1
Hoofdstuk
1
BEVOLKING
Bevolking en cultuur
1
Hoofdstuk
1
BEVOLKING
Bevolking en cultuur
2
Inhouds-opgave
1
bevolking
Bevolking en cultuur
Met hoeveel zijn we?
1
Oriëntatie
§
Basisstof
Bevolkingsspreiding
2
Vergrijzing
6
Geboorte en sterfte
3
Migratie
4
Cultuur en identiteit
5
Atlasvaardigheden
7
Bevolkingsdiagrammen
8
Marokko
9
De bevolking van jouw buurt
10
vraagstuk
vaardigheden
Regio
practicum
3
Paragraaf
1
Met hoeveel zijn we?
Oriëntatie
4
§1
Met hoeveel zijn we?
Bevolking
Hoeveel mensen worden er per minuut geboren in de wereld, denk je?
Gemiddeld 266 per minuut – 4,4 per seconde
En hoeveel mensen overlijden er per minuut in de wereld, denk je?
Gemiddeld 114 per minuut – 1,9 per seconde
Waar moeten al die mensen wonen?
En zal het verschil tussen geboorte en sterfte in de toekomst groter of kleiner worden?
Dat zijn vragen waar dit hoofdstuk over zal gaan.
5
Mensen om je heen
§1
In 100 jaar groeide de Nederlandse bevolking van7 miljoen naar ongeveer 18 miljoen inwoners.
Niet overal in het land wonen evenveel mensen.
Steden hebben een hoge bevolkingsdichtheid.
En daarnaast trekken ze ook veel toeristen aan.
In Rotterdam wonen bijvoorbeeld 664.000 mensen, maar er kwamen ook 1,4 miljoen hotelgasten in 2022.
Met hoeveel zijn we?
Totale bevolking van Nederland 1920-2020
6
§1
Met hoeveel zijn we?
Wereldbevolking
De wereldbevolking is in 100 jaar toegenomen van 2 miljard naar8 miljard.
Vooral steden zijn hard gegroeid.
De helft van de wereldbevolking woont in een stad.
Megasteden hebben meer dan10 miljoen inwoners.
Tussen 2017 en 2030 komen er weer5 nieuwe megasteden bij.
7
Steeds minder kinderen
§1
In Zuid-Korea groeit de bevolking nauwelijks meer.
Jonge mensen zijn bezig met hun carrière.
Er worden daardoor weinig kinderen geboren.
Gevolgen hiervan:
Het aandeel oude mensen neemt toe.
Misschien zijn er later niet genoeg jonge mensen om de economie draaiende te houden.
De overheid probeert stellen aan te moedigen om kinderen te krijgen.
Met hoeveel zijn we?
8
§1
Met hoeveel zijn we?
10 miljard mensen
Tussen 2050 en 2060 zal de wereldbevolking ongeveer de 10 miljard bereiken.
De aarde is groot genoeg voor al deze mensen.
Alleen moeten mensen dan anders gaan consumeren en moet de welvaart beter verdeeld worden.
Als 10 miljard mensen leven zoals Nederlanders, is één aardbol niet genoeg.
Grondstoffen en energie raken dan op, de uitstoot van broeikasgassen wordt groter en het afval stapelt zich op.
+
huidige wereldbevolking
Introductiefilm meester hidde
9
§1
Met hoeveel zijn we?
§1
Opdracht
10
Met hoeveel zijn we?
Ben jij weleens in een megastad geweest?
Hoe verplaatste je je daar? Wat zou er handiger zijn in een megastad: lopen, fietsen, met de auto, de metro, de trein of de bus?
Bedenk iets slims waardoor er in een megastad minder afval of minder last van afval zal zijn.
11
Paragraaf
2
Bevolkings-spreiding
Basisstof
12
§2
bevolkingsspreiding
Leerdoelen
Je kunt de bevolkingsdichtheid van gebieden berekenen en vergelijken
1
Je kunt de bevolkingsspreiding in een gebied op verschillende schaalniveaus beschrijven.
2
Je kunt verklaren waarom gebieden dunbevolkt of dichtbevolkt zijn.
3
13
§2
Bevolkingsspreiding
Introductie
Mongolië is bijna 40 keer zo groot als Nederland.
Maar er wonen slechts 3,4 miljoen mensen.
De helft hiervan woont in de hoofdstad Ulaanbaatar, waar het dus alsnog heel druk is.
Bedenk zoveel mogelijk redenen die de inwoners van Mongolië kunnen hebben om in die stad te willen wonen.
welvaart, banen, infrastructuur, modern leven, scholen, moeilijk rondkomen op het platteland
Dichtbevolkt of dunbevolkt
14
Bevolkingsspreiding
Bevolkingsdichtheid: gemiddeld aantal inwoners per vierkante kilometer (km²).
De bevolkingsdichtheid verschilt sterk per gebied.
