6
Indeling van stoffen
Paragraaf 6.4
Moleculaire stoffen
Water, suiker en lucht zijn heel verschillend, maar allemaal opgebouwd uit moleculen. Wat hebben ze gemeen?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
6
Indeling van stoffen
Paragraaf 6.4
Moleculaire stoffen
Water, suiker en lucht zijn heel verschillend, maar allemaal opgebouwd uit moleculen. Wat hebben ze gemeen?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 6 Indeling van stoffen, paragraaf 6.4 Moleculaire stoffen. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Cleiton Andrade Andrade from Alfenas, Brasil, Wikimedia Commons (CC0)
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
6.4 Moleculaire stoffen
Leerdoelen
6.4.1
Je kunt uitleggen dat een moleculaire stof uit moleculen bestaat.
6.4.2
Je kunt de eigenschappen van moleculaire stoffen verklaren.
6.4.3
Je kunt een molecuulformule lezen en het aantal atomen bepalen.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Molecuulformules lezen en vergelijken
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Startvraag
IJs in de zon
Een ijsblokje smelt tot water. Wat is er met de H₂O-moleculen gebeurd?
Ze zijn verdwenen
Ze zijn nog heel en bewegen vrijer
Ze zijn gesplitst in H en O
Ze zijn ionen geworden
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Bij smelten blijven de moleculen heel: alleen de aantrekking tussen de moleculen wordt losser en ze gaan vrijer bewegen. Het blijft H₂O. Wie C kiest, verwart smelten met een chemische reactie. Een ontledingsreactie splitst water wel in waterstof en zuurstof. Image credit: Ulflund, Wikimedia Commons (CC0)
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Moleculaire stoffen
Een moleculaire stof bestaat uit moleculen. Elk molecuul is een groepje atomen dat aan elkaar zit. Dat zijn meestal atomen van niet-metalen.
Voorbeelden: water, suiker, zuurstof, koolstofdioxide en methaan.
Contrast met de vorige twee soorten: een metaal heeft een metaalrooster, een zout een ionrooster en een moleculaire stof losse moleculen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Binnen en tussen moleculen
Twee soorten krachten, met heel verschillende sterkte.
Binnen een molecuul
De atomen zitten stevig aan elkaar. Bij smelten en koken blijft het molecuul heel.
Tussen moleculen
De aantrekking is zwak. Daarom smelten en koken moleculaire stoffen bij lage temperatuur.
Dit is de kern van de paragraaf. Smelten en koken breekt dus alleen de zwakke aantrekking tussen moleculen, niet het molecuul zelf. Een reactie breekt wel de bindingen binnen het molecuul. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Kennis
1
Welke eigenschap past bij een moleculaire stof?
geleidt stroom als vaste stof
heeft een hoog smeltpunt
heeft een laag smelt- en kookpunt
bestaat uit ionen
Door de zwakke aantrekking tussen de moleculen hebben moleculaire stoffen lage smelt- en kookpunten. Ze geleiden niet, want er zijn geen geladen deeltjes. A en D horen bij metalen en zouten.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Molecuulformules
Een molecuulformule laat zien welke atomen in één molecuul zitten en hoeveel van elk. Het cijfer onderaan hoort bij het symbool ervoor.
water: H₂O (2 H en 1 O)
koolstofdioxide: CO₂
methaan: CH₄
ammoniak: NH₃
glucose: C₆H₁₂O₆
Geen cijfer betekent één atoom. Bij zouten geeft de formule de verhouding van ionen, bij moleculaire stoffen echt de atomen in één molecuul. Dat verschil is belangrijk. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Toepassing
2
Zet op volgorde van laag naar hoog kookpunt.
Alle vier zijn moleculaire stoffen met kookpunten uit Binas. Zuurstof en methaan zijn bij kamertemperatuur gassen, ammoniak ook. Water is een vloeistof. Hoe hoger het kookpunt, hoe sterker de aantrekking tussen de moleculen.
Vul de juiste woorden in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Kennis
3
Een moleculaire stof bestaat uit moleculen.
Tussen de moleculen is de aantrekking zwak, dus het smeltpunt is laag.
Een moleculaire stof geleidt niet stroom.
De afleiders sterk, hoog en wel horen bij de verkeerde conclusie. Laat leerlingen de redenering in volgorde hardop zeggen: zwakke aantrekking, dus laag smeltpunt.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Toepassing
4
Een stof is bij kamertemperatuur een gas en geleidt niet. Wat voor stof is het?
een zout
een metaal
een legering
een moleculaire stof
Een gas heeft een zeer laag kookpunt. Dat past alleen bij een moleculaire stof. Zouten en metalen zijn vast bij kamertemperatuur, op kwik na.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Toepassing
5
Hoeveel atomen zitten er in totaal in één molecuul glucose, C₆H₁₂O₆?
6 + 12 + 6 = 24 atomen. Wie 3 antwoordt, telt alleen de soorten atomen (C, H en O) en niet het aantal per soort.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Opdrachten Toepassing
★ 6
Stof P kookt bij -33 °C, stof Q bij 100 °C. Beide zijn moleculair. Wat zegt dat over de aantrekking tussen de moleculen?
Bij Q is die sterker dan bij P
Bij P is die sterker dan bij Q
Bij P en Q is die even sterk
Bij P zijn de atoombindingen zwakker
Hoe hoger het kookpunt, hoe meer energie nodig is om de moleculen los van elkaar te krijgen. Dus de aantrekking is bij Q sterker. Wie D kiest, haalt de binding tussen moleculen en de bindingen in het molecuul door elkaar: koken breekt alleen de eerste.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
V E R D I E P I N G
Droogijs: van vast naar gas
Foto: Dr. Vikas Agarwal (CC BY 4.0)
Droogijs is vaste koolstofdioxide. Het is erg koud, ongeveer -78 °C. Het smelt niet tot vloeistof: het gaat direct over in gas. Dat heet sublimeren. Daarom zie je er mist omheen en blijft er geen plasje vloeistof achter.
Kijk of leerlingen kunnen verklaren waarom het droogijs verdwijnt: de moleculen CO₂ blijven heel en vliegen als gas weg. Raak droogijs nooit met blote handen aan: het is zo koud dat het huid beschadigt. Image credit: Dr. Vikas Agarwal, Wikimedia Commons (CC BY 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.4.1 Moleculaire stoffen herkennen
6.4.2 Eigenschappen verklaren
6.4.3 Molecuulformules lezen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
6.4
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp