De Kwestie · 4.1 Eén land, veel manieren van leven
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
PARAGRAAF 4.1
Eén land, veel manieren van leven
Wat cultuur is, waarom Nederland zo verschillend is en wat ons toch bij elkaar houdt.
Keti Koti-optocht in Amsterdam, 2013: herdenking en viering van het einde van de slavernij.
La durée de la leçon est: 40 minIntroduction
Éléments de cette leçon
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
PARAGRAAF 4.1
Eén land, veel manieren van leven
Wat cultuur is, waarom Nederland zo verschillend is en wat ons toch bij elkaar houdt.
Keti Koti-optocht in Amsterdam, 2013: herdenking en viering van het einde van de slavernij.
Eerste les van thema 4, Pluriforme samenleving. Het thema draait om het hoofdconcept binding (sociale cohesie) en om vorming (cultuur, socialisatie). Deze les legt de begrippen neer die in de rest van het thema steeds terugkomen: cultuur, waarden, normen, pluriform en sociale cohesie. Image credit: Unknown authorUnknown author / Wikimedia Commons (CC0)
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
DE KWESTIE
Hoe blijft een samenleving bij elkaar als mensen heel verschillend leven?
NA DEZE LES KUN JE
uitleggen wat cultuur, waarden en normen zijn
het verschil tussen een pluriforme en een multiculturele samenleving uitleggen
uitleggen wat sociale cohesie is en hoe verzuiling Nederland vormde
§ 4.1 Eén land, veel manieren van leven
Cet élément n'a pas d'instructions
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Wat is volgens jou typisch Nederlands? Noem één ding.
Activatie. Verwacht: fietsen, hagelslag, direct zijn, verjaardag in de kring, Koningsdag, Sinterklaas, op tijd komen, gezellig. Vraag daarna: doet iedereen in Nederland dit? Zo zie je dat een cultuur gedeeld wordt, maar nooit door iedereen op dezelfde manier. Let op dat het woordweb niet over groepen gaat die "niet typisch Nederlands" zouden zijn.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
CULTUUR
Wat je van elkaar leert en met elkaar deelt
Waarde
Een idee over wat belangrijk is en nagestreefd moet worden, zoals eerlijkheid, vrijheid of respect.
Norm
Een regel voor gedrag die uit een waarde volgt. Uit eerlijkheid volgt: je spiekt niet bij een toets.
Gewoonte
Iets wat een groep al lang zo doet, zoals op 5 december cadeautjes geven of om zes uur eten.
Subcultuur
Een groep met eigen normen, taal of stijl binnen de samenleving, zoals gamers, skaters of supporters.
§ 4.1 Eén land, veel manieren van leven
Cultuur is alles wat mensen in een samenleving van elkaar leren en delen: waarden, normen, gewoonten, taal en symbolen. Het is aangeleerd, niet aangeboren (dat komt terug in 4.2). Waarden zijn abstract, normen zijn concreet gedrag. Eén waarde kan tot verschillende normen leiden: uit respect volgt in de ene familie dat je je ouders met "u" aanspreekt, in de andere dat je ze bij de voornaam noemt. Een subcultuur deelt daarnaast de meeste normen van de hele samenleving: skaters houden zich ook aan de verkeersregels. Laat leerlingen een subcultuur uit hun eigen omgeving noemen.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
TWEE WOORDEN
Pluriform of multicultureel?
Pluriform
Een samenleving met veel groepen die verschillend denken en leven: gelovig en niet gelovig, links en rechts, stad en platteland. Het gaat om verschillen in levensbeschouwing, leefstijl en politieke ideeën.
Multicultureel
Een samenleving waarin mensen met verschillende culturele en etnische achtergronden samenleven, vaak door migratie. Een multiculturele samenleving is altijd pluriform. Maar pluriform kan ook zonder migratie: denk aan het Nederland van 1950.
§ 4.1 Eén land, veel manieren van leven
Leerlingen gebruiken de woorden vaak door elkaar. Pluriform is het bredere begrip. Het Nederland van rond 1950 was sterk pluriform (katholiek, protestants, socialistisch, liberaal) maar had nog weinig migranten. Dat is een mooie brug naar de verzuiling, verderop in de les.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
NEDERLAND NU
Een land met veel achtergronden
Ruim een kwart van de inwoners van Nederland is zelf in het buitenland geboren of heeft een ouder die daar geboren is.
Op 1 juli is het Keti Koti: dan herdenken en vieren mensen het einde van de slavernij in Suriname en op de Antillen. Die dag hoort bij de geschiedenis van heel Nederland.
En ook wie hier al generaties woont, leeft niet op één manier: gelovig of niet, in de stad of op het dorp, met een voorkeur voor links of voor rechts.
§ 4.1 Eén land, veel manieren van leven
Het CBS spreekt tegenwoordig niet meer van "migratieachtergrond", maar van herkomst (geboren in Nederland of in het buitenland, en het geboorteland van de ouders). Volgens het CBS gaat het om ruim een kwart van de bevolking; controleer het actuele cijfer op cbs.nl. Keti Koti ("verbroken ketenen") herdenkt de afschaffing van de slavernij op 1 juli 1863; de tot slaaf gemaakten moesten daarna nog tien jaar verplicht doorwerken, tot 1873.
