Tekstdoelen en tekstsoorten

Waarom is deze tekst geschreven?

1 / 31
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 31 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Waarom is deze tekst geschreven?

Open met het idee dat je aan een tekst vaak al snel kunt zien wat de schrijver wil bereiken. Dat helpt bij begrijpend lezen.

Leerdoel

Ik kan verschillende tekstdoelen herkennen en benoemen, en uitleggen hoe die samenhangen met tekstsoorten.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen bij tekstdoelen?

Gebruik de reacties als start: leerlingen noemen misschien informeren, reclame, verhaal, uitleg, overtuigen of grappig. Koppel daarna terug naar doel en tekstsoort.

Tekstdoel: waarom een tekst?

Een tekstdoel is wat de schrijver met een tekst wil bereiken.


Bijvoorbeeld:

  • informatie geven

  • iemand overtuigen

  • iets beschrijven

  • iemand tot actie aanzetten

  • vermaken

Benadruk dat één tekst soms meerdere doelen kan hebben, maar dat er vaak één hoofddoel is.

De 5 tekstdoelen

  • informerend: feiten of uitleg geven

  • overtuigend: zorgen dat je iets gelooft

  • beschrijvend: laten zien hoe iets of iemand is

  • activerend: je aanzetten tot doen

  • amuserend: je vermaken

Gebruik korte herkenbare voorbeelden: nieuwsbericht, reclame, handleiding, verslag, verhaal.

Tekstsoort: wat voor tekst?

Een tekstsoort is het soort tekst dat je leest.


Voorbeelden van tekstsoorten zijn:

  • nieuwsbericht

  • reclame

  • instructie

  • betoog

  • verslag

  • verhaal

Maak duidelijk dat tekstdoel en tekstsoort niet hetzelfde zijn: doel = waarom, soort = welke vorm.

Tekstdoel en tekstsoort

Tekstdoel en tekstsoort horen bij elkaar.


  • Een nieuwsbericht is vaak informerend.

  • Een reclame is vaak activerend en overtuigend.

  • Een instructie is vaak activerend.

  • Een verhaal is vaak amuserend.


De tekstsoort geeft vaak een aanwijzing voor het tekstdoel.

Noem dat 'vaak' belangrijk is: dezelfde tekstsoort kan soms ook een ander doel hebben.

Wat is een tekstdoel?

A

het soort tekst

B

de titel van tekst

C

wat de schrijver wil

D

de lengte van tekst

Controleert het kernverschil tussen tekstdoel en andere kenmerken van een tekst.

Tekstdoel en tekstsoort

Een tekstdoel is wat de schrijver wil bereiken. Een tekstsoort is het soort tekst dat je leest. Een reclame is vaak activerend en overtuigend. Een verhaal is vaak amuserend.

tekstdoel
tekstsoort
reclame
amuserend
toon
opbouw
nieuwsbericht
informerend

Laat leerlingen doel = waarom en soort = welke vorm opnieuw onderscheiden.

Afleiden uit de titel

De titel geeft vaak al een eerste hint.


  • Nieuwe sporthal opent maandag → vaak informerend

  • Zo maak je zelf pizza → vaak activerend

  • Waarom fietsen beter is dan de auto → vaak overtuigend

Laat zien dat woorden als hoe, waarom, nieuw, tips vaak iets verraden over het doel.

Afleiden uit toon en woordkeuze

Ook toon en woordkeuze helpen.


  • Neutraal en feitelijk → vaak informerend

  • Sterke meningen en argumenten → vaak overtuigend

  • Veel details en bijvoeglijke naamwoorden → vaak beschrijvend

  • Woorden als koop, meld je aan, probeer → vaak activerend

  • Grappige of spannende woorden → vaak amuserend

Leg toon eenvoudig uit als de manier waarop een tekst klinkt: zakelijk, dringend, vrolijk, spannend.

Afleiden uit de opbouw

De opbouw van een tekst zegt ook iets.


  • feiten en uitleg → informerend

  • mening + argumenten → overtuigend

  • stappenplan → activerend

  • gebeurtenissen op volgorde → verslag of verhaal

  • veel uitwerking van uiterlijk, sfeer of kenmerken → beschrijvend

Koppel hier alvast opbouw aan bekende tekstsoorten, zodat leerlingen het herkennen tijdens lezen.

Welke titel past het best bij een overtuigende tekst?

A

Nieuwe brug open

B

Zo bak je brood

C

Waarom lezen helpt

D

Mijn fijne kamer

De optie met waarom stuurt naar mening en argumenten; de andere opties passen eerder bij informeren, activeren of beschrijven.

Let op titel, toon en opbouw

Aan een tekst kun je het doel vaak afleiden uit de titel. Een neutrale toon past vaak bij een informerende tekst. Een tekst met mening en argumenten is vaak overtuigend. Een tekst met een stappenplan is vaak activerend.

titel
informerende
overtuigend
activerend
verhaal
amuserend
plaats
beschrijvend

Alle ingevulde woorden komen direct uit de uitleg over titel, toon, woordkeuze en opbouw.

Nieuwsbericht en verslag

Nieuwsbericht

  • vertelt wat er is gebeurd

  • gebruikt vaak feiten, plaats en tijd

  • tekstdoel: meestal informerend


Verslag

  • beschrijft een gebeurtenis of ervaring

  • vaak in volgorde van tijd

  • tekstdoel: vaak informerend of beschrijvend

Maak het verschil klein en praktisch: een nieuwsbericht is meestal kort en feitelijk; een verslag kan persoonlijker of uitgebreider zijn.

Reclame en instructie

Reclame

  • wil je iets laten kopen of kiezen

  • gebruikt wervende woorden

  • tekstdoel: activerend en overtuigend


Instructie

  • legt uit wat je moet doen

  • gebruikt stappen

  • tekstdoel: activerend

Wijs op signaalwoorden en werkwoorden in gebiedende wijs, zoals bestel, klik, meng, zet aan.

Betoog en verhaal

Betoog

  • geeft een mening

  • gebruikt argumenten

  • tekstdoel: overtuigend


Verhaal

  • heeft personages en gebeurtenissen

  • wil de lezer meeslepen

  • tekstdoel: meestal amuserend

Als leerlingen 'betoog' lastig vinden, leg uit: een tekst waarin iemand jou wil laten denken dat zijn mening klopt.

Welke tekstsoort wil je vaak iets laten kopen?

A

verslag

B

reclame

C

verhaal

D

nieuwsbericht

Checkt of leerlingen reclame koppelen aan activerend en overtuigend taalgebruik.

Welke tekstsoort herken jij nu het makkelijkst?

1

nieuwsbericht

2

reclame

3

instructie

4

betoog

5

verhaal

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld 1: herken het doel

Titel: Kom zaterdag naar de open dag!


  • roept op om te komen

  • gebruikt enthousiaste taal

  • wil dat je iets doet


Tekstdoel: activerend

Benadruk hoe titel, toon en woordkeuze samen naar hetzelfde doel wijzen.

Voorbeeld 2: herken het doel

Titel: Drie tips voor gezonde pauzehapjes


  • geeft uitleg en voorbeelden

  • gebruikt duidelijke, helpende taal

  • kan een stappenplan hebben


Tekstdoel: informerend of activerend, maar vaak vooral informerend

Dit is een goed voorbeeld om te laten zien dat een tekst soms meer dan één doel kan hebben.

Voorbeeld 3: herken het doel

Titel: Mobieltjes moeten uit in de les


  • de schrijver geeft een mening

  • er staan redenen bij

  • de lezer moet het eens worden


Tekstdoel: overtuigend

Koppel dit voorbeeld expliciet aan de tekstsoort betoog.

Zo hangt het samen

Je kunt een tekst beter begrijpen als je let op drie dingen:


  • tekstdoel: wat wil de schrijver?

  • tekstsoort: wat voor tekst is het?

  • taalgebruik: welke woorden, toon en opbouw zie je?


Deze drie helpen samen om een tekst goed te herkennen.

Dit is de samenvattende kern van de les. Gebruik steeds dezelfde drie woorden: tekstdoel, tekstsoort, taalgebruik.

Bij welke tekst past: mening + argumenten?

A

instructie

B

betoog

C

verslag

D

verhaal

Herhaalt de vaste koppeling tussen betoog en overtuigend tekstdoel.

Alles hangt samen

Om een tekst goed te herkennen, let je op het tekstdoel, de tekstsoort en het taalgebruik. Bij de titel 'Kom zaterdag naar de open dag!' is het doel vooral activerend.

tekstdoel
tekstsoort
taalgebruik
activerend
toon
verhaal
nieuwsbericht
beschrijvend

Dit is de samenvattende check op de drie kernwoorden van de les.

Wat is één ding dat jij nu beter snapt?

Bespreek antwoorden klassikaal. Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld een tekstdoel, een tekstsoort of een kenmerk zoals titel, toon, woordkeuze of opbouw.

Wat vond jij het lastigst in deze les?

Bespreek welke onderdelen lastig bleven. Mogelijke punten: verschil tussen tekstdoel en tekstsoort, meerdere doelen in één tekst, of doel afleiden uit toon en opbouw.

Welk voorbeeld hielp jou het meest?

Laat leerlingen terugkijken op hun aanpak. Mogelijke antwoorden: voorbeelden, titels vergelijken, schema met doelen, of uitleg over woordkeuze en opbouw.

Begrippenlijst

tekstdoel - wat de schrijver met een tekst wil bereiken

tekstsoort - het soort tekst dat je leest

informerend - informatie of uitleg gevend

overtuigend - bedoeld om je ergens van te laten vinden of geloven

beschrijvend - bedoeld om kenmerken of details te laten zien

activerend - bedoeld om je iets te laten doen

amuserend - bedoeld om je te vermaken

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

toon - de manier waarop een tekst klinkt, bijvoorbeeld zakelijk of enthousiast

woordkeuze - de woorden die een schrijver gebruikt

opbouw - hoe een tekst is ingedeeld

nieuwsbericht - een tekstsoort die nieuws en feiten geeft

reclame - een tekstsoort die aandacht trekt en vaak tot actie aanzet

instructie - een tekstsoort die in stappen uitlegt wat je moet doen

betoog - een tekstsoort met een mening en argumenten

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

verslag - een tekst over een gebeurtenis of ervaring, vaak in volgorde

verhaal - een tekstsoort met personages en gebeurtenissen om te boeien of te vermaken

Deze slide heeft geen instructies