Waarde, symbolen en rituelen

• newEditor
• Levensbeschouwing
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 1

Symbolen en rituelen

Deze les

• Terugblik

• Symbolen en rituelen

• Opdracht

• Evaluatie en afsluiting

Open vanuit de vorige les: leerlingen kennen al dat levensbeschouwing niet alleen religie is, maar ook gaat over waarden, keuzes en betekenis.

Lesdoelen

• Ik kan uitleggen wat rituelen en symbolen zijn.

• Ik kan rituelen en symbolen herkennen in voorbeelden uit mijn eigen leefwereld.

De gebruiker noemde twee lesdoelen, maar volgens de opdracht nemen we precies één leerdoel op. Deze zin behoudt beide bedoelingen in één leerlingvriendelijke formulering.

Welke symbolen of rituelen kom jij in het dagelijks leven tegen?

Gebruik de reacties als opstap: laat leerlingen zien dat symbolen en rituelen niet alleen religieus zijn, maar ook op school, thuis en online voorkomen.

Terugblik: wat is levensbeschouwing?

Levensbeschouwing gaat over vragen als:

• wat vind ik belangrijk?

• hoe kijk ik naar goed en kwaad?

• wat geeft het leven betekenis?

Mensen zoeken daarop antwoorden in ervaringen, tradities, religies en filosofieën.

Open vanuit de vorige les: leerlingen kennen al dat levensbeschouwing niet alleen religie is, maar ook gaat over waarden, keuzes en betekenis.

Iedereen kijkt vanuit een kader

Je kijkt nooit helemaal neutraal naar de wereld.

Je ideeën worden beïnvloed door:

• opvoeding

• cultuur

• geloof of niet-geloven

• ervaringen

Leg uit dat een levensbeschouwing een bril is waardoor je kijkt. Dat helpt straks om het belang van kennis over anderen te begrijpen.

Religie en filosofie

Religies en filosofieën geven antwoorden op grote levensvragen.

Ze gaan bijvoorbeeld over:

• de zin van het leven

• goed en kwaad

• hoe je moet leven

Noem kort het verschil: religie heeft vaak geloof, verhalen en rituelen; filosofie onderzoekt vooral met denken en argumenten. Houd het eenvoudig voor brugklasniveau.

Wat is een symbool?

Een symbool is iets dat verwijst naar een idee, gevoel, persoon, groep of overtuiging. Een symbool betekent dus meer dan alleen wat je ziet of hoort.

Deze definitie moet strak blijven. Geef mondeling voorbeelden voordat leerlingen denken dat alleen religieuze tekens symbolen zijn.

Symbolen in het dagelijks leven

Bijvoorbeeld:

• een rood verkeerslicht = stoppen

• een hartje = liefde of vriendschap

• een vlag = land of verbondenheid

Laat zien dat symbolen overal zijn, niet alleen in godsdiensten. Zo bouw je van bekend naar nieuw.

Religieuze symbolen

Ook in religies hebben symbolen betekenis.

Voorbeelden:

• een kruis in het christendom

• een halve maan in de islam

• een davidster in het jodendom

Houd het beschrijvend en feitelijk. Vermijd te veel detail over geloofsinhoud; de focus ligt op functie en betekenis van symbolen.

Wat is een ritueel?

Een ritueel is een handeling die op een vaste of herkenbare manier wordt uitgevoerd en een bijzondere betekenis heeft. Rituelen worden vaak herhaald en kunnen horen bij een belangrijk moment, een groep, een cultuur of een religie.

Benadruk twee kenmerken: herhaling en betekenis. Dat onderscheidt een ritueel van een gewone losse handeling.

Rituelen die je herkent

Je hoeft niet religieus te zijn om rituelen te kennen.

Denk aan:

• zingen voor een jarige

• aftellen op oudejaarsavond

Deze slide maakt duidelijk dat rituelen deel zijn van het gewone leven. Dat verlaagt de drempel naar religieuze voorbeelden.

Rituelen in religies

In religies helpen rituelen om betekenis te geven en verbondenheid te voelen.

Voorbeelden zijn:

• bidden

• een kaars aansteken

• samen een feestdag vieren

Leg uit dat rituelen niet alleen iets 'doen', maar ook gevoelens, herinnering en groepsband versterken.

Waarom symbolen en rituelen belangrijk zijn

Symbolen en rituelen maken zichtbaar wat mensen belangrijk vinden.

Ze kunnen:

• herinneren aan een verhaal of overtuiging

• mensen met elkaar verbinden

• helpen bij blijdschap, verdriet of hoop

Dit is de landingsslide van het tweede deel: leerlingen koppelen vorm aan betekenis.

Opdracht

Maak opdrachten 9 t/m 12 pagina's 12 t/m 15

Werkvorm: Zelfstandig

Tijdsduur 10 minuten

Dit is de landingsslide van het tweede deel: leerlingen koppelen vorm aan betekenis.

Begrippen

levensbeschouwing - manier waarop iemand kijkt naar het leven, waarden en betekenis

cultuur - gedeelde gewoonten, ideeën en gebruiken van een groep

religie - geloofstraditie met ideeën, verhalen, symbolen en rituelen

filosofie - nadenken over grote levensvragen met behulp van denken en argumenten

symbool - teken of voorwerp met een diepere betekenis

ritueel - handeling met vaste vorm en betekenis

verbondenheid - gevoel dat je bij elkaar of bij een traditie hoort