Cursus 1 - paragraaf 2 - 2BK

Onbekende woorden begrijpen

1 / 26
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvmbo bLeerjaar 2

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Onbekende woorden begrijpen

Open met het herkenbare probleem: je leest een tekst en kent niet elk woord. De les laat zien hoe je toch vaak de betekenis kunt vinden zonder meteen hulp te vragen.

Lesdoel

Ik kan de betekenis van onbekende woorden vinden met een tegenstelling of een bekend woorddeel.

Deze slide heeft geen instructies

Welk moeilijk woord zag jij laatst?

Gebruik de antwoorden als start: welke woorden kenden leerlingen niet, en hoe probeerden ze de betekenis te raden?

Wat doe je bij een onbekend woord?

Soms lees je een woord dat je niet kent.


Je kunt dan een woordraadstrategie gebruiken.


Je kijkt naar hulp in of rond het woord.


Zo kun je vaak toch de betekenis ontdekken.

Verbind kort met voorkennis: leerlingen kennen al synoniem, omschrijving en voorbeeld. Deze les voegt twee nieuwe strategieën toe.

Twee nieuwe strategieën

In deze les leer je twee nieuwe manieren:


  • een tegenstelling zoeken

  • een bekend woorddeel zoeken


Met deze strategieën begrijp je teksten beter.

Deze slide heeft geen instructies

Een tegenstelling zoeken

Soms staat in de tekst het tegenovergestelde van een onbekend woord.


Dat noem je een tegenstelling.


Voorbeelden:

  • hard ↔ zacht

  • groot ↔ klein

  • licht ↔ donker

Benadruk dat tegenstelling betekent: precies andersom. Houd het concreet met korte, bekende woordparen.

Signaalwoorden bij tegenstelling

Let op woorden die vaak een tegenstelling aankondigen:


  • maar

  • echter

  • toch

  • daarentegen


Deze woorden helpen je om slim te zoeken.

Noem deze woorden expliciet signaalwoorden. Leerlingen hoeven nog niet alle nuances te kennen; herkennen is het doel.

Voorbeeld met tegenstelling

Nieuwe games zijn vaak prijzig, maar in de uitverkoop zijn ze goedkoop.


Door maar zie je een tegenstelling.


Goedkoop is het tegenovergestelde van prijzig.


Dus prijzig betekent duur.

Werk het denkstapje hardop uit: zoek eerst het signaalwoord, dan het bekende tegenovergestelde, dan de betekenis van het onbekende woord.

Welk woord laat vaak een tegenstelling zien?

A

maar

B

zoals

C

dus

D

want

Toetst herkenning van signaalwoorden. 'Zoals' hoort bij voorbeelden, niet bij tegenstellingen.

Vul de juiste woorden in

Nieuwe games zijn vaak prijzig, maar in de uitverkoop zijn ze goedkoop. Door maar zie je een tegenstelling. Dus prijzig betekent duur.

prijzig
goedkoop
maar
duur
zacht
zoals
klein
zonder

Laat leerlingen het denkstapje volgen uit het voorbeeld op de vorige slide.

Een bekend woorddeel zoeken

Soms zit in een onbekend woord een deel dat je al kent.


Dat bekende deel helpt bij de betekenis.


Dit kan bij:

  • samengestelde woorden

  • woorden met een voorvoegsel

  • woorden met een achtervoegsel

Zeg erbij dat leerlingen niet het hele woord hoeven te kennen. Een klein bekend deel kan al genoeg zijn om te raden.

Bekende delen in een woord

Kijk naar delen die je al kent.


Voorbeeld: leesplezier

  • lees

  • plezier


Dus: leesplezier betekent dat je lezen leuk vindt.

Leg uit dat leesplezier een samengesteld woord is: twee bekende woorden samen geven een nieuwe betekenis.

Voorvoegsels herkennen

Een voorvoegsel staat voor een woord.


Voorbeelden:

  • on- = niet of zonder

  • her- = opnieuw


Daarom betekent:

  • onduidelijk = niet duidelijk

  • herexamen = opnieuw examen doen

Gebruik duidelijke uitspraak en laat zien waar het voorvoegsel stopt. Niet uitweiden naar andere voorvoegsels; blijf bij de theorie uit de methode.

Achtervoegsels herkennen

Een achtervoegsel staat achter een woord.


Voorbeelden:

  • -vol = met

  • -loos = zonder


Daarom betekent:

  • hoopvol = met hoop

  • ademloos = zonder adem

Benadruk dat ook een achtervoegsel betekenis geeft. Dat helpt vooral bij langere woorden die eerst moeilijk lijken.

Wat betekent her- in een woord?

A

zonder

B

opnieuw

C

niet

D

met

Controleert kennis van voorvoegsels. 'Niet' hoort bij on-, 'met' bij -vol, 'zonder' bij -loos.

Vul de juiste woorden in

In leesplezier herken je de delen lees en plezier. Het voorvoegsel on- betekent niet of zonder. Het achtervoegsel -loos betekent zonder. Daarom betekent ademloos: zonder adem.

leesplezier
on-
-loos
adem
her-
-vol
hoop
maar

Alle voorbeelden komen rechtstreeks uit het behandelde blok over woorddelen, voor- en achtervoegsels.

Zo help je jouw lezer

Je kunt zelf ook teksten schrijven met moeilijke woorden.


Zorg dan dat je lezer hulp krijgt.


Dat kan door in je tekst extra uitleg of aanwijzingen te geven.

Maak de overstap van lezen naar schrijven: niet alleen woorden begrijpen, maar ook duidelijk schrijven voor anderen.

Manieren om duidelijk te schrijven

  • gebruik een synoniem

  • geef een omschrijving

  • noem een voorbeeld


Woorden als zoals en bijvoorbeeld laten dat zien.

  • gebruik een tegenstelling

  • gebruik een bekend woorddeel


Zo kan je lezer zelf de betekenis vinden.

Hints inbouwen

Uitleg geven

Deze slide vat samen hoe schrijvers hun publiek kunnen helpen. Noem dat een omschrijving tussen komma's of haakjes kan staan.

Signaalwoorden in je eigen tekst

Als je een tegenstelling gebruikt, help je de lezer.


Gebruik dan signaalwoorden zoals:

  • maar

  • echter

  • toch

  • daarentegen


Zo ziet de lezer sneller wat tegenover elkaar staat.

Leg de koppeling terug naar strategie 1: dezelfde signalen helpen dus bij lezen én schrijven.

Samenvatting

Bij een onbekend woord kun je slim zoeken.


  • Zoek een tegenstelling in de tekst.

  • Zoek een bekend woorddeel in het woord.

  • Schrijf zelf duidelijk, zodat anderen jouw tekst begrijpen.

Laat zien dat de lesvraag nu beantwoord is: je hoeft een onbekend woord niet meteen op te zoeken; vaak kun je de betekenis afleiden.

Hoe help je je lezer met een moeilijk woord?

A

alleen moeilijke woorden

B

geen voorbeelden geven

C

extra uitleg geven

D

signaalwoorden weglaten

Toetst het hoofdpunt van het schrijfblok: je helpt de lezer met uitleg en aanwijzingen.

Noem één manier om je lezer te helpen.

Goede antwoorden noemen één manier uit de les, bijvoorbeeld: synoniem, omschrijving, voorbeeld, tegenstelling of bekend woorddeel.

Aan het werk!

Opdracht 1 tot en met opdracht 5.

Deze slide heeft geen instructies

Wat heb jij vandaag geleerd?

Reflectie zonder fout of goed. Laat leerlingen kort benoemen wat ze geleerd hebben, bijvoorbeeld tegenstelling zoeken of een bekend woorddeel zoeken.

Wat hielp jou het best in deze les?

Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: het voorbeeld met prijzig/goedkoop, de lijst met signaalwoorden, of de stukken van woorden zoals leesplezier.

Begrippenlijst

woordraadstrategie - manier om de betekenis van een onbekend woord te vinden

tegenstelling - een woord met de tegenovergestelde betekenis

signaalwoord - woord dat laat zien hoe delen van een zin bij elkaar horen

woorddeel - een deel van een woord dat betekenis heeft

samengesteld woord - woord dat uit twee of meer woorden bestaat

voorvoegsel - stukje dat voor een woord staat

achtervoegsel - stukje dat achter een woord staat

Deze slide heeft geen instructies