De Kwestie · 5.4 Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
PARAGRAAF 5.4
Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
Hoe de zorg in Nederland geregeld is, waarom hij steeds duurder wordt en wie dat betaalt.
Het ETZ TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg.
La durée de la leçon est: 40 minIntroduction
Éléments de cette leçon
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
PARAGRAAF 5.4
Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
Hoe de zorg in Nederland geregeld is, waarom hij steeds duurder wordt en wie dat betaalt.
Het ETZ TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg.
Vierde les van thema 5. De zorg is een van de grootste uitgaven van de overheid en een klassiek voorbeeld van solidariteit. Bedragen (premie, eigen risico) veranderen elk jaar: controleer het actuele bedrag voordat je de les geeft. Image credit: Choinowski / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
DE KWESTIE
Hoe houden we goede zorg betaalbaar voor iedereen?
NA DEZE LES KUN JE
uitleggen hoe de zorgverzekering werkt, met basisverzekering en eigen risico
de Zorgverzekeringswet, de Wlz en de Wmo uit elkaar houden
uitleggen waarom zorgkosten stijgen en waar gezondheidsverschillen vandaan komen
§ 5.4 Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
Cet élément n'a pas d'instructions
Ongeveer € 600
Ongeveer € 1.500
Ruim € 6.000
Ongeveer € 15.000
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Hoeveel geeft Nederland per inwoner per jaar ongeveer uit aan zorg?
Activatie, hooguit 3 minuten. Het CBS rekent met zorguitgaven van ruim 100 miljard euro per jaar, dus ruim 6000 euro per inwoner (controleer het actuele cijfer bij het CBS). De meeste leerlingen schatten veel te laag, omdat ze zelf bijna niets betalen: tot je 18e ben je gratis verzekerd.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
JE WORDT 18
Vanaf je 18e sluit je zelf een zorgverzekering af
Tot je 18e ben je gratis meeverzekerd bij je ouders. Op je 18e moet je zelf een basisverzekering afsluiten: dat is verplicht voor iedereen die in Nederland woont of werkt.
Je betaalt elke maand premie aan een zorgverzekeraar. De verzekeraar moet je accepteren, en iedereen betaalt voor dezelfde polis dezelfde premie, of je nu gezond of ziek bent.
Wie weinig verdient, krijgt zorgtoeslag. Wil je meer vergoed krijgen, zoals de tandarts, dan kun je een aanvullende verzekering nemen.
§ 5.4 Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
Dit is geregeld in de Zorgverzekeringswet (2006). De acceptatieplicht en het verbod op premieverschillen naar gezondheid zijn samen een vorm van solidariteit tussen gezond en ziek. Een deel betalen werkenden ook via een inkomensafhankelijke bijdrage op hun loon. De premie ligt rond de anderhalf honderd euro per maand; controleer het actuele bedrag. Voor de aanvullende verzekering mag een verzekeraar wel mensen weigeren.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
BEGRIP
Eigen risico
Het bedrag dat je per jaar zelf betaalt voor zorg uit de basisverzekering, voordat de verzekeraar gaat betalen. De huisarts valt er niet onder.
VOORBEELD
Lars (19) breekt zijn pols. De röntgenfoto en het gips betaalt hij zelf, tot zijn eigen risico op is. Wat daarna komt, betaalt zijn verzekeraar.
§ 5.4 Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
Het verplichte eigen risico was jarenlang 385 euro per jaar; er zijn plannen om het te verlagen. Controleer het actuele bedrag. Doel van het eigen risico: mensen gaan bewuster om met zorg en de premie blijft lager. Kritiek: mensen met weinig geld stellen zorg uit (zorgmijding).
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
DRIE WETTEN
Wie regelt welke zorg?
Zorgverzekeringswet
Huisarts, ziekenhuis, medicijnen en de wijkverpleging. Geregeld via je zorgverzekeraar, met het eigen risico.
Wet langdurige zorg (Wlz)
Voor wie blijvend dag en nacht zorg of toezicht nodig heeft, zoals in een verpleeghuis. Een landelijke regeling, betaald uit premie.
Wmo
De gemeente helpt je zelfstandig te blijven wonen: huishoudelijke hulp, een rolstoel, dagbesteding, hulp voor mantelzorgers.
§ 5.4 Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
Wmo staat voor Wet maatschappelijke ondersteuning (2015 in de huidige vorm). Sinds 2015 regelen gemeenten ook de jeugdzorg (Jeugdwet). Bij de Wmo kijkt de gemeente eerst wat iemand zelf of met familie kan: dat past bij de participatiesamenleving uit 5.2.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Oma Riet (82) wil thuis blijven wonen, maar kan niet meer zelf schoonmaken. Waar vraagt ze hulp?
Bij haar zorgverzekeraar, via de basisverzekering
Bij het zorgkantoor, via de Wlz
Bij haar huisarts, via het eigen risico
Bij de gemeente, via de Wmo
Het goede antwoord is de gemeente, via de Wmo: huishoudelijke hulp om zelfstandig te blijven wonen. De Wlz is pas aan de orde als ze blijvend dag en nacht zorg nodig heeft. Wie de zorgverzekeraar kiest, denkt dat alle zorg via de verzekeraar loopt. Het eigen risico is geen loket maar een bedrag.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
STIJGENDE KOSTEN
Waarom de zorg steeds duurder wordt
De zorg kost elk jaar meer. Dat heeft een paar oorzaken.