Dichtbevolkt gebied:
hoge bevolkingsdichtheid
bijvoorbeeld in delen van Europa of Azië
Dunbevolkt gebied:
lage bevolkingsdichtheid
bijvoorbeeld in delen van Rusland en het binnenland van Australië
§2
Om de bevolkingsdichtheid te berekenen heb je nodig:
oppervlakte van het gebied in km²
aantal inwoners van het gebied
Berekening bevolkingsdichtheid van Nederland in 2022:
oppervlakte: 41.543 km²
aantal inwoners: 17,8 miljoen
bevolkingsdichtheid: 17.800.000 / 41.850 = 429 inwoners per km²
Dit is een hoge bevolkingsdichtheid.
15
Bevolkingsdichtheid Nederland
§2
bevolkingsspreiding
16
Ongelijke spreiding
§2
bevolkingsspreiding
De bevolkingsdichtheid is een gemiddelde.
Een dunbevolkt land kan alsnog dichtbevolkte gebieden hebben.
In Mongolië wonen gemiddeld 2 personen per km²,
maar de hoofdstad is dichtbevolkt.
In Nederland is de Randstad dichtbevolkt,
maar Drenthe, Friesland en Zeeland zijn dunbevolkt.
Hoe de bevolking is verdeeld over een gebied heet: bevolkingsspreiding.
Deze kun je niet meten, maar alleen in woorden beschrijven.
17
De bevolkingsspreiding wordt beïnvloed door natuurlijke factoren.
Ligging bij water
Van oudsher zijn plekken bij water goed bereikbaar en zijn daardoor goede handelslocaties.
Zoet water van rivieren levert drinkwater op, er kan gevist worden en de akkers kunnen bevloeid worden.
Hoogteverschil
In vlakke gebieden is het makkelijker om huizen te bouwen en akkers aan te leggen.
Natuurlijke factoren
§2
bevolkingsspreiding
Klimaat
Een gematigd klimaat is geschikt voor het verbouwen van voedsel.
In kou, hitte of droogte is het vaak moeilijk wonen.
Vruchtbaarheid van de bodem
Hier konden meer mensen wonen, omdat er hogere landbouwopbrengsten waren.
18
§2
bevolkingsspreiding
Menselijke factoren
De bevolkingsspreiding wordt ook beïnvloed door menselijke factoren, zoals urbanisatie.
Steden trekken veel mensen aan:
er is meer werk;
er is een goede infrastructuur;
er zijn veel voorzieningen.
Als steden groeien, trekt dit weer nieuwe inwoners aan. Zo versterkt het proces van urbanisatie zichzelf.
Menselijke factoren kunnen mensen ook wegjagen:
oorlog en conflict
Quiz: juist of onjuist?
19
§2
bevolkingsspreiding
1. Een land met veel inwoners heeft altijd een hoge bevolkingsdichtheid.
onjuist
2. De bevolkingsspreiding kun je niet meten, maar alleen in woorden beschrijven.
juist
3. Zowel natuurlijke als menselijke factoren bepalen de bevolkingsspreiding van een gebied.
juist
4. De nabijheid van de zee is aantrekkelijk vanwege de hoeveelheid drinkwater.
onjuist
5. Verstedelijking versterkt zichzelf.
juist
6. De menselijke factor ‘oorlog’ leidt tot een hogere bevolkingsdichtheid in het gebied.
onjuist
20
Paragraaf
3
Geboorte en sterfte
Basisstof
21
§3
Geboorte en sterfte
Leerdoelen
Je kunt uitleggen wat de invloed is van geboorte en sterfte op de bevolkingsgroei
1
Je kunt de oorzaken van een geboorteoverschot en van een sterfteoverschot beschrijven.
2
Je kunt de relatie tussen bevolkingsgroei en welvaart van landen beschrijven
3
22
§3
Geboorte en sterfte
Introductie
Wat
Op welke dag van de week worden de meeste baby’s geboren?
Wanneer overlijden er meer mensen: doordeweeks of in het weekend?
Was dat altijd al zo?
Kun je hier verklaringen voor bedenken?
Geboorten per dag
Sterfte
23
§3
Geboorte en sterfte
Groeiende wereldbevolking
De wereldbevolking groeit met 65 miljoen mensen per jaar.
Tot 1850 was de natuurlijke bevolkingsgroei laag.
Er werden wel veel mensen geboren,maar er gingen ook veel mensen dood.
Sinds de industriële revolutie is de wereldbevolking steeds sneller gaan groeien.
De komende tientallen jaren blijft de wereldbevolking groeien, maar steeds minder snel.
24
§3
Geboorte en sterfte
Natuurlijke bevolkingsgroei
Natuurlijke bevolkingsgroei is de verandering van het aantal mensen in een gebied door geboorte en sterfte.
