBC en de Ierse omroep RTÉ zonden de oorspronkelijke clip niet uit vanwege de beelden; zij toonden een versie met alleen de band. Laat leerlingen benoemen wat het contrast tussen spelende kinderen en soldaten doet. Verder luisteren: de akoestische versie met het Irish Chamber Orchestra op het album Something Else (2017).

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

DE TIJD

The Troubles: dertig jaar geweld

Noord-Ierland hoort bij het Verenigd Koninkrijk. Nationalisten, meestal katholiek, willen één Ierland. Unionisten, meestal protestants, willen bij Groot-Brittannië blijven.

Van eind jaren zestig tot 1998 is er geweld: The Troubles. Gewapende groepen van beide kanten plegen aanslagen, en ook het Britse leger en de politie doden mensen.

Een vredesmuur in Bombay Street, Belfast.

Bij The Troubles kwamen meer dan 3500 mensen om, van wie ongeveer de helft burgers. De IRA (Irish Republican Army) was de grootste republikeinse groep, die met geweld een einde wilde maken aan het Britse bestuur; aan loyalistische kant waren er groepen als de UVF en de UDA. Het conflict wordt vaak katholiek tegen protestants genoemd, maar het ging om wie het land bestuurt en om gelijke rechten, niet om geloof. Vergelijk Sunday Bloody Sunday van U2 in les 19, over Bloody Sunday in 1972. De vredesmuren in Belfast scheiden katholieke en protestantse wijken; veel staan er nog steeds. Image credit: Supermac1961 / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

DE AANLEIDING

Warrington, 20 maart 1993

Op een zaterdag ontploffen in de Engelse stad Warrington twee bommen van de IRA in afvalbakken in een drukke winkelstraat. Veel mensen raken gewond.

Twee jongens komen om: Johnathan Ball van 3 en Tim Parry van 12. In Groot-Brittannië en in Ierland is de schok groot. In Dublin gaan duizenden mensen de straat op voor vrede.

Het monument River of Life in Bridge Street, Warrington, 2015.

De bommen ontploften in Bridge Street, het was de zaterdag voor Moederdag in Groot-Brittannië. Er raakten tientallen mensen gewond. Johnathan Ball overleed ter plekke, Tim Parry vijf dagen later in het ziekenhuis. De IRA zei gewaarschuwd te hebben; de politie zei dat er geen bruikbare waarschuwing voor Warrington was. Op de plek staat nu het monument River of Life (1996). De ouders van Tim Parry richtten een stichting voor vrede op, de Tim Parry Johnathan Ball Foundation for Peace, met een vredescentrum in Warrington. Geef bij dit onderwerp ruimte als leerlingen stil worden, en ga niet in op details van verwondingen. Image credit: Shaun Brierley / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

DE MAKER

Een band uit Limerick op tournee in Engeland

The Cranberries komen uit Limerick, in de Republiek Ierland. Zangeres Dolores O'Riordan is 21 en de band toert in 1993 door Engeland als het nieuws uit Warrington komt.

Ze schrijft Zombie op haar akoestische gitaar. Het lied verschijnt in 1994 op het album No Need to Argue, een paar weken nadat de IRA een staakt-het-vuren afkondigt.

1994

OP 31 AUGUSTUS KONDIGT DE IRA EEN STAAKT-HET-VUREN AF, IN SEPTEMBER VOLGT ZOMBIE

De band: Dolores O'Riordan (zang), Noel Hogan (gitaar), Mike Hogan (bas) en Fergal Lawler (drums). De single verscheen op 19 september 1994. O'Riordan zei in interviews dat de aanslag haar hard raakte omdat ze Iers was en in Engeland was, in een tijd van veel spanning. Zij had kritiek op mensen die het geweld goedpraatten in naam van Ierland; sommige critici vonden dat een popster uit de Republiek hier niet over moest oordelen. O'Riordan was geboren op 6 september 1971, dus in maart 1993 was ze 21 jaar. Het staakt-het-vuren hield niet stand: in 1996 brak de IRA het, in 1997 volgde een nieuw bestand.

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: genius.com

COUPLET 1

Er is weer een kind gestorven en de wereld kijkt ernaar. De zangeres neemt afstand: dit geweld gebeurt niet uit haar naam en niet uit die van haar familie.

REFREIN

Het vechten zit in de hoofden van mensen. Met wapens en bommen gaat het maar door. Ze lijken wel zombies: levend, maar zonder na te denken over wat ze doen.

COUPLET 2

Een moeder rouwt om haar kind. De zangeres noemt het jaar 1916: het conflict is al bijna tachtig jaar oud en toch gaat het oude geweld gewoon verder.

Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Het jaartal 1916 verwijst naar de Paasopstand in Dublin, een gewapende opstand tegen het Britse bestuur; voor Ierse republikeinen een heldenverhaal. O'Riordan zet daar tegenover dat het geweld van nu nog steeds kinderen kost. Wijs op wie spreekt: een Ierse ik die zegt dat dit niet haar strijd is. De zombie is de beeldspraak van het lied: mensen die blijven vechten om iets uit het verleden, zonder te kijken naar wat het nu kapotmaakt.

