Onbekende woorden begrijpen
Onbekende woorden begrijpen
Open met het herkenbare probleem: je leest een tekst en kent niet elk woord. De les laat zien hoe je toch vaak de betekenis kunt vinden zonder meteen hulp te vragen.
Lesdoel
Ik kan de betekenis van onbekende woorden vinden met een tegenstelling of een bekend woorddeel.
Deze slide heeft geen instructies
Welk moeilijk woord zag jij laatst?
Gebruik de antwoorden als start: welke woorden kenden leerlingen niet, en hoe probeerden ze de betekenis te raden?
Wat doe je bij een onbekend woord?
Soms lees je een woord dat je niet kent.
Je kunt dan een woordraadstrategie gebruiken.
Je kijkt naar hulp in of rond het woord.
Zo kun je vaak toch de betekenis ontdekken.
Verbind kort met voorkennis: leerlingen kennen al synoniem, omschrijving en voorbeeld. Deze les voegt twee nieuwe strategieën toe.
Twee nieuwe strategieën
In deze les leer je twee nieuwe manieren:
een tegenstelling zoeken
een bekend woorddeel zoeken
Met deze strategieën begrijp je teksten beter.
Deze slide heeft geen instructies
Een tegenstelling zoeken
Soms staat in de tekst het tegenovergestelde van een onbekend woord.
Dat noem je een tegenstelling.
Voorbeelden:
hard ↔ zacht
groot ↔ klein
licht ↔ donker
Benadruk dat tegenstelling betekent: precies andersom. Houd het concreet met korte, bekende woordparen.
Signaalwoorden bij tegenstelling
Let op woorden die vaak een tegenstelling aankondigen:
maar
echter
toch
daarentegen
Deze woorden helpen je om slim te zoeken.
Noem deze woorden expliciet signaalwoorden. Leerlingen hoeven nog niet alle nuances te kennen; herkennen is het doel.
Voorbeeld met tegenstelling
Nieuwe games zijn vaak prijzig, maar in de uitverkoop zijn ze goedkoop.
Door maar zie je een tegenstelling.
Goedkoop is het tegenovergestelde van prijzig.
Dus prijzig betekent duur.
Werk het denkstapje hardop uit: zoek eerst het signaalwoord, dan het bekende tegenovergestelde, dan de betekenis van het onbekende woord.
Welk woord laat vaak een tegenstelling zien?
maar
zoals
dus
want
Toetst herkenning van signaalwoorden. 'Zoals' hoort bij voorbeelden, niet bij tegenstellingen.
Vul de juiste woorden in
Nieuwe games zijn vaak prijzig, maar in de uitverkoop zijn ze goedkoop. Door maar zie je een tegenstelling. Dus prijzig betekent duur.
Laat leerlingen het denkstapje volgen uit het voorbeeld op de vorige slide.
Een bekend woorddeel zoeken
Soms zit in een onbekend woord een deel dat je al kent.
Dat bekende deel helpt bij de betekenis.
Dit kan bij:
samengestelde woorden
woorden met een voorvoegsel
woorden met een achtervoegsel
Zeg erbij dat leerlingen niet het hele woord hoeven te kennen. Een klein bekend deel kan al genoeg zijn om te raden.
Bekende delen in een woord
Kijk naar delen die je al kent.
Voorbeeld: leesplezier
lees
plezier
Dus: leesplezier betekent dat je lezen leuk vindt.
Leg uit dat leesplezier een samengesteld woord is: twee bekende woorden samen geven een nieuwe betekenis.
Voorvoegsels herkennen
Een voorvoegsel staat voor een woord.
Voorbeelden:
on- = niet of zonder
her- = opnieuw
Daarom betekent:
onduidelijk = niet duidelijk
herexamen = opnieuw examen doen
Gebruik duidelijke uitspraak en laat zien waar het voorvoegsel stopt. Niet uitweiden naar andere voorvoegsels; blijf bij de theorie uit de methode.
Achtervoegsels herkennen
Een achtervoegsel staat achter een woord.
Voorbeelden:
-vol = met
-loos = zonder
Daarom betekent:
hoopvol = met hoop
ademloos = zonder adem
Benadruk dat ook een achtervoegsel betekenis geeft. Dat helpt vooral bij langere woorden die eerst moeilijk lijken.
Wat betekent her- in een woord?
zonder
opnieuw
niet
met
Controleert kennis van voorvoegsels. 'Niet' hoort bij on-, 'met' bij -vol, 'zonder' bij -loos.
Vul de juiste woorden in
In leesplezier herken je de delen lees en plezier. Het voorvoegsel on- betekent niet of zonder. Het achtervoegsel -loos betekent zonder. Daarom betekent ademloos: zonder adem.
Alle voorbeelden komen rechtstreeks uit het behandelde blok over woorddelen, voor- en achtervoegsels.
Zo help je jouw lezer
Je kunt zelf ook teksten schrijven met moeilijke woorden.
Zorg dan dat je lezer hulp krijgt.
Dat kan door in je tekst extra uitleg of aanwijzingen te geven.
Maak de overstap van lezen naar schrijven: niet alleen woorden begrijpen, maar ook duidelijk schrijven voor anderen.
Manieren om duidelijk te schrijven
gebruik een synoniem
geef een omschrijving
noem een voorbeeld
Woorden als zoals en bijvoorbeeld laten dat zien.
gebruik een tegenstelling
gebruik een bekend woorddeel
Zo kan je lezer zelf de betekenis vinden.
Hints inbouwen
Uitleg geven
Deze slide vat samen hoe schrijvers hun publiek kunnen helpen. Noem dat een omschrijving tussen komma's of haakjes kan staan.
Signaalwoorden in je eigen tekst
Als je een tegenstelling gebruikt, help je de lezer.
Gebruik dan signaalwoorden zoals:
maar
echter
toch
daarentegen
Zo ziet de lezer sneller wat tegenover elkaar staat.
Leg de koppeling terug naar strategie 1: dezelfde signalen helpen dus bij lezen én schrijven.
Samenvatting
Bij een onbekend woord kun je slim zoeken.
Zoek een tegenstelling in de tekst.
Zoek een bekend woorddeel in het woord.
Schrijf zelf duidelijk, zodat anderen jouw tekst begrijpen.
Laat zien dat de lesvraag nu beantwoord is: je hoeft een onbekend woord niet meteen op te zoeken; vaak kun je de betekenis afleiden.
Hoe help je je lezer met een moeilijk woord?
alleen moeilijke woorden
geen voorbeelden geven
extra uitleg geven
signaalwoorden weglaten
Toetst het hoofdpunt van het schrijfblok: je helpt de lezer met uitleg en aanwijzingen.
Noem één manier om je lezer te helpen.
Goede antwoorden noemen één manier uit de les, bijvoorbeeld: synoniem, omschrijving, voorbeeld, tegenstelling of bekend woorddeel.
Aan het werk!
Opdracht 1 tot en met opdracht 5.
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd?
Reflectie zonder fout of goed. Laat leerlingen kort benoemen wat ze geleerd hebben, bijvoorbeeld tegenstelling zoeken of een bekend woorddeel zoeken.
Wat hielp jou het best in deze les?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: het voorbeeld met prijzig/goedkoop, de lijst met signaalwoorden, of de stukken van woorden zoals leesplezier.
Begrippenlijst
woordraadstrategie - manier om de betekenis van een onbekend woord te vinden
tegenstelling - een woord met de tegenovergestelde betekenis
signaalwoord - woord dat laat zien hoe delen van een zin bij elkaar horen
woorddeel - een deel van een woord dat betekenis heeft
samengesteld woord - woord dat uit twee of meer woorden bestaat
voorvoegsel - stukje dat voor een woord staat
achtervoegsel - stukje dat achter een woord staat
Deze slide heeft geen instructies