Opdracht (TL) + P5 tussenletters (havo)

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• mavo, havo
• Leerjaar 2

Welkom TH2C!

Ga zitten volgens de plattegrond en maak alvast de startopdracht.

Leg het volgende op tafel:

• leesboek

• schrift

• agenda

• etui

Startopdracht

• TL: Noteer de meervouden van de volgende woorden: kat, taxi, idee, menu, neus, deur

• Havo: Schrijf onderstaande woorden aan elkaar. Gebruik waar nodig een koppelteken.

  • politie academie

  • camera instelling

  • mbo niveau

  • noord italie

• Schrijf de woorden zo kort mogelijk. Gebruik waar nodig een weglatingsstreepje

  • kerstbomen en kerstballen

  • hoge bomen en lage bomen

Pak je leesboek en ga lekker lezen!

Vandaag ...

• Startopdracht

• Schrijfopdracht (TL) + theorie §5 (havo)

• Aan de slag!

  
  

Leerdoelen

• TL: Ik kan een tekst schrijven met inleiding, middenstuk en slot.

• Havo: Ik kan samenstellingen met en zonder tussenletters op de juiste manier spellen.

Huiswerk

Maandag 26 januari:

TL:

• C7, §4: opdr. 1 t/m 4 + 5B of 6B

• C7, §5: opdr. 1 t/m 5 en 6B

Havo:

• C7, §5: opdr. 1 t/m 5 en 6B

• C7, §6: opdr. 2 t/m 5 en 7B

Startopdracht

TL

Noteer de meervouden van de volgende woorden:

• kat

• taxi

• idee

• menu

• neus

• deur

Havo

• Schrijf onderstaande woorden aan elkaar. Gebruik waar nodig een koppelteken.

  • politie academie

  • camera instelling

  • mbo niveau

  • noord italie

• Schrijf de woorden zo kort mogelijk. Gebruik waar nodig een weglatingsstreepje

  • kerstbomen en kerstballen

  • hoge bomen en lage bomen

Startopdracht

TL

Noteer de meervouden van de volgende woorden:

• kat - katten

• taxi - taxi's

• idee - ideeën

• menu - menu's

• neus - neuzen

• deur - deuren

Havo

• Schrijf onderstaande woorden aan elkaar. Gebruik waar nodig een koppelteken.

  • politieacademie

  • camera-instelling

  • mbo-niveau

  • noord-Italië

• Schrijf de woorden zo kort mogelijk. Gebruik waar nodig een weglatingsstreepje

  • kerstbomen en -ballen

  • hoge en lage bomen

Meervoudsvormen

Zet -s achter het woord

pas - pasjes, televisie - televisies, cowboy - cowboys

Meestal schrijf je de -s aan het woord vast.

Soms gebruik je 's:

• als je het woord anders verkeerd uitspreekt: opa - opa's, menu - menu's

• na -y als daar een medeklinker voor staat: hobby - hobby's

Meervoudsvormen

Zet -en achter het woord

dorp - dorpen, fiets - fietsen

Soms moet je:

• de laatste letter verdubbelen: kip - kippen

• een a, e, o of u weglaten: banaan - bananen

• een - f veranderen in een -v boef - boeven

• een -s veranderen in een -z huis - huizen

Meervoudsvormen

Zet -ën achter het woord

zee - zeeën

Als het enkelvoud eindigt op -ee, maak je het meervoud met -ën: ideeën.

TL:

Cursus 7, §4 Meervouden

Maak af: opdr. 1 t/m 4

Kies 5B of 6B

Klaar?

• Ga verder met de schrijfopdracht.

• Lezen in je leesboek.

Havo:

• Pak je schrift erbij.

• Log in in de LessonUp.

Aan de slag!

Je werkt zelfstandig. Als je iets lastig vindt, mag je zachtjes overleggen met degene naast je.

Weglatingsstreepje

Dan krijg je:

• Dinsdagavond en woensdagavond ga ik sporten.

  • Dinsdag- en woensdagavond ga ik sporten.

• Fietsvakanties, werkvakanties en taalvakanties zijn best populair.

  • Fiets-, werk- en taalvakanties zijn best populair.

Let op: gebruik geen weglatingsstreepje als je een heel woord weglaat: blauwe sokken en rode sokken > blauwe en rode sokken. 

Koppelteken

Je kunt een koppelteken in meerdere situaties gebruiken:

• in samenkoppelingen, die anders onoverzichtelijk worden

Jip-en-Janneketaal, half-om-halfgehakt

• om leesfouten te vermijden bij 'botsende' klinkers

zo-even, stage-uren, radio-omroep, na-apen (maar wel: politieagent)

• bij letters, cijfers en andere tekens, afkortingen en St. of Sint

$-teken, vmbo-leerling, 70-jarige, tbs-kliniek

Koppelteken

• in aardrijkskundige namen of woorden die daarvan afgeleid zijn

Noord-Brabant, Zuid-Italië

• in woorden met de voorvoegsels adjunct-, aspirant-, bijna-, ex-, interim-, kandidaat-, leerling, niet-, non, oud-

non-actief, oud-werknemer

• als het tweede deel van de samenstelling een hoofdletter heeft

anti-Europees, pro-Amerikaans

• in samenstellingen van twee gelijkwaardige woorden (het ene woord is niet belangrijker dan het andere)

hotel-restaurant, paars-groen

Tussenletters in samenstellingen

• moederkindje of moederskindje?

• stadschouwburg of stadsschouwburg?

Tussenletters in samenstellingen

Een samenstelling = twee of meer losse woorden aan elkaar plakken:
stoel + poot = stoelpoot                       
tafel + kleed = tafelkleed
voet + bal + veld = voetbalveld

Soms moet je tussen die twee (of drie) woorden tussenletters toevoegen: -(e)n-, -e- of -s-. 

Tussenletters in samenstellingen

Wanneer gebruik je een tussen -s?

• Je schrijft een tussen -s in een samenstelling als je die hoort:

jongensboek / stationsrestauratie

Tussenletters in samenstellingen

Wanneer gebruik je een tussen -s?

• Je schrijft een tussen -s in een samenstelling als je die hoort:

jongensboek / stationsrestauratie

• Kun je het niet horen, omdat het tweede woord met een s-klank begint? Vervang het tweede woord dan voor een ander woord:

bedrijf + chef: bedrijf + kat  > bedrijfskat, dus bedrijfschef

station + straat: station + kat > stationskat, dus stationsstraat

Nu jij!

1. Luister goed of je een -s- in het woord hoort

2. Zo niet, plak er een ander woord aan vast om erachter te komen of je een -s- moet schrijven.

schoonheid + slaapje

A

schoonheidslaapje

B

schoonheidsslaapje

handel + stad

A

handelstad

B

handelsstad

gezelschap + spel

A

gezelschapspel

B

gezelschapsspel

huis + sleutel

A

huisleutel

B

huissleutel

Tussenletters in samenstellingen

Wanneer gebruik je -en?

Als het eerste deel van de samenstelling 

• een zelfstandig naamwoord is

• én alleen een meervoud op -n of -en heeft. 

VB: 

eik + boom = eikenboom (twee eiken)

hond + hok= hondenhok (twee honden)

Tussenletters in samenstellingen

Wanneer gebruik je -e?

Het eerste deel:

• heeft geen meervoud: tarwebrood (1 tarwe, twee?....), benzinegeur

• verwijst naar iets waarvan er maar één is: Koninginnedag, maneschijn.

• heeft een meervoud op -s: aspergesoep (asperge - asperges),

• heeft een meervoud op -s én -en-: ziektekiem (ziektes/ziekten), groenteboer (groenten/groentes)

• is geen zelfstandig naamwoord: blindedarm, knarsetanden

• versterkt een bijvoeglijk naamwoord: goed - beregoed, vol - boordevol.

Wat is de juiste spelling van de samenstelling?

reet + goed

A

retegoed

B

retengoed

retegoed

want:

samenstelling is een bijvoeglijk naamwoord

+

eerste deel versterkt betekenis tweede deel

Wat is de juiste spelling van de samenstelling?

pan + koek

A

pannekoek

B

pannenkoek

pannenkoek

want:

het eerste deel is een znw met een meervoud op -en

(extra 'n' nodig vanwege uitstpraak;

anders staat er 'panenkoek')

Wat is de juiste spelling van de samenstelling?

zon + straal

A

zonnestraal

B

zonnenstraal

zonnestraal

want:

het eerste deel (zon) is enig in z'n soort

Wat is de juiste spelling van de samenstelling?

gerst + korrel

A

gerstekorrel

B

gerstenkorrel

gerstekorrel

want:

het eerste deel is een znw dat geen meervoud heeft

(het meervoud van gerst = gerst)

Wat is de juiste spelling van de samenstelling?

hoogte + verschil

A

hoogteverschil

B

hoogtenverschil

hoogteverschil

want:

het eerste deel is wel een znw,

maar heeft twee meervoudsvormen: hoogten en hoogtes

Wat is de juiste spelling van de samenstelling?

seconde + wijzer

A

secondewijzer

B

secondenwijzer

secondewijzer

want

het eerste deel is wel znw,
maar heeft twee meervoudsvormen: seconden en secondes

TL:

Cursus 7, §4 Meervouden

Maak af: opdr. 1 t/m 4

Kies 5B of 6B

Klaar?

• Ga verder met de schrijfopdracht.

• Lezen in je leesboek.

Havo:

Cursus 7, §5 Tussenletters in samenstellingen

Maak opdr. 1 t/m 5 en 6B

Klaar?

• Ga verder met de schrijfopdracht.

• Lezen in je leesboek.

Aan de slag!

Je werkt zelfstandig. Als je iets lastig vindt, mag je zachtjes overleggen met degene naast je.

Huiswerk

Maandag 26 januari:

TL:

• C7, §4: opdr. 1 t/m 4 + 5B of 6B

• C7, §5: opdr. 1 t/m 5 en 6B

Havo:

• C7, §5: opdr. 1 t/m 5 en 6B

• C7, §6: opdr. 2 t/m 5 en 7B