Om de natuurlijke bevolkingsgroei te berekenen heb je het geboortecijfer en het sterftecijfer nodig.
geboortecijfer = x 1.000
sterftecijfer = x 1.000
Is het geboortecijfer hoger dan het sterftecijfer? Dan groeit de bevolking.
aantal geboorten
totale bevolking
aantal sterfgevallen
totale bevolking
25
§3
Geboorte en sterfte
Welvaart en natuurlijke bevolkingsgroei
De natuurlijke bevolkingsgroei hangt samen met de welvaart.
Stel: een arm land krijgt meer welvaart.
De hygiëne wordt beter.
De gezondheidszorg wordt beter.
De levensverwachting neemt toe.
Het sterftecijfer daalt.
Het gevolg: bevolkingsgroei en vergroening.
Vergroening: toename van het percentage jongeren in de bevolking.
Leeftijd
26
§3
Geboorte en sterfte
Welvaart en natuurlijke bevolkingsgroei
Als de welvaart verder toeneemt, gaat ook het geboortecijfer naar beneden.
Het gevolg is vergrijzing: toename van het percentage ouderen in de bevolking.
Vrouwen volgen langer onderwijs en werken vaker, waardoor ze later kinderen krijgen.
Anticonceptie is beschikbaar, dus gezinsplanning wordt mogelijk.
Door hogere inkomens zijn kinderen niet meer nodig als oudedagsvoorziening.
Opleiding en opvoeding van kinderen worden duurder. Ouders doen deze investeringen omdat ze weten dat de kinderen (bijna) allemaal zullen blijven leven.
27
§3
Geboorte en sterfte
De samenhang tussen welvaart en natuurlijke bevolkingsgroei
28
§3
Geboorte en sterfte
Bevolkingsontwikkeling van Nederland
19e eeuw: hoog geboortecijfer én hoog sterftecijfer.
1870 begint toename van de welvaart.
Levensomstandigheden worden beter,sterftecijfer daalt.
Geboortecijfer is nog hoog, dus de bevolking groeit.
Vanaf 1900 daalt ook het geboortecijfer.
Sinds 1980 heeft Nederland een laag geboorte- én een laag sterftecijfer.
In 2022 was er voor het eerst een klein sterfteoverschot.
Dit betekent niet dat de bevolking krimpt, omdat het tekort aan geboorten kan worden aangevuld door migratie.
§3
Quiz: wat leidt tot een daling van het geboortecijfer?
29
betere hygiëne
meer onderwijs voor vrouwen
hoger inkomen van het huishouden
meer ziekenhuizen
meer migratie
vergroening
anticonceptie
kinderen functioneren als oudedagsvoorziening
levensverwachting neemt toe
GEBOORTE EN STERFTE
30
Paragraaf
4
Migratie
Basisstof
31
§4
Migratie
Leerdoelen
Je kunt uitleggen wat de invloed is van immigratie en emigratie op de bevolkingsgroei.
1
Je kunt migratie verklaren met push- en pullfactoren.
2
Je kunt beschrijven welke hindernissen er bij migratie zijn.
3
32
§4
migratie
Introductie
Nederland heeft een lange geschiedenis met migratie.
Vraag 1
Welke gebeurtenissen hebben in de afgelopen twee eeuwen migratiestromen van of naar Nederland op gang gebracht?
Noteer minimaal 3 gebeurtenissen.
Geef steeds aan welke groepen mensen daardoor van of naar Nederland migreerden.
Vraag 2
In welke steden heeft meer dan de helft van de bevolking een migratieachtergrond?
33
§4
migratie
Antwoorden
Vraag 1
Voorbeelden uit het filmpje:
19e eeuw: emigratie: arbeidsmigranten gingen naar Duitsland, België en VS
Jaren 1920: immigratie van jonge Duitse vrouwen die werkten in de zorg, en arbeidsmigranten uit Polen en Slovenen in de mijnbouw.
Na Tweede Wereldoorlog: na de dekolonisatie kwamen veel Indische Nederlanders naar Nederland als immigrant. Veel Nederlanders vertrokken naar Canada/Australië als emigrant.
Jaren 1980 en 1990: onrust en oorlog leidden tot asielmigratie uit Irak, Afghanistan, Somalië, Joegoslavië.
Nu: meer immigratie dan emigratie. De helft van de migranten komt uit Europa, daarna Azië en Amerika, daarna Oceanië en Afrika. 1/10 migranten is een Nederlander die terugkeert.
Vraag 2
Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
34
Sociale bevolkingsgroei: verandering van het aantal mensen in een gebied door migratie.
Er zijn verschillende soorten migratie.
Soorten migratie
§4
migratie
Binnenlandse migratieIemand die binnen het eigen land verhuist.
Buitenlandse migratieIemand die naar een ander land verhuist.
ImmigratieAls mensen een land binnenkomen om zich er te vestigen.
EmigratieAls mensen vertrekken naar een ander land.
