Biologie Examentraining: Organen en Systemen
Biologie Examentraining: Organen en Systemen
Leerdoelen
Aan het einde van de les kun je de functies van de lever, nieren, huid en het lymfestelsel uitleggen en verschillen tussen planten-, vlees- en alleseters benoemen.
Wat weet je al over de functies van de lever en nieren?
Lever: Functies
Regelt het glucosegehalte door omzetting van glucose en glycogeen.
Zet voedingsstoffen om, zoals fibrinogeen voor bloedstolling.
Produceert gal voor vetverwerking en slaat het tijdelijk op in de galblaas.
Breekt afvalstoffen af, zoals dode rode bloedcellen (ontlasting wordt bruin).
Breekt overtollige eiwitten af, waarbij ureum ontstaat.
Verwijdert gifstoffen zoals alcohol en medicijnen uit het bloed.
Hepatites
De lever kan ontstoken raken door een hepatitisvirus (hepatitis).
Er zijn verschillende vormen, zoals hepatitis A, B, C en E.
Hepatitis B verspreidt zich via bloedcontact of onveilige seks.
Klachten zijn vaak mild en verdwijnen vanzelf, maar de ziekte kan chronisch worden.
Een chronische ontsteking kan levercirrose veroorzaken (afsterven van levercellen).
Langdurige ontsteking verhoogt het risico op leverkanker.
Wat is een belangrijke functie van de lever?
Opslaan van zuurstof
Ontgiften van schadelijke stoffen
Produceren van insuline
Reguleren van hartslag
Welke stof wordt door de lever geproduceerd?
Adrenaline
Insuline
Serotonine
Gal voor vetvertering
Wat reguleert de lever in het bloed?
Lichaamstemperatuur
Hartslag
Bloeddruk
Bloedsuikerspiegel
Nieren
Liggen boven in de buikholte, achter de lever en maag.
Ontvangen zuurstofrijk bloed via de nierslagaders, dat afvalstoffen bevat (zoals ureum).
Verwijderen schadelijke stoffen en zuiveren het bloed, dat via de nieraders wegstroomt.
Bestaan uit nierschors, niermerg en nierbekken.
In nierschors en niermerg vindt filtratie en uitscheiding plaats, waarbij urine ontstaat..
Urineafvoer en regulatie
Urine wordt in de nierbekkens verzameld en via urineleiders naar de blaas afgevoerd.
Urineblaas slaat urine tijdelijk op, zodat je niet constant hoeft te plassen.
Urine verlaat het lichaam via de urinebuis tijdens het plassen.
De samenstelling van urine varieert; veel drinken maakt urine lichter, weinig drinken maakt het donkerder.
De nieren helpen het inwendige milieu constant te houden door water, zouten en afvalstoffen uit te scheiden.
Wat is de belangrijkste functie van de nieren?
Afvalstoffen uit het bloed filteren
Voedingsstoffen opslaan
Bloeddruk verhogen
Zuurstof transporteren
Welke stof wordt door de nieren uitgescheiden?
Ureum
Eiwitten
Glucose
Vitamines
Wat reguleren de nieren in het lichaam?
Haargroei
Spijsvertering
Vochtbalans
Lichaamsbeweging
Uitwendig en inwendig milieu
Het uitwendige milieu omvat de omgeving, lucht in de longen en inhoud van het darmkanaal.
Het inwendige milieu bestaat uit weefselvloeistof en bloedplasma.
De huid en slijmvliezen vormen een barrière tussen deze milieus.
Opname, opslag en uitscheiding van stoffen
Voedingsstoffen en zuurstof worden opgenomen in het bloed.
Overtollige stoffen worden opgeslagen (bv. glucose als glycogeen, vet in het beenmerg).
Afvalstoffen worden uitgescheiden door longen, lever en nieren.
De rol van hormonen
Hormonen zoals insuline en glucagon houden het glucosegehalte constant.
Zenuwcellen en zintuigen helpen bij het reguleren van het inwendige milieu.
De huid – structuur en functies
Bestaat uit: opperhuid, lederhuid en onderhuids bindweefsel.
Functies:
Bescherming tegen schade, infecties en uv-straling.
Voorkomen van uitdroging.
Opperhuid – bescherming en vernieuwing
Bestaat uit: hoornlaag en kiemlaag.
Hoornlaag: dode cellen, slijt af en beschermt tegen infecties.
Kiemlaag: levende cellen die zich delen en verhoornen.
Pigmentcellen: beschermen tegen uv-straling.
Lederhuid en onderhuidse lagen
Lederhuid: bevat bloedvaten, zintuigen, haarzakjes, talgklieren en zweetklieren.
Onderhuids bindweefsel: slaat vet op voor isolatie en reserve-energie..
Warmteregulatie
Bij warmte:
Zweet verdampt → afkoeling.
Bloedvaten verwijden → meer warmteafgifte.
Bij kou:
Bloedvaten vernauwen → minder warmteverlies.
Spiertjes trekken samen (kippenvel).
Samenvatting
Het lichaam regelt constant de opname, opslag en uitscheiding van stoffen.
De huid beschermt en helpt bij warmteregulatie.
Hormonen en zenuwstelsel werken samen om het lichaam in balans te houden.
