2.1 Ontstaan van geld
2.1 Ontstaan van geld
Open bij de herkenbare situatie: pinnen in een winkel of loon krijgen voor werk. Verbind daarna met de centrale vraag: hoe werkte ruilen voordat geld bestond, en waarom is geld zo handig geworden?
Leerdoelen
Je kunt de drie functies van geld aan de hand van voorbeelden uitleggen
Je kunt uitleggen hoe geld is ontstaan
Je kunt het verschil tussen directe en indirecte ruil uitleggen
De andere genoemde doelen komen terug in de les, maar dit doel past het best als overkoepelend lesdoel: ontstaan van geld en het verschil tussen directe en indirecte ruil helpen verklaren waarom geld functies heeft.
Ruilen zonder geld
Voordat geld bestond, ruilden mensen goederen en diensten direct met elkaar.
Brood tegen melk
Hulp op het land tegen kleding
Vis tegen gereedschap
Benadruk dat er nog geen algemeen geaccepteerd betaalmiddel was. Alles hing af van wat de ander op dat moment wilde hebben.
Directe ruil
Bij directe ruil wisselen twee mensen meteen goederen of diensten met elkaar uit.
Je betaalt dus niet met geld, maar met iets anders dat jij bezit of kunt doen.
Gebruik een eenvoudig voorbeeld: een bakker ruilt brood tegen eieren van een boer. Laat zien dat de ruil direct tussen twee partijen plaatsvindt.
Waarom directe ruil lastig is
Probleem 1
Wensen moeten precies passen
Jij moet iets hebben wat de ander wil, en andersom ook.
Probleem 2
Waarde is moeilijk te vergelijken
Hoeveel appels zijn evenveel waard als een jas of een uur werk?
Noem eventueel ook het probleem van deelbaarheid: grote goederen zijn lastig op te splitsen. Houd de focus wel op de twee kernproblemen die de overgang naar geld verklaren.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld van directe ruil
Stel:
Een schoenmaker wil brood
De bakker wil geen schoenen
Dan lukt de ruil niet, ook al hebben beide iets van waarde.
Dit is het kernvoorbeeld van het probleem van directe ruil. Leg uit dat handel hierdoor traag en onhandig wordt.
Van ruil naar geld
Omdat directe ruil vaak onhandig was, gingen mensen zoeken naar iets dat iedereen wilde aannemen.
Zo ontstond stap voor stap geld: een middel waarmee ruil makkelijker, sneller en eerlijker werd.
Maak duidelijk dat geld niet ineens werd uitgevonden in één moment, maar ontstond omdat handel een praktischer oplossing nodig had.
Indirecte ruil
Bij indirecte ruil gebruik je een tussenmiddel om te ruilen.
Dat tussenmiddel is geld. Je verkoopt eerst een goed of dienst voor geld, en met dat geld koop je daarna iets anders.
Leg het verschil met directe ruil expliciet naast elkaar: niet goed tegen goed, maar goed tegen geld en geld tegen goed.
Directe en indirecte ruil
Indirecte ruil
Goed of dienst tegen geld
Geld wordt daarna opnieuw gebruikt
Handel verloopt makkelijker
Goed tegen goed
Beide partijen moeten elkaar precies nodig hebben
Ruil is vaak lastig
Directe ruil
Gebruik deze slide als overzicht en vergelijking. Laat leerlingen de begrippen strak uit elkaar houden.
Hoe geld is ontstaan
Mensen gingen eerst betalen met spullen die veel mensen bruikbaar vonden, zoals:
Zout
Schelpen
Graan
Vee
Later kwamen munten en nog later papiergeld.
Benadruk dat iets pas als geld werkt als veel mensen vertrouwen hebben dat anderen het ook aannemen.
Waarom juist geld?
Een goed betaalmiddel is:
Algemeen geaccepteerd
Handig mee te nemen
Goed te verdelen in delen
Redelijk waardevast
Daardoor werd geld geschikter dan gewone ruil.
Koppel deze eigenschappen terug aan de problemen van directe ruil. Dit vormt de brug naar de functies van geld.
Deze slide heeft geen instructies
Drie functies van geld
Geld heeft drie belangrijke functies:
Ruilmiddel
Rekenmiddel
Spaarmiddel
Deze functies maken handel en economie overzichtelijker.
Dit is het kernankerpunt van de les. Kondig aan dat elke functie apart wordt uitgewerkt met voorbeelden.
Geld als ruilmiddel
Als ruilmiddel gebruik je geld om goederen en diensten te kopen.
Voorbeelden:
Je pint voor een broodje
Je betaalt de kapper
Je ontvangt loon voor werk
Laat zien dat geld de directe ruil vervangt. Je hoeft niet meer iets mee te nemen dat de verkoper toevallig wil hebben.
Geld als rekenmiddel
Als rekenmiddel gebruik je geld om waarde uit te drukken en prijzen te vergelijken.
Door prijzen in euro's te zetten, kun je snel zien wat duurder of goedkoper is.
Leg uit dat zonder geld vergelijken lastig is: hoeveel melk is een fiets waard? Met geld krijg je één meetlat.
Geld als spaarmiddel
Als spaarmiddel kun je geld bewaren om later iets te kopen.
Voorbeelden:
Sparen voor een telefoon
Geld opzijzetten voor vakantie
Een deel van je loon bewaren
Benadruk dat geld waarde kan meenemen naar de toekomst. Dat maakt plannen en uitgestelde aankopen mogelijk.
Samenvatting
Zonder geld ruilden mensen direct.
Directe ruil was vaak onhandig.
Daarom ontstond geld als handig tussenmiddel.
Indirecte ruil verloopt via geld.
Geld heeft drie functies: ruilmiddel, rekenmiddel en spaarmiddel.
Gebruik dit als afrondend overzicht voordat je naar de begrippen gaat. Controleer mondeling of leerlingen de drie functies aan voorbeelden kunnen koppelen.
Begrippenlijst
Directe ruil - goederen of diensten direct tegen elkaar ruilen
Indirecte ruil - ruilen met geld als tussenmiddel
Geld - een algemeen geaccepteerd middel om mee te betalen
Ruilmiddel - functie van geld waarmee je goederen en diensten koopt
Rekenmiddel - functie van geld waarmee je waarde en prijzen vergelijkt
Spaarmiddel - functie van geld waarmee je koopkracht bewaart voor later
Betaalmiddel - middel dat wordt gebruikt om een aankoop te betalen
Deze slide heeft geen instructies