Iemand die vertrekt is dus in het land van vertrek een emigrant en in het land van aankomst een immigrant.
35
36
§4
migratie
Sociale bevolkingsgroei
De toe- of afname van het aantal mensen in een gebied door migratie heet sociale bevolkingsgroei.
Als er meer mensen immigreren (aankomen) dan emigreren (vertrekken), is de sociale bevolkingsgroei positief.
De sociale bevolkingsgroei is negatief als er in een land juist meer emigratie dan immigratie is.
Of de bevolking in een gebied groeit of krimpt, hangt af van zowel de natuurlijke als de sociale bevolkingsgroei.
Niet alleen het aantal mensen verandert door migratie, ook de samenstelling van de bevolking kan door migratie veranderen.
Sociale bevolkingsgroei in Nederland (1950-2022)
37
§4
migratie
Pushfactoren en pullfactoren
Migranten verhuizen met een reden.
Pushfactoren verklaren waarom iemand weg wil.
Pullfactoren verklaren waarom een migrant door bepaalde plaatsen aangetrokken wordt.
Pushfactoren en pullfactoren hangen vaak samen.
Er spelen meestal meerdere push- en pullfactoren mee in de beslissing om te vertrekken.
Zowel in het land van herkomst als het land van aankomst zijn er push- én pullfactoren.
38
§4
migratie
Hindernissen
Bij migratie komen veel hindernissen kijken.
Deze wegen ook mee in de keuze van een bestemming.
Belangrijke hindernissen:
Grenzen en regels: sommige landen hebben een heel streng migratiebeleid, wat daarheen migreren moeilijk maakt.
Afstand: hoe groter de afstand, hoe langer en moeilijker de reis wordt.
Geld: een migrant moet vaak lang sparen om de reis te kunnen ondernemen.
Taal en cultuurverschillen
Fysieke hindernissen: woestijnen, zeeën en gebergten kunnen ook een obstakel zijn.
39
§4
migratie
Memory
sociale bevolkingsgroei
1
emigratie
2
immigratie
3
pushfactor
4
pullfactor
5
hindernis
6
slecht onderwijs
A
vertrek naar eenander land
B
verandering van het bevolkingsaantal door migratie
C
aankomst in eennieuw land
D
veel werkgelegenheid
E
wetgeving
F
40
§4
migratie
Memory antwoorden
sociale bevolkingsgroei
1
emigratie
2
immigratie
3
pushfactor
4
pullfactor
5
hindernis
6
slecht onderwijs
A
vertrek naar eenander land
B
verandering van het bevolkingsaantal door migratie
C
aankomst in eennieuw land
D
veel werkgelegenheid
E
wetgeving
F
41
Paragraaf
5
Cultuur en identiteit
Basisstof
42
§5
CULTUUR EN IDENTITEIT
Leerdoelen
Je kunt voorbeelden geven van tastbare en niet-tastbare cultuurkenmerken.
1
Je kunt voorbeelden geven van de identiteit van mensen en gebieden.
2
Je kunt uitleggen waardoor de integratie van een bevolkingsgroep wordt bevorderd of belemmerd.
3
43
Introductie
§5
Cultuur en identiteit
Hoe zou je deze vier identiteiten noemen?
Sluiten de foto’s elkaar uit of zouden meerdere situaties in iemands leven passen?
Cultuur: combinatie van kenmerken, opvattingen en gewoonten.
Hiermee onderscheidt een groep mensen zich van andere groepen.
Elke cultuur heeft tastbare en niet-tastbare kenmerken.
Tastbaar: gebouwen, kleding, eten.
Niet-tastbaar: godsdienst, taal, manier van omgang, feesten.
Door migratie is er op veel plekken een multiculturele samenleving ontstaan.
Multiculturele samenleving: een land waar meerdere culturen naast elkaar bestaan.
44
Cultuur
§5
Cultuur en identiteit
Identiteit gaat over kenmerken waarvan je zelf vindt, of anderen vinden, dat je die hebt.
Iedereen heeft meerdere identiteiten.
Voorbeelden van identiteiten:
identiteit vanuit een cultuur
lokale of regionale identiteit
nationale identiteit
generatie-identiteit
identiteit vanuit levensstijl
identiteit door gedeelde interesses
45
Identiteit
§5
Cultuur en identiteit
identiteit
cultuur
land
regio
generatie
levenswijze
interesse/hobby
In een multiculturele samenleving moeten de oorspronkelijke cultuur en de nieuwe culturen van migranten samen leven.
Hiervoor zijn aanpassing en tolerantie nodig.
Aanpassing: migranten leren de nieuwe taal en nemen actief deel aan de samenleving.
Of: oorspronkelijke inwoners leren met de nieuwe gewoonten van anderen om te gaan.
Tolerantie: zowel migranten als oorspronkelijke inwoners accepteren verschillen.
46
Integratie
§5
Cultuur en identiteit
Herkomst van migranten in Nederland en kinderen van migranten (2021)
47
Integratie en inburgering
§5
Cultuur en identiteit
Integratie:
Mensen nemen gewoonten over van het land waar ze naartoe zijn verhuisd.
Tegelijk houden ze ook hun eigen gewoonten.
De mate van integratie verschilt per groep en persoon.
Wat bevordert integratie:
overheidsmaatregelen die groepen met elkaar in contact brengen
taalcursussen
inburgeringscursus (verplicht voor sommige groepen migranten)
48
Paragraaf
6
Vergrijzing
Vraagstuk
49
§6
vergrijzing
Leerdoelen
Je kunt de gevolgen van vergrijzing voor wonen en werken in Nederland beschrijven.
1
Je kunt beoordelen of immigratie een oplossing voor vergrijzing kan zijn.
2
Je kunt motiveren waarom Nederland wel of geen migranten binnen moet laten om de negatieve gevolgen van de vergrijzing tegen te gaan.
3
§6
Introductie
50
Vergrijzing
51
§6
vergrijzing
Vergrijzing
De babyboom: na de Tweede Wereldoorlog werden veel kinderen geboren.
Vanaf de jaren 60 daalde het geboortecijfer snel.
De anticonceptiepil was beschikbaar.
Meer vrouwen werkten.
Nu is de grote groep babyboomers ouder dan 65.
Het percentage 65+’ers is momenteel 20%.
Dit percentage neemt tot 2040 toe.
Grote regionale verschillen, zwaartepunt in bijvoorbeeld Zuid-Limburg en Oost-Groningen.
52
Gevolgen van vergrijzing
§6
Vergrijzing heeft negatieve gevolgen.
Gepensioneerden werken niet meer en dragen daardoor minder bij aan de economie.
Ook hebben oudere mensen meer zorg nodig dan gemiddeld.
En verder wordt door vergrijzing ook de woningmarkt krapper. Ouderen blijven tegenwoordig langer in hun eigen huis wonen.
Maar er zijn ook neutrale of zelfs positieve gevolgen van vergrijzing.
De 65-plussers van nu zijn fitter dan vroeger.
Er moeten meer voorzieningen voor deze groep komen, zoals parken om te wandelen, beweegtuinen of fietspaden.
Er zijn daarentegen minder speeltuinen nodig.
En omdat ouderen niet werken, neemt de drukte in de spits af.
Veel ouderen doen vrijwilligerswerk.
vergrijzing
53
Gevolgen in de zorg
§6
In welk jaartal speelt dit filmpje zich zogenaamd af?
Welke problemen worden in dit filmpje aangekaart?
vergrijzing
54
§6
vergrijzing
Immigratie als oplossing
Migranten het land binnenlaten lijkt een oplossing voor tekorten op de arbeidsmarkt. Maar niet alle migranten kunnen Nederland in.
Het gemakkelijkst is het voor migranten uit EU-landen, plus de landen Liechtenstein, Noorwegen, IJsland en Zwitserland. Iedereen uit deze landen mag in Nederland wonen en werken.
Arbeidsmigranten van buiten deze groep landen moeten een vergunning aanvragen om in Nederland te wonen en werken.
Een andere groep bestaat uit vluchtelingen. Pas als de asielaanvraag wordt goedgekeurd, mogen ze in Nederland blijven en mogen ze werken.
55
§6
vergrijzing
Immigratie als oplossing (vervolg)
Ook buitenlandse studenten kunnen naar Nederland komen. Als ze niet uit de EU of uit een van de andere vier genoemde landen komen, hebben ze een vergunning nodig om hier te studeren.
Migranten kunnen ook naar Nederland komen om te trouwen of samenwonen met iemand in Nederland, of zich aansluiten bij een gezinslid dat al eerder naar Nederland is verhuisd.
§6
26 september 2024
Template-set Klantnaam
56
vergrijzing
BOTSENDE BELANGEN
Immigratie als oplossing voor vergrijzing?
Nederland heeft te maken met vergrijzing en tekorten op de arbeidsmarkt. Er zijn mensen die zeggen dat immigratie hiervoor de oplossing is. Migranten kunnen de tekorten op de arbeidsmarkt verminderen. En misschien kunnen immigranten wel bijdragen aan de economie, waarmee bijvoorbeeld de zorg wordt betaald. In grote delen van de wereld is de bevolking jonger, is er sprake van bevolkingsgroei en is er hoge werkloosheid, terwijl in Nederland de bevolking oud wordt en er tekorten aan personeel zijn.
Er zijn ook tegenstanders van het stimuleren van immigratie. Zij zijn van mening dat immigratie veel problemen met zich meebrengt. In tijden dat het moeilijk is om een woning te krijgen, vinden sommige mensen het niet eerlijk als een immigrant een huis krijgt toegewezen. Ook de diversiteit van een multiculturele samenleving levert soms problemen op. Sommige mensen zien dit als een bedreiging van hun eigen cultuur. En er zijn mensen die zich afvragen of immigratie uiteindelijk wel helpt tegen vergrijzing. De migranten die nu jong zijn, worden namelijk uiteindelijk ook ouder.
§6
Immigratie als oplossing voor vergrijzing?
57
vergrijzing
BOTSENDE BELANGEN
De tegenstanders van immigratie komen daarom met andere plannen om de negatieve gevolgen van vergrijzing op te lossen. Bijvoorbeeld het langer laten doorwerken van de senioren of zorg uitbesteden aan robots.
In deze opdracht voer je met de klas een debat.
De stelling van het debat is:
Nederland moet meer arbeidsmigranten binnenlaten om de negatieve gevolgen van de vergrijzing tegen te gaan.
19
Maak een team van drie personen. Je docent bepaalt of jullie in de groep van voorstanders of tegenstanders zitten. Met je team doe je het volgende:
Bedenk drie argumenten voor of tegen de stelling (afhankelijk van de groep waar je in zit).
Onderbouw elk argument met informatie uit de leerstof.
Verdeel een blaadje in drie kolommen.
Schrijf boven de eerste kolom: 'Wij hebben argumenten voor / tegen de stelling. Dit zijn onze argumenten:’ Noteer hieronder je argumenten met onderbouwing.
20
Bedenk drie argumenten die leerlingen met het andere standpunt kunnen gebruiken.
Noteer ook deze argumenten. Gebruik hiervoor de tweede kolom van je blaadje
21
Bekijk de argumenten die je voor de andere groep hebt bedacht.
Bedenk hoe je deze argumenten kunt weerleggen, oftewel hoe je hier tegenin kunt gaan.
Noteer voor elk argument een tegenargument. Dat noteer je in de derde kolom van je blaadje.
§6
Immigratie als oplossing voor vergrijzing?
58
vergrijzing
BOTSENDE BELANGEN
22
Voer nu met elkaar een Lagerhuisdebat. De docent wijst een gespreksleider aan die de voor- en tegenstanders om de beurt laat praten. Door te gaan staan, maak je duidelijk dat je iets wilt zeggen. Het debat duurt maximaal vijftien minuten. De gespreksleider houdt de tijd bij. De docent is de jury of wijst leerlingen aan die de winnaar bepalen.
Tijdens het debat kun je verschillende dingen doen:
een nieuw argument inbrengen
een argument beter uitleggen
reageren op een argument van de tegenstander
een vraag stellen
een voorbeeld geven, bijvoorbeeld uit een ander land of andere tijd
Spelregels
Als je iets wilt zeggen, sta je op en wacht je tot je het woord krijgt.
Je luistert aandachtig naar de persoon die spreekt.
Je debatteert op een rustige toon en met respect voor alle partijen.
23
Sluit het debat af met een applaus voor elkaar.
Noteer wat de beste argumenten voor en/of tegen waren die je hebt gehoord.
Sluit af met je eigen mening over de stelling. / Noteer welk beleid je de overheid zou aanraden
59
Paragraaf
7
ATLAS-VAARDIGHEDEN
vaardigheden
60
§7
Plaatsbepaling op aarde
Leerdoelen
Je kunt informatie van verschillende soorten thematische kaarten aflezen.
1
Je kunt informatie aflezen van kaarten over landschappen.
2
Je kunt met de atlas verschillende soorten grenzen onderscheiden.
3
ATLASVAARDIGHEDEN
§7
Leerdoelen
61
Kaarten laten snel veel informatie zien.
Hoeveel woorden zou je nodig hebben om deze twee kaartjes te beschrijven in woorden?
Introductie
§7
atlasvaardigheden
Thematische kaarten gaan over één thema.
Dat kan van alles zijn: bevolkingsdichtheid, economische ontwikkeling of het aantal toeristen per land.
Er zijn meerdere soorten thematische kaarten:
Kaarten met oplopende kleuren.
Kaarten met verschillende kleuren.
62
Thematische kaarten
§7
atlasvaardigheden
Een of twee kleuren die oplopen van licht naar donker.
De klassen lopen niet van hoog naar laag, maar zijn compleet verschillend.
donker = verschijnsel komt veel voor
licht = verschijnsel komt weinig voor
63
Thematische kaarten
§7
atlasvaardigheden
Er zijn nog twee soorten thematische kaarten:
Kaart met symbolen.
De grootte van het symbool laat het aantal zien. Hoe groter het symbool, hoe groter het aantal.
Soms geven symbolen ook verschillende dingen aan. Een symbool kan een icoontje zijn over een onderwerp.
Bewegingskaart.
Op deze kaarten laten pijlen bewegingen zien van producten of mensen.
