Domein E

• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

Domein E

Noem belangrijke economische levensfasen van mensen

Inkomsten levensfase (1.1)

3 fasen leren:

Studeren, je leent vaak geld.

Werkzame leven: Je krijgt loon, die door meer ervaring steeds meer stijgt.

Pensioen: Je krijgt AOW en eventueel aanvullend gespaard pensioen. 

!!AUTO KOPEN IS GEEN LEVENSFASE!!

Noem grote uitgaven die passen bij een levensfase

Uitgaven per levensfase (1.1)

18-24: Lenen voor studie

24-65: kinderen, hypotheek op een huis

65+: je geniet van je oude dag, hopelijk lagere uitgaven

AUTO IS GEEN LEVENSFASE

Gezinnen: Ruilen over tijd (1.1/1.2)

Wanneer iemand leent, haalt hij consumptie naar voren. Je leent nu, betaalt dit later terug. 

Sparen: Je stelt je consumptie uit naar later. 

!!NOEM ALTIJD HET VERSCHUIVEN VAN CONSUMPTIE!!

Voorbeeld ruilen over tijd (1.2)

Huis kopen --> Je haalt consumptie naar voren, leent daarvoor en betaalt dit in 30 jaar terug (hypotheek)

Studeren --> Nu leren en studieschuld, later meer consumptie

Waarom sparen of lenen? (1.3)

Stand rente: Hogere rente zorgt voor meer besparingen, minder lenen

Inflatie --> spaargeld wordt minder waard. Consumenten willen consumeren

Consumentenvertrouwen --> Als er weinig vertrouwen is, koopt men minder, dus spaart men meer

Laagconjunctuur --> mensen zijn voorzichtig en sparen eerder. 

Leg uit waarom inflatie voor je spaarrekening verveld is?

Inflatie en spaargeld (1.3)

Stel: je geld op je spaarrekening groeit ieder jaar 2%. 

De inflatie is ieder jaar 4%. 

Je reële waarde van je spaargeld daalt. Door inflatie 'verdampt' je spaargeld.

Reële waarde = Nominaal - inflatie (2-4)

Worden mensen met een lening blij of boos door inflatie?

1. Blij
2. Boos

Inflatie en lenen (1.3)

Alles wordt duurder, maar je lening blijft hetzelfde/daalt. Dus door inflatie daalt de reële waarde van de schuld

Inflatie en lenen (1.3)

Lening voor een huis. Maandbedrag: 30 jaar lang €750.

Door inflatie gaan de lonen omhoog. 3% per jaar loonsstijging, terwijl die €750 30 jaar lang hetzelfde blijft.

Inflatie is dus goed voor de waarde van een lening. Die €750 wordt steeds minder in verhouding tot je hogere loon

Beleid overheid (2.1)

Schuld van de overheid: Jarenlang meer uitgaven dan inkomsten. = Begrotingstekort

Dit kost uiteraard rente, waardoor de schuld nog meer kan stijgen.

Uitgestelde belasting (2.2)

Als de overheid gaat lenen, bouwt het een schuld op. Die kost rente en moet worden terugbetaald. 

Overheid heeft geld nodig om dat te kunnen betalen. Wie gaat zorgen voor die inkomsten? Juist, de burgers. 

In de toekomst dus meer belasting= uitgestelde belasting. 

Waar geeft de overheid geld aan uit?

Wat zijn inkomsten van de overheid? Noem verschillende

Inkomsten overheid

Inkomsten overheid (2.3)

Grootheden die worden gemeten over een bepaalde periode. 

Loonbelasting wordt bijv. betaald over een periode van een jaar. 

Grootheden die worden gemeten op een moment is bijvoorbeeld de schuld van de overheid. Te meten óp een moment. 

Overheidsontvangsten (2.5)

Directe belastingen --> Betaal je direct, over je loon

Indirecte belastingen --> BTW, gaat eerst naar de winkel, daarna overheid

Sociale premies --> Werkenden betalen premies aan overheid voor bijv. AOW en WW

Overig --> Inkomsten staatsloterij, boetes, ...

Uitgaven overheid

Uitgaven overheid (2.4)

Subsidies --> Cultuur, projecten, zonnepanelen..

Overheidsconsumptie --> Betalen van ambtenarensalarissen, kosten gebouwen overheid, printpapier, blabla 

Overheidsinvesteringen --> Investeren wegen en dijken, defensie, onderwijs

Overdrachtsuitgaven --> Uitkeringen aan mensen die werkloos zijn

Ruilen over tijd: Pensioen (3.1)

Wanneer mensen 67 worden, hebben ze recht op:

AOW (Algemene ouderdomswet) --> Geldt voor elke Nederlander

Aanvullend pensioen --> Spaar/beleg je zelf voor bij een pensioenfonds

Omslagstelsel (3.1)

AOW!

Werkende generatie betaalt premies

Mensen die 67+ zijn ontvangen dit geld.

Geld dat OMGESLAGEN wordt tussen generaties = omslagstelsel

Kapitaaldekkingsstelsel (3.1)

Je legt premie in bij een pensioenfonds. 

Fonds belegt dat geld

Bij 67+ krijg je elke maand pensioen (+AOW dus).

Als het slecht gaat met aandelen, is dat slecht voor de pensioenpot. 

Problemen

Poar neem'n

Groep 67+ wordt steeds groter tov aantal werkenden

Oplossingen:

- Langer werken

- Premie omhoog

- Uitkering omlaag