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

VRAAG

Waar staat de zombie in het lied voor?

A

De kinderen die bij de aanslag zijn omgekomen

B

Mensen die blind doorvechten om een oud conflict

C

Soldaten die na de oorlog niet meer kunnen slapen

D

Kijkers die op tv zien wat er in Ierland gebeurt

Goed: mensen die blind doorvechten om een oud conflict. Het geweld zit in hun hoofd; ze leven, maar denken niet na. Veelgemaakte fout: de zombie zien als een slachtoffer (een dood kind) omdat zombies dood zijn. De kijkers op tv komen wel voor in het lied, maar als toeschouwers, niet als zombies. Doorvraag: waarom kiest O'Riordan voor een beeld uit horrorfilms en niet voor het woord terrorist?

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

DE MUZIEK

Van zachte popband naar grunge

Steeds hetzelfde

Het lied draait steeds hetzelfde rondje, van rustig naar hard en terug. Die herhaling past bij een conflict dat maar doorgaat.

Gitaarklank

Zware, vervormde gitaren, veel harder dan de dromerige pop van het eerste album. Ze klinken als de grunge van Nirvana uit dezelfde tijd.

Stem

O'Riordan laat haar stem breken en overslaan, een beetje zoals in oude Ierse zang. Het klinkt als woede en rouw tegelijk.

Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. O'Riordan schreef het lied alleen, op akoestische gitaar; de band maakte er een zwaar, luid nummer van. Producer was Stephen Street, bekend van The Smiths en Blur; opgenomen in 1994 in The Manor bij Oxford en in de Townhouse Studios in Londen. Het vorige album van de band klonk licht en dromerig. De zangtechniek: de snelle overslag van borststem naar kopstem (een soort jodel) in het refrein. Critici vergelijken die versieringen met sean-nós, de traditionele Ierse solozang, en met keening, de Ierse klaagzang bij een sterfgeval: zo klinkt het protest ook als een rouwlied. Doorvraag: waarom werkt een dromerige popklank hier niet?

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

DE NAWERKING

Een lied dat bleef

1993

Aanslag in Warrington: twee kinderen komen om.

1994

Zombie verschijnt, net nadat de IRA stopt met vechten.

1995

Zombie wint een MTV-prijs voor beste lied.

1998

Het vredesakkoord van Goede Vrijdag.

2018

O'Riordan overlijdt. Bad Wolves brengt een cover uit.

2020

De clip wordt een miljard keer bekeken op YouTube.

Zombie stond op nummer 1 in onder meer Duitsland, Frankrijk, België en Australië, en op 2 in de Nederlandse Top 40. De MTV-prijs is de Best Song bij de MTV Europe Music Awards 1995. Het Goede Vrijdagakkoord (10 april 1998) regelde een gedeelde regering voor Noord-Ierland en het inleveren van wapens; het wordt gezien als het einde van The Troubles. O'Riordan overleed op 15 januari 2018 in Londen, op de dag dat ze haar zang zou opnemen voor de cover van Bad Wolves; die cover verscheen een paar dagen later. In april 2020 werd Zombie de eerste clip van een Ierse band met een miljard weergaven. Tegenwoordig zingen Ierse sportfans het nummer in het stadion.

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

STELLING

Een protestsong moet partij kiezen.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Zombie is tegen het geweld zelf, maar richt zich wel vooral op de IRA; sommige mensen vonden dat eenzijdig. Doorvraag 1: kiest Zombie eigenlijk partij, en voor wie: een kant van het conflict, of de slachtoffers? Doorvraag 2: vergelijk met een lied uit de reeks dat wel duidelijk een kant kiest (bijvoorbeeld Fight the Power in les 33 of Strange Fruit in les 1). Wat levert dat op, en wat kost het?

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

TERUG NAAR DE VRAAG

Waarom schrijft een Ierse zangeres een woedend lied tegen geweld uit naam van Ierland?

WAT BLIJFT

• Zombie reageert op de IRA-aanslag in Warrington in 1993, waarbij twee kinderen omkwamen, midden in dertig jaar Troubles.

• Als Ierse zegt O'Riordan: dit geweld is niet uit mijn naam. De zombie is wie blind doorvecht om een oud conflict.

• Harde gitaren, een patroon dat steeds terugkomt en een stem die breekt laten woede en rouw tegelijk horen.

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

Waarom komt een lied tegen IRA-geweld misschien harder aan als een Ierse het zingt?

Exitvraag. Een goed antwoord legt uit dat O'Riordan uit de groep komt in wiens naam de IRA zei te vechten; als zij zegt dat het niet uit haar naam gebeurt, is dat moeilijker weg te wuiven. Sterke antwoorden noemen ook het risico: kritiek uit eigen kring. Veelgemaakte fout: denken dat O'Riordan uit Noord-Ierland kwam; ze kwam uit Limerick in de Republiek Ierland.

LUIDER

37 · ZOMBIE · THE CRANBERRIES

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.