Tekstsoort en schrijfdoel (Nederlands vwo), les 3: Terugblik quiz

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introductie

Quiz van 12 vragen over tekstsoort en schrijfdoel voor vwo: fragmenten met ironie en impliciet standpunt, een tekst met drie soorten alinea's, invullen, een volgorde en open vragen. Nieuwe vragen, los van les 1 en 2.

Een lezer met een krant aan zee, Tarquinia Lido (Italië), 2007

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · TEKSTSOORT

Quiz

Terugblik: Tekstsoort en schrijfdoel

Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: Roberto Ferrari / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Welke tekstsoort is dit fragment?

De rente is de prijs van geld lenen. Stijgt de rente, dan wordt lenen duurder, waardoor huishoudens en bedrijven doorgaans minder lenen en uitgeven.

A

Beschouwend

B

Uiteenzettend

C

Betogend

D

Beschouwend én betogend

Er wordt uitgelegd wat de rente is en wat een stijging doet: uitleggen en verklaren. Verwachte fout: beschouwend, omdat er een 'dan' in staat.

Welke tekstsoort is dit fragment?

Is vergeten een gebrek of een voorwaarde voor onthouden? Wie alles bewaart, kan niets meer terugvinden; wie veel vergeet, verliest ook wat waardevol was.

A

Uiteenzettend

B

Betogend

C

Uiteenzettend én betogend

D

Beschouwend

Twee kanten van het vergeten worden naast elkaar gezet zonder keuze. Verwachte fout: betogend, omdat de vraag stellig klinkt.

Welke tekstsoort is dit fragment?

Fantastisch, weer een vergadering die in een mail had gekund. Laten we er vooral nog twee per week bij plannen.

A

Uiteenzettend

B

Beschouwend

C

Uiteenzettend én beschouwend

D

Betogend

Ironisch: de schrijver bedoelt het tegenovergestelde en vindt vergaderingen te talrijk. Impliciet standpunt, dus betogend. Verwachte fout: beschouwend of uiteenzettend.

Wat is het belangrijkste schrijfdoel van dit fragment?

Het museum is op maandag gesloten. Dat is jammer, want dan hebben scholen tijd; een sluitingsdag op woensdag was verstandiger geweest.

A

Informeren

B

Overtuigen

C

Ter overweging aanbieden

D

Een gang van zaken beschrijven

Het eerste zinnetje informeert, maar de tweede zin neemt een standpunt in: een woensdag was verstandiger. Verwachte fout: informeren.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · TEKSTSOORT

Tekst 4: De zin van een bibliotheek

(1) In steeds meer gemeenten krijgen bibliotheken er taken bij: naast het uitlenen van boeken bieden ze cursussen, studieplekken en hulp bij het invullen van formulieren aan.

(2) Is dat verbreding of verwatering? Wie de bibliotheek ziet als een huis voor boeken, ziet in die ontwikkeling een verlies; wie haar ziet als een ontmoetingsplek voor iedereen, ziet er een logische stap in. Welke zienswijze de overhand krijgt, zegt vooral iets over wat een samenleving van gezamenlijke voorzieningen verwacht.

(3) De gemeente zou de bibliotheek daarom met rust moeten laten. Elke nieuwe taak kost geld dat niet naar boeken gaat, en een bibliotheek die alles wil zijn, is uiteindelijk niemands bibliotheek meer.

Eigen tekst voor Examenstof

Alinea 1 uiteenzettend (informeren), alinea 2 beschouwend (ter overweging aanbieden), alinea 3 betogend (overtuigen). Let op: alinea 3 begint met 'daarom' alsof het volgt uit alinea 2, maar neemt dan een kant.

Welke tekstsoort is alinea 2 van tekst 4?

A

Uiteenzettend

B

Betogend

C

Beschouwend

D

Uiteenzettend én betogend

Twee zienswijzen worden naast elkaar gezet en de schrijver kiest niet. Verwachte fout: betogend, omdat het 'daarom' in alinea 3 doet denken aan een conclusie.

Wat is het schrijfdoel van alinea 3 van tekst 4?

A

De lezer overtuigen van een standpunt

B

De lezer informeren over een gang van zaken

C

De lezer een kwestie ter overweging aanbieden

D

De lezer verklaren waarom bibliotheken veranderen

Het standpunt (met rust laten) wordt onderbouwd met twee argumenten. Verwachte fout: ter overweging aanbieden, omdat alinea 2 daarvoor staat.

Vul in

Bij een combinatie van schrijfdoelen bepaalt het belangrijkste doel de tekstsoort van de tekst of het tekstgedeelte.

combinatie

belangrijkste

eerste

laatste

Syllabus: de doelen kunnen in combinatie voorkomen; dan stel je het belangrijkste schrijfdoel vast. Verwachte fout: eerste of laatste, op basis van de plaats in de tekst.

Zet de stappen van het vaststellen op volgorde

1

Stel de tekstsoort en het schrijfdoel vast

2

Zoek een standpunt, ook impliciet of ironisch

3

Lees de vraag: welk tekstgedeelte?

4

Kies bij een combinatie het belangrijkste doel

5

Weeg af of er wordt uitgelegd of afgewogen

Dit is het stappenplan voor tekstsoort en schrijfdoel, van de vraag naar het antwoord.

Welke tekstsoort is dit en waaruit blijkt dat?

Gelukkig is er nu een app die ons vertelt wanneer we moeten bewegen, want zelf voelen dat je lijf stilzit is natuurlijk veel te ingewikkeld.

Modelantwoord (2 punten): betogend. De schrijver bedoelt het tegenovergestelde van wat er letterlijk staat (ironie) en vindt dus dat zo'n app overbodig is: een impliciet standpunt dat de lezer moet overtuigen. Verwachte fout: uiteenzettend, omdat er een app wordt beschreven.

Welk schrijfdoel hoort bij dit fragment?

Er is veel voor te zeggen dat een kiesdrempel een stabiele regering bevordert; er is minstens zoveel voor te zeggen dat ze kleine groepen buitensluit. Een eenduidig oordeel valt niet te geven.

A

Informeren

B

Ter overweging aanbieden

C

Overtuigen

D

Tot actie aanzetten

Beide kanten worden genoemd en er wordt uitdrukkelijk niet gekozen. Verwachte fout: overtuigen, omdat er stellige uitspraken in staan.

Welke tekstsoort draagt dit fragment voornamelijk?

De bibliotheekboete bedraagt vijftig cent per dag. Een boete die leners afschrikt, is geen boete maar een drempel. Schaf hem af.

A

Uiteenzettend

B

Beschouwend

C

Uiteenzettend én beschouwend

D

Betogend

Het feit (het bedrag) dient het standpunt: schaf de boete af. Verwachte fout: uiteenzettend, omdat het met een feit begint.

Maak van deze zin een betogende zin.

Voor een kortere schoolweek valt iets te zeggen, maar er zijn ook bezwaren.

Modelantwoord (2 punten): de zin bevat een standpunt en een argument, bijvoorbeeld: 'De school moet de schoolweek niet inkorten, want de lesstof verdwijnt niet en de dagen worden dan te lang.' Verwachte fout: alleen het standpunt zonder argument, of een zin die nog beide kanten laat zien.

Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?

1

Heel zeker

2

Redelijk zeker

3

Niet zo zeker

4

Helemaal niet zeker

Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · TEKSTSOORT

Goed gedaan!

Je kunt nu ook bij een impliciet standpunt of ironie vaststellen welke tekstsoort en welk schrijfdoel erbij horen. Kijk de vragen terug die je fout had en zoek de bijbehorende signalen op in les 1.