De Kwestie · 4.4 Waarom mensen naar Nederland komen
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
PARAGRAAF 4.4
Waarom mensen naar Nederland komen
Push- en pullfactoren, soorten migranten en tachtig jaar migratie naar Nederland.
Surinamers komen aan op Schiphol, september 1975, twee maanden voor de onafhankelijkheid.
La durée de la leçon est: 40 minIntroduction
Éléments de cette leçon
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
PARAGRAAF 4.4
Waarom mensen naar Nederland komen
Push- en pullfactoren, soorten migranten en tachtig jaar migratie naar Nederland.
Surinamers komen aan op Schiphol, september 1975, twee maanden voor de onafhankelijkheid.
Les over migratie (hoofdconcept verandering). Gevoelig onderwerp: in veel klassen zitten leerlingen met een eigen migratiegeschiedenis, of met ouders die er sterke meningen over hebben. Houd het bij structuur en feiten, laat standpunten verklaren uit waarden en belangen en laat niemand voor een groep spreken. Cijfers veranderen elk jaar: controleer ze vlak voor de les op cbs.nl. Image credit: Hans Peters for Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
DE KWESTIE
Waarom komen mensen naar Nederland, en waarom verschillen we daarover van mening?
NA DEZE LES KUN JE
push- en pullfactoren van migratie herkennen
de soorten migranten onderscheiden
de belangrijkste migratiestromen sinds 1945 beschrijven
§ 4.4 Waarom mensen naar Nederland komen
Cet élément n'a pas d'instructions
Ongeveer 5 procent
Ongeveer 15 procent
Ongeveer 30 procent
Ongeveer 50 procent
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Hoeveel procent van de inwoners van Nederland is in het buitenland geboren? Schat!
Activatie, kort. Volgens het CBS is ongeveer één op de zes inwoners in het buitenland geboren, rond de 16 à 17 procent (controleer het actuele cijfer). Met de kinderen van wie een ouder in het buitenland is geboren erbij is het ruim een kwart (zie 4.1). Veel mensen schatten het hoger of lager dan het is; vraag waar hun schatting vandaan komt.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
WAAROM MIGREREN MENSEN?
Duwen en trekken
Pushfactoren
Wat mensen wegduwt uit hun land: oorlog, vervolging, armoede, werkloosheid, droogte of overstromingen. Wie om zulke redenen vertrekt, heeft vaak weinig keus.
Pullfactoren
Wat mensen aantrekt naar een ander land: werk, hogere lonen, veiligheid, een goede opleiding, of familie of een partner die er al woont. Meestal spelen push en pull allebei mee.
§ 4.4 Waarom mensen naar Nederland komen
Migratie is verhuizen naar een ander land om er langere tijd te wonen: immigratie is binnenkomen, emigratie vertrekken. Ook Nederlanders migreren: na de Tweede Wereldoorlog vertrokken honderdduizenden naar onder meer Canada, Australië en de VS. Pushfactoren gaan over het land van herkomst, pullfactoren over het land van bestemming.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
SOORTEN MIGRANTEN
Met welke reden kom je?
Arbeid en kennis
Komt voor werk: in de kas, de bouw of een distributiecentrum, of als hoogopgeleide kennismigrant.
Gezin
Komt naar een partner, ouder of kind dat hier al woont: gezinshereniging of gezinsvorming.
Asiel
Vlucht voor oorlog of vervolging en vraagt bescherming. Wie als vluchteling erkend wordt, mag blijven.
Studie
Komt om te studeren, vaak aan een hogeschool of universiteit. Een deel blijft daarna hier werken.
§ 4.4 Waarom mensen naar Nederland komen
Een asielzoeker vraagt bescherming; pas als de IND de aanvraag toekent, is hij een erkende vluchteling of krijgt hij om een andere reden een verblijfsvergunning. Mensen uit Oekraïne vallen sinds 2022 onder een aparte Europese regeling voor tijdelijke bescherming en hoeven geen asiel aan te vragen. EU-burgers hebben geen vergunning nodig: binnen de EU mag je vrij wonen en werken.
Maak de zinnen af
Een Syrische vrouw vlucht voor de oorlog: zij wordt vooral weggeduwd door een pushfactor. Een Indiase ICT'er komt voor een goedbetaalde baan: hij wordt aangetrokken door een pullfactor en is een kennismigrant. Een Turkse man die bij zijn vrouw in Rotterdam gaat wonen, is een gezinsmigrant in Nederland.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Controle van het eerste blok. "Arbeidsmigrant" is bij de ICT'er niet fout, maar "kennismigrant" is preciezer: een aparte regeling voor hoogopgeleide werknemers met een hoger salaris. Wie "asielmigrant" invult bij de Syrische vrouw op de plek van pushfactor, verwart de soort migrant met de reden.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
NA 1945
Van Indië tot gastarbeiders
Na de onafhankelijkheid van Indonesië kwamen zo'n 300.000 mensen uit het voormalige Nederlands-Indië naar Nederland, onder wie ook Molukkers.
In de jaren 60 haalden bedrijven gastarbeiders uit onder meer Italië, Spanje, Turkije en Marokko voor fabrieken en mijnen. Het idee was: ze gaan weer terug. Velen bleven en haalden hun gezin over.
Italiaanse gastarbeiders en een collega in een Twentse spinnerij, 1964.
§ 4.4 Waarom mensen naar Nederland komen
Het aantal mensen uit Indië wordt meestal geschat op ongeveer 300.000 in de jaren 1945 tot 1965 (controleer bij het CBS of het Indisch Herinneringscentrum). De Molukkers (ongeveer 12.500 KNIL-militairen en hun gezinnen) kwamen in 1951 en werden eerst in kampen ondergebracht, in de verwachting dat ze zouden teruggaan. De werving van gastarbeiders liep via akkoorden met de landen van herkomst; na de oliecrisis van 1973 stopte de werving, en daarna volgde vooral gezinshereniging. Image credit: Fotograaf Onbekend / Anefo, [onbekend] / Wikimedia Commons (CC0)
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
VANAF 1975
Suriname, Europa en vluchtelingen
Rond de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 verhuisden tienduizenden Surinamers naar Nederland. Sinds 2004 komen veel arbeidsmigranten uit Polen en andere nieuwe EU-landen. Ook komen er vluchtelingen: in de jaren 90 uit voormalig Joegoslavië, later onder meer uit Syrië, Eritrea en Oekraïne.
De laatste jaren komen er per jaar ruim 300.000 mensen naar Nederland, en er vertrekken er ook veel. De grootste groep komt voor werk of studie. Asielmigranten zijn een kleiner deel.
§ 4.4 Waarom mensen naar Nederland komen
Controleer de actuele cijfers bij het CBS (StatLine: immigratie naar migratiemotief). In 2022 was de immigratie extra hoog door de komst van Oekraïners. Emigratie bestaat voor een groot deel uit migranten die weer vertrekken, bijvoorbeeld arbeidsmigranten en studenten. Surinamers hadden tot de onafhankelijkheid de Nederlandse nationaliteit; daarna gold een overgangsregeling tot 1980.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
WAAROM MENINGEN BOTSEN
Meer of minder migratie?
Meer ruimte
Werkgevers in zorg, bouw en tuinbouw zoeken personeel, en een vergrijzende samenleving heeft werkenden nodig. Wie vlucht, heeft recht op bescherming. Voorstanders zetten waarden als solidariteit, mensenrechten en economische groei voorop.
Minder instroom
Er is een tekort aan woningen, en scholen en zorg staan onder druk. Sommigen maken zich zorgen over de samenhang in wijken en de eigen cultuur. Zij zetten waarden als veiligheid, bestaanszekerheid en gedeelde identiteit voorop.
§ 4.4 Waarom mensen naar Nederland komen
Laat zien dat beide kanten redeneren vanuit waarden en belangen, en dat er ook tussenposities zijn (bijvoorbeeld wel arbeidsmigratie, maar met betere huisvesting en rechten; of strenger asielbeleid, maar ruimhartig voor wie mag blijven). Migratie was een belangrijk onderwerp bij de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025. Noem geen partijen als beter of slechter.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Een tuinder pleit voor meer arbeidsmigranten, omdat hij zijn kassen niet vol krijgt. Wat verklaart dat standpunt?
Zijn belang: hij heeft personeel nodig
Een waarde: gelijkheid van alle mensen
Een feit: er zijn te weinig woningen
Een vooroordeel over Nederlandse werknemers
Het goede antwoord is zijn belang: hij verliest geld als er geen personeel is. Een tuinder kan daarnaast ook waarden hebben, maar die noemt hij hier niet. Het woningtekort is een feit dat eerder tegen meer migratie wordt gebruikt. Herhaling van feit, mening, waarde en belang uit thema 1.
Eens
Oneens
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Stelling: Nederland moet minder arbeidsmigranten toelaten, ook als bedrijven daardoor personeel tekortkomen.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Eens: minder druk op woningen en voorzieningen, geen uitbuiting in slechte huisvesting, bedrijven moeten eerst hier werkzoekenden aannemen of automatiseren. Oneens: zorg, bouw en tuinbouw draaien op deze werknemers, vergrijzing maakt het tekort groter, en binnen de EU kun je vrij verkeer van werknemers niet zomaar beperken. Doorvraag 1: wie wint en wie verliest bij jouw keuze? Doorvraag 2: welke waarde weegt voor jou het zwaarst?
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
TERUG NAAR DE KWESTIE
Waarom komen mensen naar Nederland, en waarom verschillen we daarover van mening?
WAT JE NU WEET
Mensen migreren door een mix van pushfactoren (oorlog, armoede) en pullfactoren (werk, veiligheid, familie).
Er zijn arbeids- en kennismigranten, gezinsmigranten, asielmigranten en studiemigranten. Werk en studie zijn samen de grootste groep.
Sinds 1945 kwamen mensen uit Indië, gastarbeiders, Surinamers, EU-burgers en vluchtelingen. Meningen verschillen, omdat mensen andere waarden en belangen hebben.
§ 4.4 Waarom mensen naar Nederland komen
Cet élément n'a pas d'instructions
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
Kies één migratiestroom uit deze les. Welke push- en pullfactoren speelden er?
Exit ticket. Een goed antwoord noemt de groep, minstens één pushfactor en één pullfactor, en past bij de geschiedenis: gastarbeiders (werkloosheid thuis, werk en loon hier), Surinamers (onzekerheid rond de onafhankelijkheid, nationaliteit en familie hier), vluchtelingen (oorlog, veiligheid). Veelgemaakte fout: push en pull omdraaien.
De Kwestie
THEMA 4 · PLURIFORME SAMENLEVING
BEGRIPPEN
Woorden van deze les
Migratie: verhuizen naar een ander land om er langere tijd te wonen
Pushfactor: omstandigheid die mensen wegduwt uit hun land
Pullfactor: omstandigheid die mensen aantrekt naar een ander land
Arbeidsmigrant: migrant die komt om te werken; een kennismigrant is hoogopgeleid
Gezinsmigrant: migrant die komt voor een partner of familielid
Asielmigrant: migrant die vlucht en bescherming vraagt
Gastarbeider: arbeidsmigrant die in de jaren 60 en 70 werd geworven
§ 4.4 Waarom mensen naar Nederland komen
Cet élément n'a pas d'instructions