Maak de zinnen af
Een samenleving met veel groepen die verschillend denken en leven, noem je pluriform. Komen de verschillen vooral door mensen met andere culturele achtergronden, dan spreek je van een multiculturele samenleving. Skaters met hun eigen kleding en taal vormen een subcultuur binnen die samenleving.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Controle van de drie begrippen van dit blok. Wie "gesegregeerd" invult bij de eerste zin, verwart verschillend leven met gescheiden leven: dat begrip komt terug in les 4.5.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
TERUG IN DE TIJD
Leven in je eigen zuil
Tot ongeveer 1960 was Nederland verdeeld in zuilen: katholiek, protestants, socialistisch en liberaal. Je had een school, sportclub, krant, omroep en vakbond van je eigen zuil. Alleen de leiders spraken met elkaar.
Daarna kwam de ontzuiling. Door welvaart, onderwijs, televisie en minder kerkbezoek gingen mensen zelf kiezen. Sporen zie je nog, zoals scholen met een geloofsgrondslag.
Vaandels van christelijke verenigingen in het Rijksmuseum: in de zuil had elke groep zijn eigen club.
§ 4.1 Eén land, veel manieren van leven
De liberalen hadden minder een eigen zuil dan de andere groepen; in veel boeken spreekt men van een "algemene" of neutrale zuil. De verzuiling was op haar hoogtepunt rond 1950. Dat de elites samenwerkten terwijl de achterban gescheiden leefde, noemde politicoloog Arend Lijphart de pacificatiedemocratie. Door de vrijheid van onderwijs (artikel 23 Grondwet) bestaan scholen met een eigen grondslag nog steeds, nu ook islamitische, joodse en hindoeïstische; ongeveer twee op de drie scholen is bijzonder onderwijs (controleer het actuele cijfer). Image credit: Rijksmuseum / Wikimedia Commons (CC0)
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
BEGRIP
Sociale cohesie
De mate waarin mensen in een samenleving zich met elkaar verbonden voelen, elkaar vertrouwen en rekening met elkaar houden.
VOORBEELD
Na een brand in de straat zamelen buren geld in, lenen ze spullen uit en helpen ze met opruimen, ook buren die elkaar eerst nauwelijks kenden.
§ 4.1 Eén land, veel manieren van leven
Sociale cohesie is het kernconcept van het hoofdconcept binding. Wat bindt: gedeelde waarden en regels, onderlinge afhankelijkheid (werk, handel), ontmoeting en gedeelde rituelen. In les 4.7 komt dit terug. Doorvraag: kan cohesie binnen een groep sterk zijn en tussen groepen zwak? (Ja: de zuilen.)
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Wat is een gevolg van de ontzuiling?
Katholieken en protestanten mogen niet meer samenwerken
Alle scholen met een geloofsgrondslag zijn opgeheven
De overheid bepaalt welke krant je mag lezen
Mensen kiezen hun school en club vaker los van hun geloof
Na de ontzuiling kiezen mensen zelf, los van hun geloof of politieke kleur. Scholen met een geloofsgrondslag bestaan nog steeds (artikel 23). Wie het derde antwoord kiest, denkt dat ontzuiling een maatregel van de overheid was; het was een verandering in de samenleving zelf.
Eens
Oneens
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Stelling: Een samenleving is sterker als iedereen dezelfde waarden en normen heeft.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat stemmen en vraag naar de waarden erachter. Eens: gedeelde normen geven rust, vertrouwen en duidelijkheid (waarde: veiligheid, samenhang). Oneens: verschillen maken een samenleving vrij en vernieuwend, en het is onmogelijk en onwenselijk om iedereen gelijk te laten denken (waarde: vrijheid). Doorvraag 1: over welke waarden en regels moeten we het wel eens zijn? (De Grondwet, de rechtsstaat.) Doorvraag 2: was het verzuilde Nederland, met sterke eigen normen per zuil, een sterke samenleving?
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
TERUG NAAR DE KWESTIE
Hoe blijft een samenleving bij elkaar als mensen heel verschillend leven?
WAT JE NU WEET
Cultuur is wat mensen van elkaar leren en delen: waarden, normen en gewoonten. Binnen één samenleving bestaan veel subculturen.
Nederland is pluriform en multicultureel: groepen verschillen in geloof, leefstijl, ideeën en achtergrond.
Sociale cohesie ontstaat door gedeelde regels, ontmoeting en vertrouwen. In de verzuiling was die sterk binnen de zuil, maar zwak ertussen.
§ 4.1 Eén land, veel manieren van leven
Cet élément n'a pas d'instructions
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Jullie klas is heel verschillend. Wat bindt jullie toch? Noem één ding en leg uit waarom het werkt.
Exit ticket. Een goed antwoord noemt iets concreets (samen een doel halen, gedeelde regels, samen iets meemaken, humor, een mentoruur) en koppelt het aan sociale cohesie: het zorgt voor verbondenheid of vertrouwen. Veelgemaakte fout: alleen iets noemen wat iedereen gemeen heeft ("we zitten allemaal op school") zonder uit te leggen waarom dat bindt.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
BEGRIPPEN
Woorden van deze les
Cultuur: alles wat mensen in een samenleving van elkaar leren en delen
Waarde: idee over wat belangrijk is en nagestreefd moet worden
Norm: regel voor gedrag die uit een waarde volgt
Subcultuur: groep binnen de samenleving met eigen waarden, normen of stijl
Pluriforme samenleving: samenleving met veel groepen die verschillend denken en leven
Multiculturele samenleving: samenleving met mensen van verschillende culturele achtergronden
Verzuiling: indeling van de samenleving in groepen naar geloof of overtuiging
Sociale cohesie: mate waarin mensen zich met elkaar verbonden voelen
§ 4.1 Eén land, veel manieren van leven
Cet élément n'a pas d'instructions