Vergrijzing: er komen steeds meer ouderen, en ouderen hebben meer zorg nodig. Nieuwe behandelingen en medicijnen kunnen meer, maar zijn vaak duur. En er zijn te weinig verpleegkundigen en verzorgenden.
Daarom moet de politiek keuzes in de zorg maken. Wat zit er in het basispakket? Hoe hoog is het eigen risico? Betalen we meer premie, of vergoeden we minder?
§ 5.4 Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
In 1950 was ongeveer 1 op de 13 Nederlanders 65 jaar of ouder, nu ongeveer 1 op de 5 (controleer het actuele cijfer bij het CBS). Het Zorginstituut Nederland adviseert de minister over wat in het basispakket hoort, onder meer op basis van kosten en effectiviteit. Laat leerlingen de keuzes koppelen aan waarden: solidariteit tegenover eigen verantwoordelijkheid en betaalbaarheid.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
GEZONDHEIDSVERSCHILLEN
Minder geld, minder gezonde jaren
Mensen met een lage opleiding en een laag inkomen leven in Nederland gemiddeld enkele jaren korter. Ze leven ook veel meer jaren in een slechte gezondheid.
Dat komt deels door gedrag: vaker roken en minder bewegen. Maar ook door de omstandigheden: stress door schulden, een vochtig huis, zwaar werk en minder geld voor gezond eten.
Zo hangen gezondheidsverschillen samen met sociale ongelijkheid.
§ 5.4 Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
Volgens CBS en RIVM is het verschil in levensverwachting tussen de laagste en hoogste opleidings- of inkomensgroep een aantal jaren, en het verschil in jaren in goed ervaren gezondheid meer dan tien jaar (controleer de actuele cijfers). Misvatting: het ligt alleen aan eigen keuzes. Stress en woonomstandigheden spelen een grote rol.
Maak de zinnen af
De zorg wordt duurder, onder meer door vergrijzing: er komen steeds meer ouderen. Daarom moet de politiek kiezen wat er in het basispakket zit. Mensen met weinig geld leven gemiddeld korter. Die gezondheidsverschillen hangen samen met sociale ongelijkheid, zoals verschillen in inkomen en opleiding.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Wie bij het basispakket "eigen risico" invult, verwart wat vergoed wordt met wat je zelf betaalt. Doorvraag bij het laatste gat: noem een oorzaak van gezondheidsverschillen die niets met eigen gedrag te maken heeft.
Eens
Oneens
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Stelling: Wie rookt, moet zelf meer betalen voor zijn zorg dan wie niet rookt.
Het discussiemoment van de les, ongeveer 5 minuten. Nu betaalt iedereen dezelfde premie voor de basisverzekering, ook rokers. Voor: eigen verantwoordelijkheid en eerlijkheid tegenover wie gezond leeft. Tegen: solidariteit, en roken hangt samen met stress en armoede, dus je treft vooral mensen die het al moeilijk hebben. Doorvraag 1: en wie veel sport en daardoor vaker een blessure heeft? Doorvraag 2: waar trek je de grens, bij alcohol, suiker, gevaarlijk werk?
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
TERUG NAAR DE KWESTIE
Hoe houden we goede zorg betaalbaar voor iedereen?
WAT JE NU WEET
Iedereen is verplicht verzekerd voor de basiszorg en betaalt dezelfde premie: solidariteit tussen gezond en ziek.
De zorg is verdeeld over de Zorgverzekeringswet, de Wlz en de Wmo, uitgevoerd door verzekeraars en gemeenten.
Door vergrijzing en dure behandelingen stijgen de kosten, dus moet de politiek kiezen wat we samen betalen.
§ 5.4 Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
Cet élément n'a pas d'instructions
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Moet het eigen risico omhoog of omlaag? Geef je keuze met een argument, en noem de waarde erachter.
Exitvraag. Omhoog: mensen gaan zuiniger met zorg om, de premie kan omlaag, waarde eigen verantwoordelijkheid of betaalbaarheid. Omlaag: mensen met weinig geld mijden anders zorg, waarde solidariteit of gelijkheid. Een goed antwoord noemt een argument en een passende waarde. Veelgemaakte fout: een waarde noemen die niet bij het argument past.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
BEGRIPPEN
Woorden van deze les
Basisverzekering: verplichte zorgverzekering voor iedereen vanaf 18 jaar
Eigen risico: bedrag dat je per jaar zelf betaalt voor zorg voordat de verzekeraar betaalt
Zorgtoeslag: bijdrage van de overheid in de premie voor mensen met een laag inkomen
Wlz: Wet langdurige zorg: voor wie blijvend dag en nacht zorg nodig heeft
Wmo: wet waarmee de gemeente mensen helpt zelfstandig te blijven wonen
Vergrijzing: groei van het aandeel ouderen (65-plussers) in de bevolking
Gezondheidsverschillen: verschillen in gezondheid en levensduur tussen groepen, bijvoorbeeld naar inkomen
§ 5.4 Goede zorg voor iedereen: wie betaalt?
Cet élément n'a pas d'instructions
