2
Verbanden
Paragraaf 2.2
Kwadratisch verband
Een bal, een waterstraal, een brug: waarom hebben ze allemaal dezelfde bolle vorm?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
2
Verbanden
Paragraaf 2.2
Kwadratisch verband
Een bal, een waterstraal, een brug: waarom hebben ze allemaal dezelfde bolle vorm?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, hoofdstuk 2 Verbanden, paragraaf 2.2 Kwadratisch verband. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
2.2 Kwadratisch verband
Leerdoelen
2.2.1
Je kunt aan a zien of een parabool een berg of een dal is.
2.2.2
Je kunt de top en de symmetrie-as van een parabool bepalen.
2.2.3
Je kunt y berekenen bij een gegeven x in een kwadratische formule.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Startvraag
De hoogte van een bal
Een bal wordt omhoog gegooid: h = −5t² + 20t + 2 (h in m, t in s). Hoe hoog is de bal na 1 s?
27 m
17 m
47 m
22 m
−5 · 1² + 20 · 1 + 2 = −5 + 20 + 2 = 17. Wie 27 kiest, rekent −5t² als +5. Wie 47 kiest, neemt (−5)² = 25. 22 is de hoogte van de top, bij t = 2. Laat leerlingen eerst t² uitrekenen en dan pas met −5 vermenigvuldigen.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
De parabool
Bij een kwadratisch verband y = ax² + bx + c hoort een parabool. Is a negatief, dan is het een bergparabool met een hoogste punt, de top. Is a positief, dan is het een dalparabool. De top ligt op de symmetrie-as.
In de figuur is de bal bij t = 0 en t = 4 even hoog (2 m). De symmetrie-as ligt dus precies in het midden: t = 2. Daar zit de top. Vraag: waar is de bal weer 17 m hoog? Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Top en symmetrie
Zo haal je informatie uit een parabool.
Bergparabool
a is negatief. De top is het hoogste punt: de grootste waarde van y.
Dalparabool
a is positief. De top is het laagste punt: de kleinste waarde van y.
Symmetrie-as
Verticale lijn door de top. De top ligt midden tussen twee punten met gelijke y.
Bij twee punten met dezelfde y-waarde is de x van de top het gemiddelde van hun x-waarden. Bij nulpunten x = 2 en x = 8 ligt de symmetrie-as dus bij x = 5. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
De top berekenen
x van de top = −b : (2a)
x(top) = −b : (2a)
Reken eerst x van de top uit. Vul die x daarna in de formule in voor y. Bij y = −5x² + 20x + 2 is a = −5 en b = 20.
x(top) = −20 : (2 · −5) = −20 : −10 = 2. Daarna y = −5 · 4 + 40 + 2 = 22. Leerlingen mogen de top ook uit een tabel of de grafische rekenmachine halen, de formule is een rekenregel erbij. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Kennis
1
Wat zijn de coördinaten van de top?
(−3, 2)
(2, 1)
(0, 1)
(2, −3)
De grafiek hoort bij y = x² − 4x + 1. De symmetrie-as ligt midden tussen (0, 1) en (4, 1), dus bij x = 2. Daar is y = 4 − 8 + 1 = −3. Wie (−3, 2) kiest, verwisselt x en y. Wie (0, 1) kiest, neemt het snijpunt met de y-as. Wie (2, 1) kiest, neemt de juiste x met de y van de y-as. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Voorbeeldopdracht 1
Bereken de coördinaten van de top van y = x² − 6x + 5.
gegeven
y = x² − 6x + 5
a = 1, b = −6 en c = 5
uitwerking
Symmetrie-as: x = −b : (2a) = 6 : 2 = 3
Dan y = 3² − 6 · 3 + 5 = −4
antwoord
Top (3, −4)
In de tabel zie je de symmetrie: x = 2 en x = 4 geven allebei −3, x = 1 en x = 5 geven allebei 0. De top ligt dus bij x = 3. Veelgemaakte fout: x = −6 : 2 = −3 (het teken van b niet omdraaien). Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Toepassing
2
Een parabool snijdt de x-as bij x = 2 en x = 8. Bij welke x ligt de symmetrie-as?
De symmetrie-as ligt midden tussen de nulpunten: (2 + 8) : 2 = 5. Wie 6 antwoordt, neemt het verschil 8 − 2. Wie 10 antwoordt, telt alleen op en deelt niet door 2.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Toepassing
3
Bij y = −2x² + 8x ligt de top bij x = 2. Wat is de grootste waarde van y?
2
8
16
0
y = −2 · 4 + 8 · 2 = −8 + 16 = 8. Wie 16 kiest, vergeet de term −2x². Wie 2 kiest, geeft de x van de top in plaats van de y. Doorvragen: is dit een berg- of een dalparabool, en hoe zie je dat aan a?
Vul de ontbrekende woorden en getallen in.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Toepassing
4
Bij y = −x² + 4 is a negatief: het is een bergparabool.
De top is dan het hoogste punt.
Bij x = 0 is y = 4.
Het teken van a bepaalt de vorm: a < 0 geeft een berg, a > 0 een dal. De waarde y = 4 is hier tegelijk de hoogste y, want de top ligt op x = 0.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Toepassing
★ 5
De straal volgt h = −x² + 8x (zie figuur). Bereken de grootste hoogte in meter.
De nulpunten zijn 0 en 8, dus de symmetrie-as ligt bij x = 4. Dan h = −16 + 32 = 16. Wie 8 antwoordt, geeft de landingsplek of de coëfficiënt. Wie 4 antwoordt, geeft de x van de top. Laat zien dat je dezelfde top krijgt met x(top) = −8 : (2 · −1) = 4. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
V E R D E R K I J K E R
Het grootste weiland
Met 20 m hekwerk maak je een rechthoekig weiland tegen een muur. Is de breedte b, dan is de lengte 10 − b en geldt A = b · (10 − b) = −b² + 10b. Bij welke b is A het grootst?
De top ligt bij b = −10 : (2 · −1) = 5. Dan A = 25 m². Een vierkant van 5 bij 5 geeft dus het grootste oppervlak. Dat is een mooi voorbeeld van een top die een maximum is. Opmerking voor de docent: het weiland heeft twee zijden van lengte b en twee van 10 − b, dus de omtrek is 20. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
2.2.1 Berg- of dalparabool herkennen
2.2.2 Top en symmetrie-as bepalen
2.2.3 Rekenen met kwadratische formules
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp