3
Drie dimensies, afstanden en hoeken
Paragraaf 3.5
Coördinaten in de ruimte
Een drone hangt op (3, 2, 5). Hoe geef je een plek in de ruimte aan met drie getallen?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
3
Drie dimensies, afstanden en hoeken
Paragraaf 3.5
Coördinaten in de ruimte
Een drone hangt op (3, 2, 5). Hoe geef je een plek in de ruimte aan met drie getallen?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, hoofdstuk 3 Drie dimensies, afstanden en hoeken, paragraaf 3.5 Coördinaten in de ruimte. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
3.5 Coördinaten in de ruimte
Leerdoelen
3.5.1
Je kunt de coördinaten van punten in de ruimte aflezen en opschrijven als (x, y, z).
3.5.2
Je kunt de afstand tussen twee punten berekenen met Pythagoras.
3.5.3
Je kunt de lengte van een lichaamsdiagonaal van een balk berekenen.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Startvraag
Waar hangt de drone?
Een drone hangt op (3, 2, 5). De eerste coördinaat is de afstand naar rechts, de tweede naar achteren. Wat betekent de 5?
De hoogte boven de grond
De afstand naar rechts
De afstand naar achteren
De afstand tot de oorsprong
Laat leerlingen eerst nadenken over wat er nog ontbreekt als je naar rechts en naar achteren hebt gelopen: omhoog. De derde coördinaat is de hoogte, de z-coördinaat. Wie D kiest, denkt dat de laatste coördinaat de afstand tot het begin is. Dat zou bij een combinatie van de drie getallen horen, niet bij de 5 alleen. Dit is precies wat we in deze les leren: een punt in de ruimte heeft drie getallen.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Drie assen: x, y en z
In de ruimte heb je drie assen: de x-as (lengte), de y-as (breedte) en de z-as (hoogte). Een punt noteer je als (x, y, z).
Hoekpunt G ligt 5 naar rechts, 3 naar achteren en 2 omhoog: G = (5, 3, 2). De oorsprong A is (0, 0, 0).
Loop in de figuur eerst van A naar B (alleen x verandert), dan van B naar C (alleen y) en dan van C naar G (alleen z). Dat is de route naar G. Vraag welk coördinatenstel B, C en E hebben. (B = (5, 0, 0), C = (5, 3, 0), E = (0, 0, 2).) De y-as loopt schuin getekend, maar staat in werkelijkheid loodrecht op de x-as. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Wat betekenen x, y en z?
Elke coördinaat hoort bij één richting.
x: lengte
Het aantal stappen naar rechts langs de x-as.
y: breedte
Het aantal stappen naar achteren langs de y-as.
z: hoogte
Het aantal stappen omhoog langs de z-as.
Een geheugensteun: eerst de gang in (x), dan door de kamer naar achteren (y), dan de trap op (z). Laat leerlingen in het klaslokaal een punt kiezen en de coördinaten noemen met een hoek van het lokaal als oorsprong. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Voorbeeldopdracht 1
Een balk heeft A = (0, 0, 0) en G = (6, 4, 3). Bereken de lengte van de lichaamsdiagonaal AG (1 decimaal).
gegeven
lengte 6, breedte 4, hoogte 3
uitwerking
AC² = 6² + 4² = 52 (bodem)
AG² = AC² + 3² = 52 + 9 = 61
antwoord
AG = √61 ≈ 7,8
Twee keer Pythagoras: eerst in de bodem (driehoek ABC met rechte hoek bij B), dan in de driehoek ACG met rechte hoek bij C. Je mag ook in één keer rekenen: AG = √(6² + 4² + 3²) = √61. Veelgemaakte fouten: 6 + 4 + 3 = 13 nemen (geen kwadraten) of vergeten de wortel te nemen (61). Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Kennis
1
In de balk is A = (0, 0, 0). Wat zijn de coördinaten van G?
(3, 5, 2)
(5, 3, 2)
(5, 2, 3)
(2, 3, 5)
G ligt 5 naar rechts (x), 3 naar achteren (y) en 2 omhoog (z): G = (5, 3, 2). Wie (3, 5, 2) kiest, draait x en y om. Wie (5, 2, 3) kiest, draait y en z om. Wie (2, 3, 5) kiest, zet de hoogte op de plek van de lengte. Laat leerlingen ook B, C en E noemen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Afstand tussen twee punten
afstand tussen twee punten
d = √(a² + b² + c²)
a, b en c zijn de verschillen tussen de x-, y- en z-coördinaten van de twee punten. Liggen de punten op de vloer, dan is c = 0.
Laat zien dat dit twee keer Pythagoras is: eerst in het vlak (a² + b²), dan met de hoogte erbij. Het verschil per as is altijd positief genomen omdat het gekwadrateerd wordt. Vraag: wat als twee punten op dezelfde hoogte liggen en dezelfde y hebben? Dan reken je alleen het verschil in x. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Toepassing
2
A = (0, 0, 0) en G = (8, 6, 4). Geef de coördinaten van M, het midden van het bovenvlak.
Het bovenvlak ligt op hoogte 4. Het midden van het bovenvlak ligt halverwege de lengte (8 : 2 = 4) en halverwege de breedte (6 : 2 = 3). Dus M = (4, 3, 4). Wie (4, 3, 2) antwoordt, neemt het midden van de hoogte mee: dat is het midden van de balk, niet van het bovenvlak. Wie (8, 6, 4) antwoordt, noemt hoekpunt G. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Toepassing
3
P (1, 1, 0) en Q (4, 5, 0) liggen op de vloer (in meters). Hoe ver liggen ze van elkaar?
7 m
25 m
12 m
5 m
Verschil in x: 4 − 1 = 3. Verschil in y: 5 − 1 = 4. De hoogte is gelijk, dus c = 0. Afstand = √(3² + 4²) = √25 = 5 m. Wie 7 m kiest, telt 3 + 4 op in plaats van Pythagoras te gebruiken. Wie 25 m kiest, vergeet de wortel. Wie 12 m kiest, vermenigvuldigt 3 · 4.
Vul de ontbrekende getallen en woorden in.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Toepassing
4
Het punt (4, 3, 2) ligt 4 naar rechts, 3 naar achteren en 2 omhoog.
De z-coördinaat vertelt de hoogte van het punt.
De oorsprong heeft de coördinaten (0, 0, 0).
De afleider 'breedte' hoort bij de y-coördinaat. De afleider 1 is een gokje: de oorsprong heeft altijd drie nullen. Laat leerlingen zelf een punt bedenken en laat de buurman beschrijven hoe je daar komt.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Toepassing
★ 5
Lamp L hangt midden op het plafond. Bereken de afstand van L tot hoekpunt A (1 decimaal).
Stap 1: L = (2,5 ; 2 ; 2,5), want L ligt midden op het plafond (5 : 2 en 4 : 2) op hoogte 2,5. Stap 2: de verschillen met A = (0, 0, 0) zijn 2,5; 2 en 2,5. Stap 3: afstand = √(2,5² + 2² + 2,5²) = √16,5 ≈ 4,1 m. Wie 7 antwoordt, telt de verschillen op. Wie 16,5 noemt, vergeet de wortel. Wie 6,4 noemt, neemt de diagonaal van de vloer (√41) in plaats van de afstand tot de lamp. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
V E R D E R K I J K E R
Drie getallen voor elk punt
In een computerspel heeft elk voorwerp coördinaten (x, y, z). Je telefoon geeft met gps ook een hoogte naast lengte en breedte. Een drone gebruikt precies dit: drie getallen bepalen waar hij is, en met Pythagoras berekent hij hoe ver hij van jou vliegt.
Laat leerlingen zoeken naar andere toepassingen: navigatie in gebouwen, 3D-printers, films met computeranimatie. Vraag hoeveel getallen je nodig hebt om een punt op een kaart aan te wijzen (twee) en in een gebouw (drie). Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
3.5.1 Coördinaten (x, y, z) in de ruimte
3.5.2 Afstand tussen twee punten berekenen
3.5.3 Lichaamsdiagonaal berekenen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp