Waarom is deze tekst geschreven?
Waarom is deze tekst geschreven?
Open met het idee dat je aan een tekst vaak al snel kunt zien wat de schrijver wil bereiken. Dat helpt bij begrijpend lezen.
Leerdoel
Ik kan verschillende tekstdoelen herkennen en benoemen, en uitleggen hoe die samenhangen met tekstsoorten.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij tekstdoelen?
Gebruik de reacties als start: leerlingen noemen misschien informeren, reclame, verhaal, uitleg, overtuigen of grappig. Koppel daarna terug naar doel en tekstsoort.
Tekstdoel: waarom een tekst?
Een tekstdoel is wat de schrijver met een tekst wil bereiken.
Bijvoorbeeld:
informatie geven
iemand overtuigen
iets beschrijven
iemand tot actie aanzetten
vermaken
Benadruk dat één tekst soms meerdere doelen kan hebben, maar dat er vaak één hoofddoel is.
De 5 tekstdoelen
informerend: feiten of uitleg geven
overtuigend: zorgen dat je iets gelooft
beschrijvend: laten zien hoe iets of iemand is
activerend: je aanzetten tot doen
amuserend: je vermaken
Gebruik korte herkenbare voorbeelden: nieuwsbericht, reclame, handleiding, verslag, verhaal.
Tekstsoort: wat voor tekst?
Een tekstsoort is het soort tekst dat je leest.
Voorbeelden van tekstsoorten zijn:
nieuwsbericht
reclame
instructie
betoog
verslag
verhaal
Maak duidelijk dat tekstdoel en tekstsoort niet hetzelfde zijn: doel = waarom, soort = welke vorm.
Tekstdoel en tekstsoort
Tekstdoel en tekstsoort horen bij elkaar.
Een nieuwsbericht is vaak informerend.
Een reclame is vaak activerend en overtuigend.
Een instructie is vaak activerend.
Een verhaal is vaak amuserend.
De tekstsoort geeft vaak een aanwijzing voor het tekstdoel.
Noem dat 'vaak' belangrijk is: dezelfde tekstsoort kan soms ook een ander doel hebben.
Wat is een tekstdoel?
het soort tekst
de titel van tekst
wat de schrijver wil
de lengte van tekst
Controleert het kernverschil tussen tekstdoel en andere kenmerken van een tekst.
Tekstdoel en tekstsoort
Een tekstdoel is wat de schrijver wil bereiken. Een tekstsoort is het soort tekst dat je leest. Een reclame is vaak activerend en overtuigend. Een verhaal is vaak amuserend.
Laat leerlingen doel = waarom en soort = welke vorm opnieuw onderscheiden.
Afleiden uit de titel
De titel geeft vaak al een eerste hint.
Nieuwe sporthal opent maandag → vaak informerend
Zo maak je zelf pizza → vaak activerend
Waarom fietsen beter is dan de auto → vaak overtuigend
Laat zien dat woorden als hoe, waarom, nieuw, tips vaak iets verraden over het doel.
Afleiden uit toon en woordkeuze
Ook toon en woordkeuze helpen.
Neutraal en feitelijk → vaak informerend
Sterke meningen en argumenten → vaak overtuigend
Veel details en bijvoeglijke naamwoorden → vaak beschrijvend
Woorden als koop, meld je aan, probeer → vaak activerend
Grappige of spannende woorden → vaak amuserend
Leg toon eenvoudig uit als de manier waarop een tekst klinkt: zakelijk, dringend, vrolijk, spannend.
Afleiden uit de opbouw
De opbouw van een tekst zegt ook iets.
feiten en uitleg → informerend
mening + argumenten → overtuigend
stappenplan → activerend
gebeurtenissen op volgorde → verslag of verhaal
veel uitwerking van uiterlijk, sfeer of kenmerken → beschrijvend
Koppel hier alvast opbouw aan bekende tekstsoorten, zodat leerlingen het herkennen tijdens lezen.
Welke titel past het best bij een overtuigende tekst?
Nieuwe brug open
Zo bak je brood
Waarom lezen helpt
Mijn fijne kamer
De optie met waarom stuurt naar mening en argumenten; de andere opties passen eerder bij informeren, activeren of beschrijven.
Let op titel, toon en opbouw
Aan een tekst kun je het doel vaak afleiden uit de titel. Een neutrale toon past vaak bij een informerende tekst. Een tekst met mening en argumenten is vaak overtuigend. Een tekst met een stappenplan is vaak activerend.
Alle ingevulde woorden komen direct uit de uitleg over titel, toon, woordkeuze en opbouw.
Nieuwsbericht en verslag
Nieuwsbericht
vertelt wat er is gebeurd
gebruikt vaak feiten, plaats en tijd
tekstdoel: meestal informerend
Verslag
beschrijft een gebeurtenis of ervaring
vaak in volgorde van tijd
tekstdoel: vaak informerend of beschrijvend
Maak het verschil klein en praktisch: een nieuwsbericht is meestal kort en feitelijk; een verslag kan persoonlijker of uitgebreider zijn.
Reclame en instructie
Reclame
wil je iets laten kopen of kiezen
gebruikt wervende woorden
tekstdoel: activerend en overtuigend
Instructie
legt uit wat je moet doen
gebruikt stappen
tekstdoel: activerend
Wijs op signaalwoorden en werkwoorden in gebiedende wijs, zoals bestel, klik, meng, zet aan.
Betoog en verhaal
Betoog
geeft een mening
gebruikt argumenten
tekstdoel: overtuigend
Verhaal
heeft personages en gebeurtenissen
wil de lezer meeslepen
tekstdoel: meestal amuserend
Als leerlingen 'betoog' lastig vinden, leg uit: een tekst waarin iemand jou wil laten denken dat zijn mening klopt.
Welke tekstsoort wil je vaak iets laten kopen?
verslag
reclame
verhaal
nieuwsbericht
Checkt of leerlingen reclame koppelen aan activerend en overtuigend taalgebruik.
Welke tekstsoort herken jij nu het makkelijkst?
nieuwsbericht
reclame
instructie
betoog
verhaal
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld 1: herken het doel
Titel: Kom zaterdag naar de open dag!
roept op om te komen
gebruikt enthousiaste taal
wil dat je iets doet
Tekstdoel: activerend
Benadruk hoe titel, toon en woordkeuze samen naar hetzelfde doel wijzen.
Voorbeeld 2: herken het doel
Titel: Drie tips voor gezonde pauzehapjes
geeft uitleg en voorbeelden
gebruikt duidelijke, helpende taal
kan een stappenplan hebben
Tekstdoel: informerend of activerend, maar vaak vooral informerend
Dit is een goed voorbeeld om te laten zien dat een tekst soms meer dan één doel kan hebben.
Voorbeeld 3: herken het doel
Titel: Mobieltjes moeten uit in de les
de schrijver geeft een mening
er staan redenen bij
de lezer moet het eens worden
Tekstdoel: overtuigend
Koppel dit voorbeeld expliciet aan de tekstsoort betoog.
Zo hangt het samen
Je kunt een tekst beter begrijpen als je let op drie dingen:
tekstdoel: wat wil de schrijver?
tekstsoort: wat voor tekst is het?
taalgebruik: welke woorden, toon en opbouw zie je?
Deze drie helpen samen om een tekst goed te herkennen.
Dit is de samenvattende kern van de les. Gebruik steeds dezelfde drie woorden: tekstdoel, tekstsoort, taalgebruik.
Bij welke tekst past: mening + argumenten?
instructie
betoog
verslag
verhaal
Herhaalt de vaste koppeling tussen betoog en overtuigend tekstdoel.
Alles hangt samen
Om een tekst goed te herkennen, let je op het tekstdoel, de tekstsoort en het taalgebruik. Bij de titel 'Kom zaterdag naar de open dag!' is het doel vooral activerend.
Dit is de samenvattende check op de drie kernwoorden van de les.
Wat is één ding dat jij nu beter snapt?
Bespreek antwoorden klassikaal. Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld een tekstdoel, een tekstsoort of een kenmerk zoals titel, toon, woordkeuze of opbouw.
Wat vond jij het lastigst in deze les?
Bespreek welke onderdelen lastig bleven. Mogelijke punten: verschil tussen tekstdoel en tekstsoort, meerdere doelen in één tekst, of doel afleiden uit toon en opbouw.
Welk voorbeeld hielp jou het meest?
Laat leerlingen terugkijken op hun aanpak. Mogelijke antwoorden: voorbeelden, titels vergelijken, schema met doelen, of uitleg over woordkeuze en opbouw.
Begrippenlijst
tekstdoel - wat de schrijver met een tekst wil bereiken
tekstsoort - het soort tekst dat je leest
informerend - informatie of uitleg gevend
overtuigend - bedoeld om je ergens van te laten vinden of geloven
beschrijvend - bedoeld om kenmerken of details te laten zien
activerend - bedoeld om je iets te laten doen
amuserend - bedoeld om je te vermaken
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
toon - de manier waarop een tekst klinkt, bijvoorbeeld zakelijk of enthousiast
woordkeuze - de woorden die een schrijver gebruikt
opbouw - hoe een tekst is ingedeeld
nieuwsbericht - een tekstsoort die nieuws en feiten geeft
reclame - een tekstsoort die aandacht trekt en vaak tot actie aanzet
instructie - een tekstsoort die in stappen uitlegt wat je moet doen
betoog - een tekstsoort met een mening en argumenten
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
verslag - een tekst over een gebeurtenis of ervaring, vaak in volgorde
verhaal - een tekstsoort met personages en gebeurtenissen om te boeien of te vermaken
Deze slide heeft geen instructies