64
Kaarten over landschappen
§7
atlasvaardigheden
Een landschapskaart laat de spreiding van verschillende landschappen zien.
Elk landschap heeft een eigen kleur in de legenda.
Soms staan er foto’s bij de kaart voor het beeld van het landschap.
Landschapskaarten kunnen gebaseerd zijn op:
grondsoort
begroeiing
klimaat
65
Grenzen
§7
atlasvaardigheden
Elk gebied heeft een grens, zoals een tuin, een schoolplein, een gemeente, een land, een continent.
Maar niet alle grenzen zijn hetzelfde.
Er zijn verschillende soorten grenzen:
Zichtbare en onzichtbare grenzen.
Natuurlijke en kunstmatige grenzen. Een natuurlijke grens wordt gevormd door bijvoorbeeld een gebergte of een rivier.
Open en gesloten grenzen. Gesloten grenzen mag niet iedereen oversteken, tenzij je aan bepaalde voorwaarden voldoet.
1. Dit is de grens van de gemeente Den Haag. Deze grens zie je niet als je hem passeert.
2. Deze grens loopt midden door een duingebied. Het is geen natuurlijke grens.
3. Dit is de douane bij Schiphol. Dit is een zichtbare en bovendien gesloten grens.
Quiz
66
§7
atlasvaardigheden
Een landschapskaart kan gebaseerd zijn op het klimaat.
A: juist
B: onjuist
Een hek is een natuurlijke en zichtbare grens.
A: juist
B: onjuist
Een kaart met de bevolkingsdichtheid is een kaart met verschillende kleuren.
A: juist
B: onjuist
67
Paragraaf
8
Bevolkings-diagrammen
vaardigheden
68
§7
Plaatsbepaling op aarde
Leerdoelen
Je kunt bevolkingsdiagrammen lezen en hun vorm (piramide, toren en urn) verklaren
1
Je kunt een bevolkingsdiagram maken.
2
Je kunt de Nederlandse bevolkingsgroei vanaf 1900 beschrijven met drie typen bevolkingsdiagrammen (piramide, toren en urn).
3
§8
bevolkingsdiagrammen
Leerdoelen
Bevolkingsdiagram: een grafiek die de bevolkingsopbouw van een land weergeeft.
Je krijg hiermee snel een beeld van de bevolkingsopbouw.
Je kunt zo ook makkelijk landen vergelijken.
Welke onderdelen heeft een bevolkingsdiagram?
69
Bevolkingsopbouw
§8
bevolkingsdiagrammen
horizontale staven voor elke leeftijdsgroep
y-as: leeftijdsgroepen, vaak per 5 jaar
bovenste balk: 100+’ers.
x-as: het percentage of absolute aantal van de bevolking
links staan altijd de mannen,rechts staan altijd de vrouwen
Drie vormen vallen op en hebben een naam en eigen kenmerken:
Piramide Vooral in arme landen. Hoog sterftecijfer én geboortecijfer.
Toren Weinig verschil tussen de lengte van de staven. Meer ontwikkelde landen. Hoog geboortecijfer, dalend sterftecijfer en hogere levensverwachting.
Urn Smalle basis duidt op dalend geboortecijfer.Het breedste stuk zit in het midden of de top. Typisch voor ontwikkelde landen.
70
Drie typen bevolkingsdiagrammen
§8
bevolkingsdiagrammen
Quiz: welke grafiek hoort erbij?
71
§8
bevolkingsdiagrammen
Hoog geboortecijfer
Steeds meer ouderen
Meer ontwikkelde landen
A: piramide
B: toren
C: urn
A: piramide
B: toren
C: urn
A: piramide
B: toren
C: urn
72
Paragraaf
9
marokko
regio
73
§10
Leerdoelen
Je kunt kenmerken van Marokko beschrijven: ligging, klimaat, economische ontwikkeling en bevolking.
1
Je kunt de natuurlijke bevolkingsgroei in Marokko en Nederland vergelijken en de verschillen verklaren.
2
Je kunt met het bevolkings-diagram uitspraken doen over de toekomstige bevolkingsgroei van Marokko.
3
§9
marokko
Leerdoelen
§9
Hoe ziet Marokko eruit?
74
marokko
B
C
1
2
A
3
Bij welke plek op de kaart horen de foto’s?
75
Een land in Noord-Afrika
§9
Afmeting en bevolking:
11x zo groot als Nederland
37 miljoen inwoners
gemengde bevolking: Imazighen (Berbers) en Arabieren
oorspronkelijke bewoners: Berbers, wonen vooral in het binnenland
Arabieren kwamen vanaf 7e eeuw, wonen vooral aan de kust
Talen:
Arabisch: officiële landstaal
Berbers: eigen taal
Frans en Spaans: Marokko is vroeger bezet geweest door Frankrijk en Spanje
marokko
76
Atlasgebergte
§9
Dit gebergte deelt het land in tweeën:
noord en west: vruchtbaar kustgebied, dichtbevolkt, grote steden, commerciële landbouw, veel toeristen
zuid en oost: woestijnachtig, dunbevolkt, zelfvoorzienende landbouw
binnenlandse migratie: vooral uit de bergen en het oosten/zuiden naar het westen en noorden
Atlasgebergte is van groot belang voor Marokko: veel grondstoffen (mineralen en metalen)
marokko
77
§9
Marokko
Dalende geboortecijfers
De economische welvaart zie je ook in het geboortecijfer.
50 jaar geleden: gemiddeld 7 kinderen per vrouw.
Tegenwoordig: iets meer dan 2.
Hoe zie je dat in deze twee grafieken terug?
Het geboortecijfer is wel hoger dan in Nederland.
Twee oorzaken:
De bevolking is jonger, met meer vrouwen in de vruchtbare leeftijd.
De ongelijke verdeling van de welvaart: op het platteland is het nog wel heel normaal om jong te trouwen en een groot gezin te hebben.
78
§9
Marokko
Dalende sterftecijfers
Het sterftecijfer van Marokko is ook gedaald.
De levensverwachting is toegenomen:
1960: 44 jaar
2023: 74 jaar
Oorzaken:
De kwaliteit van de zorg is toegenomen.
Voldoende gezonde voeding.
Het sterftecijfer in Marokko is lager dan dat in Nederland.
79
§9
Marokko
De toekomst van Marokko
De natuurlijke bevolkingsgroei neemt steeds verder af.
De verwachting is dat:
het geboortecijfer zal stabiliseren, net boven het Nederlandse geboortecijfer;
het sterftecijfer zal toenemen, omdat de bevolking ouder wordt;
de bevolking van Marokko zal doorgroeien tot47 miljoen in 2070.
een groeiende bevolking = veel jonge mensen (productieven)
Dit kan zorgen voor economische groei, mits er genoeg banen zijn.
Het kan een negatief effect op de natuur hebben (vervuild water of onbruikbare grond).
80
§9
Marokko
De toekomst van Marokko
Stimuleert de jonge bevolking de economie?
Dan zullen veel mensen in het land blijven.
Economische groei heeft invloed op de sociale bevolkingsgroei.
Als de economie groeit, emigreren er waarschijnlijk minder mensen en arriveren er meer immigranten uit andere Afrikaanse landen.
Kan de economie of natuur de groei niet aan?
Dan zullen meer mensen vertrekken.
§9
Opdracht
81
marokko
Noteer bij alle rijen van de tabel of het verschil:
groter wordt;
kleiner wordt;
hetzelfde zal blijven.
82
Paragraaf
10
De bevolking van jouw buurt
practicum
83
§10
Leerdoelen
Je kunt door veldwerk een inschatting maken van de leeftijdsopbouw in een buurt.
1
Je kunt gegevens uit een veldwerk verwerken in een bevolkingsdiagram.
2
Je kunt gegevens uit een veldwerk vergelijken met gegevens van het CBS.
3
§10
De bevolking van jouw buurt
Leerdoelen
84
Practicum
§10
De bevolking van jouw buurt
Ga voor het practicum naar de site ‘Cijfers op de kaart van het CBS’.
https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/cijfers-op-de-kaart
De instructies voor vraag 4 en 14 zijn aangepast.
Aangepaste vraag 4
Vul in het zoekveld linksboven de postcode van jouw buurt in.
Klik op ‘thema selecteren’ en klik daarna op een willekeurig thema.
Scrol in het linker pop-upscherm helemaal naar beneden en klik onder ‘niveau’ op ‘buurt’.
Zoom in op jouw buurt, totdat de buurt zo groot mogelijk in beeld is.
Maak een printscreen van de kaart en plak hem in een leeg Word-document. Print de kaart.
Trek op de kaart een lijn om jouw buurt. Zo weet je waar je moet zoeken en tellen.
Vergeet niet om een mobiele telefoon mee te nemen om foto’s te maken.
85
Practicum
§10
De bevolking van jouw buurt
Aangepaste vraag 14
Ga naar de website uit opdracht 4.
Je gaat nu de resultaten van jouw veldwerk vergelijken met cijfers van het CBS over dezelfde buurt.
Typ linksboven in het zoekveld de postcode van je buurt in.
Klik op ‘selecteer een thema’ en vervolgens op ‘bevolking’.
Klik in het linker pop-upscherm op ‘leeftijdsgroepen’.
Scrol helemaal naar beneden en klik op ‘buurt’.
Klik onder ‘leeftijdsgroepen’ op de verschillende leeftijdscategorieën.
Als je met je cursor over de stip op de kaart gaat, verschijnt de waarde per leeftijdsgroep.
Noteer deze cijfers in de eerste lege kolom van bron 4.