6
Moleculen
Paragraaf 6.4
Atomen
Een molecuul is al heel klein. Toch bestaat het uit nog kleinere deeltjes. Welke zijn dat?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
6
Moleculen
Paragraaf 6.4
Atomen
Een molecuul is al heel klein. Toch bestaat het uit nog kleinere deeltjes. Welke zijn dat?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 6 Moleculen, paragraaf 6.4 Atomen. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 vmbo-kgt. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B vmbo-kgt, Malmberg
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
6.4 Atomen
Leerdoelen
6.4.1
Je kunt uitleggen dat moleculen uit atomen bestaan.
6.4.2
Je kunt atoomsoorten herkennen aan de kleur in een molecuulmodel.
6.4.3
Je kunt tellen uit hoeveel en welke atomen een molecuul bestaat.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Werken met molecuulmodellen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Foto: Sonia (CC BY 3.0)
Startvraag
Een bouwdoos voor moleculen
Met deze bolletjes bouw je modellen van moleculen. Elke kleur is een andere soort deeltje.
Waaruit bestaat een molecuul?
uit cellen
uit kleine druppeltjes
uit niets, het is het kleinste
uit nog kleinere deeltjes: atomen
Moleculen bestaan uit atomen. Cellen horen bij biologie: een cel bestaat zelf uit heel veel moleculen. Laat leerlingen raden waarom de bolletjes verschillende kleuren hebben. Image credit: Sonia, Wikimedia Commons (CC BY 3.0)
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Moleculen bestaan uit atomen
Een molecuul is heel klein. Toch bestaat het uit nog kleinere deeltjes: atomen.
Er zijn 118 soorten atomen bekend. Elke atoomsoort heeft een naam, zoals waterstof, zuurstof en koolstof.
Met die atomen zijn alle stoffen gemaakt. Net zoals je met 26 letters alle woorden kunt maken, maak je met atoomsoorten alle moleculen.
Een molecuul is als een woord, een atoom als een letter. Met dezelfde letters kun je verschillende woorden maken. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Drie moleculen van dichtbij
Water
1 zuurstofatoom en 2 waterstofatomen. Samen 3 atomen.
Zuurstof
2 zuurstofatomen. Dit gas zit in de lucht en heb je nodig om te ademen.
Koolstofdioxide
1 koolstofatoom en 2 zuurstofatomen. Dit gas adem je uit.
Laat zien dat zuurstof als atoom in water zit, maar dat zuurstofgas uit moleculen van 2 zuurstofatomen bestaat. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Kennis
1
Uit hoeveel atomen bestaat één watermolecuul?
1
2
3
4
1 zuurstofatoom + 2 waterstofatomen = 3 atomen. Wie 2 kiest, telt de atoomsoorten in plaats van de atomen.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Molecuulmodellen
Foto: Bin im Garten (CC BY-SA 3.0)
Atomen zijn veel te klein om te zien. Daarom gebruik je modellen. Elke atoomsoort heeft een eigen kleur:
waterstof: wit
zuurstof: rood
koolstof: zwart
stikstof: blauw
Op de foto zie je twee modellen van een watermolecuul.
Deze kleuren zijn een afspraak. Echte atomen hebben geen kleur. Als er een bouwdoos op school is, laat leerlingen dan zelf een watermolecuul bouwen. Image credit: Bin im Garten, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) Image credit: LessonUp
Tel de atomen. Vul de getallen in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Kennis
2
Een watermolecuul heeft 2 waterstofatomen.
Een koolstofdioxidemolecuul heeft 3 atomen.
Een zuurstofmolecuul heeft 2 zuurstofatomen.
2, 3 en 2. Gebruik de kaarten van de vorige dia als steun.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Toepassing
3
Je bouwt 5 modellen van een watermolecuul. Hoeveel witte bolletjes (waterstof) heb je nodig?
5
10
15
20
Elk watermolecuul heeft 2 waterstofatomen: 5 x 2 = 10. Wie 15 kiest, telt alle atomen: 5 x 3 = 15.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Atomen gaan anders vastzitten
Sommige moleculen hebben maar één soort atoom, zoals zuurstof. Andere hebben verschillende soorten, zoals water.
Bij een chemische reactie gaan atomen anders aan elkaar vastzitten. Zo ontstaan nieuwe moleculen en dus nieuwe stoffen.
De atomen zelf verdwijnen niet.
Er komen ook geen atomen bij.
Voorbeeld: als aardgas verbrandt, ontstaan koolstofdioxide en water.
Verschil met 6.2: bij smelten of verdampen blijven de moleculen hetzelfde. Bij een chemische reactie ontstaan nieuwe moleculen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Toepassing
4
Zet op volgorde, van klein naar groot.
Een watermolecuul bestaat uit 3 atomen, een druppel uit ontelbaar veel watermoleculen.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Toepassing
★ 5
Je wilt 2 moleculen koolstofdioxide bouwen. Hoeveel rode en hoeveel zwarte bolletjes heb je nodig?
Steropdracht. Eén koolstofdioxidemolecuul: 1 koolstofatoom (zwart) en 2 zuurstofatomen (rood). Voor 2 moleculen: 2 x 1 = 2 zwarte en 2 x 2 = 4 rode bolletjes.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
V E R D E R K I J K E R
Atomen in beeld
Atomen zijn zo klein dat je ze met een gewone microscoop nooit ziet.
In 1981 werd een speciale microscoop uitgevonden: de rastertunnelmicroscoop. Daarmee kunnen onderzoekers losse atomen als bolletjes in beeld brengen. Ze kunnen er zelfs atomen mee verschuiven.
De rastertunnelmicroscoop tast een oppervlak af met een heel fijne naald. De computer maakt van de metingen een beeld. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.4.1 Moleculen bestaan uit atomen
6.4.2 Atoomsoorten in een model
6.4.3 Atomen in een molecuul tellen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp