les 4: Hoofdzaak en hoofdgedachte

Hoofdzaak en hoofdgedachte

1 / 21
volgende
Slide 1: Tekstslide
Nieuwe lesbewerkerNederlandsMiddelbare schoolvmbo bLeerjaar 3

In deze les zitten 21 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoofdzaak en hoofdgedachte

Open vanuit herkenning: leerlingen lezen vaak alle zinnen even belangrijk. Deze les laat zien hoe je snel ziet waar een tekst echt over gaat.

Lesdoel

Ik kan het onderwerp van een tekst vinden, hoofd- en bijzaken van elkaar scheiden en de hoofdgedachte benoemen.

Deze slide heeft geen instructies

Hoe haal ik het onderwerp uit een tekst?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Stuur kort naar woorden als onderwerp, hoofdzaak, bijzaak, kern, titel of samenvatting.

Samen lezen tekst 7 (blz. 270

Wat is het onderwerp?



Het onderwerp is waar de tekst over gaat

  • Meestal in één of enkele woorden

  • Geen hele uitleg of mening

Benadruk verschil tussen onderwerp en hoofdgedachte: onderwerp is kort, hoofdgedachte is een hele zin.

Zo vind je het onderwerp Notitieschrift

  • Kijk naar de titel

  • Let op woorden die vaak terugkomen

  • Lees de eerste en laatste alinea

  • Vraag jezelf af: waarover gaat deze tekst vooral?

  • Beantwoord deze vraag met één of enkele woorden.

Deze slide heeft geen instructies

Onderwerp: kort en precies

Een goed onderwerp is kort. Niet: Deze tekst gaat over hoe een schaapsherder op de hei zit in natuurgebied De Dellen. Wel: Het beroep herder

Gebruik dit moment om te laten zien dat leerlingen vaak al te veel uitleg in hun antwoord zetten.

Voorbeeld van een onderwerp

  • Titel: Schaapsherder: het mooiste beroep van de wereld.

  • Woorden die terugkomen: schaapsherder, kudde, schapen

  • Onderwerp: Het beroep (schaaps)herder

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een goed onderwerp van een tekst?

A

een korte woordgroep

B

een lange uitleg

C

een volledig voorbeeld

D

een persoonlijke mening

Sluit aan op slides 2-5: onderwerp is kort en precies, nog geen hele zin of mening.

Vul de juiste woorden in

Je vindt het onderwerp van een tekst vaak met de titel en woorden die terugkomen. Een goed onderwerp is kort en precies.

onderwerp
titel
kort
alinea
mening
lang
voorbeeld

Controleer of leerlingen het verschil zien tussen hulpmiddelen (titel, herhaling) en het antwoord zelf (onderwerp).

Wat zijn hoofdzaken?

  • Hoofdzaken zijn de belangrijkste informatie

  • Zonder hoofdzaken begrijp je de tekst niet goed

  • Ze vertellen de kern van een alinea of tekst

Deze slide heeft geen instructies

Wat zijn bijzaken? Notitieschrift

  • Bijzaken geven extra uitleg

  • Bijvoorbeeld: voorbeelden, cijfers of details

  • Je kunt de tekst vaak nog begrijpen zonder deze informatie

Maak duidelijk dat bijzaken wel nuttig zijn, maar niet de kern vormen.

Zo scheid je hoofd- en bijzaken Notitieschrift

  • Vraag: moet je dit weten om de tekst te begrijpen?

  • Zoek naar de kernzin in een alinea

  • Voorbeelden en extra uitleg zijn vaak bijzaken

  • Herhaling wijst vaak op een hoofdzaak

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld: hoofdzaak of bijzaak?

Hoofdzaak: Jongeren slapen te weinig door laat schermgebruik.


Bijzaak: Uit een onderzoek blijkt dat veel jongeren hun telefoon meenemen naar bed.

Leg uit dat het onderzoek de hoofdzaak ondersteunt, maar zelf niet de kern is.

Welke zin is een bijzaak?

A

De kernzin zegt het belangrijkste.

B

Jongeren slapen te weinig.

C

Veel jongeren nemen hun telefoon mee naar bed.

D

Hoofdzaken zijn de kern van de tekst.

Gebaseerd op slide 9: het onderzoek/detail ondersteunt de hoofdzaak, maar is niet de kern.

Wat helpt het meest om hoofd- en bijzaken te scheiden?

1

kernzin zoeken

2

voorbeeld zoeken

3

details tellen

4

lange zinnen kiezen

Deze slide heeft geen instructies

Vul de juiste woorden in

Een hoofdzaak is de belangrijkste informatie. Een bijzaak geeft extra uitleg, zoals een voorbeeld of detail.

hoofdzaak
bijzaak
voorbeeld
onderwerp
titel
mening
alinea

Laat leerlingen hardop uitleggen waarom voorbeeld en detail meestal geen hoofdzaak zijn.

Wat is de hoofdgedachte?

  • De hoofdgedachte is de belangrijkste boodschap van de hele tekst

  • Je schrijft die op in één zin

  • Vaak staat daarin ook wat de schrijver wil duidelijk maken


NOTITIESCHRIFT

Benadruk dat hoofdgedachte over de hele tekst gaat, niet alleen over één alinea.

Dus --> Onderwerp en hoofdgedachte

  • Onderwerp: kort woordgroepje

  • Hoofdgedachte: volledige zin

  • Het onderwerp zegt waarover

  • De hoofdgedachte zegt wat daarover het belangrijkste is

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld van hoofdgedachte

  • Onderwerp: Het beroep herder

  • Hoofdzaken: keihard werken, wat doe je als herder, ziektes, eenheid, hei

  • Hoofdgedachte: Lammert Niesing heeft het mooiste beroep ter wereld.

Laat zien hoe de hoofdgedachte ontstaat uit onderwerp + belangrijkste informatie.

Vul de juiste woorden in

Het onderwerp is een kort woordgroepje. De hoofdgedachte is een volledige zin met de belangrijkste boodschap van de tekst.

onderwerp
hoofdgedachte
zin
bijzaak
titel
detail
woord

Hier toets je het kernverschil: onderwerp = kort, hoofdgedachte = hele zin.

Begrippen

onderwerp - waar een tekst over gaat, meestal in enkele woorden

hoofdzaak - de belangrijkste informatie uit een tekst of alinea

bijzaak - extra informatie, zoals een voorbeeld of detail

hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de hele tekst in één zin

kernzin - de zin in een alinea met de belangrijkste informatie

detail - klein onderdeel van informatie dat extra uitleg geeft


Maken opdracht 14 t/m 17
Toetsbespreking

Lezen Talent

Deze slide heeft geen instructies