Wat is de rol van hormonen?
Reguleren van lichaamsprocessen
Zorgen voor spiergroei
Voorkomen van ziekte
Verhogen van temperatuur
Waar worden stoffen opgeslagen in het lichaam?
In de huid
In de lever en vetweefsel
In de spieren
In de longen
Hoe worden stoffen uitgescheiden?
Via ademhaling
Via voeding
Via huidtranspiratie
Via urine en ontlasting
Wat is het inwendig milieu?
De interne omgeving van het lichaam
De buitenste huidlaag
De spieren in het lichaam
De lucht om ons heen
Wat is de bovenste laag van de huid?
Onderhuidsbindweefsel
Opperhuid
Lederhuid
Zweetklieren
Welke huidlaag bevat bloedvaten?
Opperhuid
Onderhuidsbindweefsel
Lederhuid
Haarfollikels
Wat reguleert de lichaamstemperatuur?
Talglieren
Opperhuid
Zweetklieren
Haarfollikels
Welke laag is het dikst?
Onderhuidsbindweefsel
Epidermis
Lederhuid
Opperhuid
Wat is de functie van onderhuidsbindweefsel?
Bloedcirculatie
Haarproductie
Isolatie en opslag van vet
Zweetafgifte
Lymfestelsel
Learning objective
Functies van het lymfestelsel
Afvoer van afvalstoffen uit de organen
Afweer tegen ziekteverwekkers
Weefselvloeistof en lymfe
Weefselvloeistof: vocht tussen de cellen met zuurstof en voedingsstoffen
Cellen nemen stoffen op en geven afvalstoffen af
Lymfe: bevat water, witte bloedcellen, antistoffen, hormonen en afvalstoffen
Lymfevaten en stroming
Lymfevaten voeren lymfe weg van de organen
Kleppen zorgen ervoor dat lymfe maar één kant op stroomt
Alle lymfe komt via de rechterlymfestam en borstbuis in het bloed terecht
Lymfeknopen
Liggen in hals, oksels en liezen
Functie: zuiveren lymfe van schadelijke stoffen en ziekteverwekkers
Bevatten witte bloedcellen die antistoffen maken
Wat is de functie van het lymfestelsel?
Immuunsysteem ondersteunen
Afvalstoffen verwijderen
Zuurstoftransport regelen
Bloedcirculatie verbeteren
Waar bevinden zich lymfeknopen?
In de nek
In de lever
In de longen
Onder de oksels
Wat bevat lymfevocht?
Rode bloedcellen
Voedingsstoffen
Witte bloedcellen
Zwarte bloedcellen
Wat gebeurt er bij een infectie?
Lymfeknopen zwellen op
Lymfe stopt met stromen
Bloeddruk stijgt
Meer witte bloedcellen
Wat is de rol van lymfeknopen?
Ziektebestrijding
Filteren van lymfe
Zuurstof toevoegen
Bloed ophopen
Vlees- planten- en alleseters
Tanden
Tanden en kiezen zitten met wortels in de kaak
Kroon: zichtbaar deel van tand of kies
Glazuur: beschermt tandbeen tegen slijtage
Planteneters
Voeding: alleen plantaardig voedsel
Kenmerken:
Lang darmkanaal
Plooikiezen: harde richels malen voedsel fijn
Geen hoektanden
Vleeseters
Voeding: alleen dierlijk voedsel
Kenmerken:
Kort darmkanaal
Knipkiezen: snijden vlees in stukken
Grote, scherpe hoektanden
Alleseters
Voeding: plantaardig en dierlijk voedsel
Kenmerken:
Middellang darmkanaal
Knobbelkiezen: malen voedsel fijn
Hoektanden meestal aanwezig
Tandverzorging en tandbederf
Tandplak: plakkerig laagje van bacteriën, speeksel en voedselresten
Bacteriën zetten suikers om in zuur → tast glazuur aan
Gaatjes (cariës): ontstaan als glazuur oplost
Tanderosie
Oorzaak: zure dranken en voedingsmiddelen
Gevolg: glazuur lost op, tanden worden zwakker
Voorkomen: minder vaak zure dranken drinken, water en thee verkiezen
Hoe houd je je gebit gezond?
Twee keer per dag poetsen met fluoride tandpasta
Beperken van suikerrijke tussendoortjes
Tandplak verwijderen om tandsteen te voorkomen
Wat zijn de belangrijkste functies van kiezen?
Kauwen van voedsel
Smaak van voedsel verbeteren
Voedsel verteren in de maag
Malen van voedsel
Wat is een vleeseter?
Heeft scherpe tanden
Heeft platte kiezen
Eet voornamelijk vlees
Eet alleen planten
Wat zijn planteneters?
Eten voornamelijk planten
Hebben scherpe hoektanden
Hebben platte kiezen
Eten alleen vlees
Wat is het verschil tussen kiezen en tanden?
Tanden zijn alleen voor vleeseters
Tanden zijn sterker dan kiezen
Kiezen zijn groter
Kiezen malen voedsel
Waarom hebben vleeseters scherpe tanden?
Om sneller te eten
Om hun voedsel te verteren
Voor het malen van planten
Om vlees te kunnen scheuren
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.