2.1 Ontstaan van geld

2.1 Ontstaan van geld

1 / 19
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 19 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

2.1 Ontstaan van geld

Open bij de herkenbare situatie: pinnen in een winkel of loon krijgen voor werk. Verbind daarna met de centrale vraag: hoe werkte ruilen voordat geld bestond, en waarom is geld zo handig geworden?

Leerdoelen

  • Je kunt de drie functies van geld aan de hand van voorbeelden uitleggen

  • Je kunt uitleggen hoe geld is ontstaan

  • Je kunt het verschil tussen directe en indirecte ruil uitleggen

De andere genoemde doelen komen terug in de les, maar dit doel past het best als overkoepelend lesdoel: ontstaan van geld en het verschil tussen directe en indirecte ruil helpen verklaren waarom geld functies heeft.

Ruilen zonder geld

Voordat geld bestond, ruilden mensen goederen en diensten direct met elkaar.


  • Brood tegen melk

  • Hulp op het land tegen kleding

  • Vis tegen gereedschap

Benadruk dat er nog geen algemeen geaccepteerd betaalmiddel was. Alles hing af van wat de ander op dat moment wilde hebben.

Directe ruil

Bij directe ruil wisselen twee mensen meteen goederen of diensten met elkaar uit.


Je betaalt dus niet met geld, maar met iets anders dat jij bezit of kunt doen.

Gebruik een eenvoudig voorbeeld: een bakker ruilt brood tegen eieren van een boer. Laat zien dat de ruil direct tussen twee partijen plaatsvindt.

Waarom directe ruil lastig is

Probleem 1

Wensen moeten precies passen


Jij moet iets hebben wat de ander wil, en andersom ook.

Probleem 2

Waarde is moeilijk te vergelijken


Hoeveel appels zijn evenveel waard als een jas of een uur werk?

Noem eventueel ook het probleem van deelbaarheid: grote goederen zijn lastig op te splitsen. Houd de focus wel op de twee kernproblemen die de overgang naar geld verklaren.

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld van directe ruil

Stel:

  • Een schoenmaker wil brood

  • De bakker wil geen schoenen


Dan lukt de ruil niet, ook al hebben beide iets van waarde.

Dit is het kernvoorbeeld van het probleem van directe ruil. Leg uit dat handel hierdoor traag en onhandig wordt.

Van ruil naar geld

Omdat directe ruil vaak onhandig was, gingen mensen zoeken naar iets dat iedereen wilde aannemen.


Zo ontstond stap voor stap geld: een middel waarmee ruil makkelijker, sneller en eerlijker werd.

Maak duidelijk dat geld niet ineens werd uitgevonden in één moment, maar ontstond omdat handel een praktischer oplossing nodig had.

Indirecte ruil

Bij indirecte ruil gebruik je een tussenmiddel om te ruilen.


Dat tussenmiddel is geld. Je verkoopt eerst een goed of dienst voor geld, en met dat geld koop je daarna iets anders.

Leg het verschil met directe ruil expliciet naast elkaar: niet goed tegen goed, maar goed tegen geld en geld tegen goed.

Directe en indirecte ruil

Indirecte ruil

  • Goed of dienst tegen geld

  • Geld wordt daarna opnieuw gebruikt

  • Handel verloopt makkelijker

  • Goed tegen goed

  • Beide partijen moeten elkaar precies nodig hebben

  • Ruil is vaak lastig

Directe ruil

Gebruik deze slide als overzicht en vergelijking. Laat leerlingen de begrippen strak uit elkaar houden.

Hoe geld is ontstaan

Mensen gingen eerst betalen met spullen die veel mensen bruikbaar vonden, zoals:


  • Zout

  • Schelpen

  • Graan

  • Vee


Later kwamen munten en nog later papiergeld.

Benadruk dat iets pas als geld werkt als veel mensen vertrouwen hebben dat anderen het ook aannemen.

Waarom juist geld?

Een goed betaalmiddel is:


  • Algemeen geaccepteerd

  • Handig mee te nemen

  • Goed te verdelen in delen

  • Redelijk waardevast


Daardoor werd geld geschikter dan gewone ruil.

Koppel deze eigenschappen terug aan de problemen van directe ruil. Dit vormt de brug naar de functies van geld.

Deze slide heeft geen instructies

Drie functies van geld

Geld heeft drie belangrijke functies:


  1. Ruilmiddel

  2. Rekenmiddel

  3. Spaarmiddel


Deze functies maken handel en economie overzichtelijker.

Dit is het kernankerpunt van de les. Kondig aan dat elke functie apart wordt uitgewerkt met voorbeelden.

Geld als ruilmiddel

Als ruilmiddel gebruik je geld om goederen en diensten te kopen.


Voorbeelden:

  • Je pint voor een broodje

  • Je betaalt de kapper

  • Je ontvangt loon voor werk

Laat zien dat geld de directe ruil vervangt. Je hoeft niet meer iets mee te nemen dat de verkoper toevallig wil hebben.

Geld als rekenmiddel

Als rekenmiddel gebruik je geld om waarde uit te drukken en prijzen te vergelijken.


Door prijzen in euro's te zetten, kun je snel zien wat duurder of goedkoper is.

Leg uit dat zonder geld vergelijken lastig is: hoeveel melk is een fiets waard? Met geld krijg je één meetlat.

Geld als spaarmiddel

Als spaarmiddel kun je geld bewaren om later iets te kopen.


Voorbeelden:

  • Sparen voor een telefoon

  • Geld opzijzetten voor vakantie

  • Een deel van je loon bewaren

Benadruk dat geld waarde kan meenemen naar de toekomst. Dat maakt plannen en uitgestelde aankopen mogelijk.

Samenvatting

  • Zonder geld ruilden mensen direct.

  • Directe ruil was vaak onhandig.

  • Daarom ontstond geld als handig tussenmiddel.

  • Indirecte ruil verloopt via geld.

  • Geld heeft drie functies: ruilmiddel, rekenmiddel en spaarmiddel.

Gebruik dit als afrondend overzicht voordat je naar de begrippen gaat. Controleer mondeling of leerlingen de drie functies aan voorbeelden kunnen koppelen.

Begrippenlijst

Directe ruil - goederen of diensten direct tegen elkaar ruilen

Indirecte ruil - ruilen met geld als tussenmiddel

Geld - een algemeen geaccepteerd middel om mee te betalen

Ruilmiddel - functie van geld waarmee je goederen en diensten koopt

Rekenmiddel - functie van geld waarmee je waarde en prijzen vergelijkt

Spaarmiddel - functie van geld waarmee je koopkracht bewaart voor later

Betaalmiddel - middel dat wordt gebruikt om een aankoop te betalen

Deze slide heeft geen instructies