week 8 les 3 test jezelf leesvaardigheid en quiz oud Hollands

• newEditor
• Nederlands
• Taal
• +3
• Middelbare school
• MBO
• Basisschool
• Praktijkonderwijs
• Speciaal Onderwijs
• Voortgezet speciaal onderwijs

Introductie

Neem je leerlingen mee in de geschiedenis van de Nederlandse taal. Wat kunnen wij nog begrijpen van oude teksten, welke woorden bestaan nog steeds en zijn sommige 'vergeten' woorden niet veel mooier dan de huidige. Aan de hand van 5 quizrondes ervaren de leerlingen op interactieve manier het Oudnederlands. Voor wie dieper in de lesstof wil duiken, staan er wanneer van toepassing, notities met meer achtergrond informatie.

Leeg je spullen klaar

Je hebt alleen je laptop nodig.

Volgende week werken we de hele week in boek A.

Leerdoelen vorige week (leesvaardigheid)

• Titel en tussenkopjes

• onderwerp en deelonderwerp

• verkennend lezen - nauwkeurig lezen

Zelfstandig werken (zf)

• Ga naar online Nederlands. 

• Klik op hoofdstuk 1.

• Klik 1.3 'lezen' aan.

• Klik onderaan op test jezelf.

• Ga aan de slag!

Klaar? Maak dan 'test jezelf' bij 1.5 woorden. Heb je dat ook af, dan ga je verder met 'versterk jezelf 'werkwoordspelling'.

15

m

00

s

+30 s

OudNederlands quiz

We gaan nu quiz over OudNederlands doen.

Het bestaat uit verschillende rondes. Je mag het in tweetallen spelen.

Iedereen die lekker meedoet krijgt wat lekkers.

Oudnederlands Quiz

Oudnederlands Quiz

Oude gezegden

Wat is hun boodschap?

Ronde 1

'Wie die windt saeyt,

sal storm oogsten.'

Vertaling

Wie wind zaait, zal storm oogsten.

A

Wie zijn huis niet opruimt, leeft in steeds meer troep

B

Wie heel voor andere doet, krijgt veel dankbaarheid terug

C

Zorg je voor kleine problemen, dan krijg je grote gevolgen terug

D

Als je veel scheten laat, moet je ook in de stank zitten.

Het gezegde "Wie wind zaait, zal storm oogsten" komt uit de Bijbel, specifiek uit het Bijbelboek Hozea 8:7: 'Want zij hebben wind gezaaid, en zullen wervelwind oogsten'  

De uitspraak waarschuwt dat wie slecht gedrag vertoont of problemen veroorzaakt, te maken krijgt met ernstige en vaak grotere negatieve gevolgen.

Het is een uitspraak van algemene wijsheid die aangeeft dat acties (het zaaien) leiden tot onvermijdelijke en vaak overtrokken resultaten (het oogsten van een storm). 

Het is een van de vele Nederlandse spreekwoorden die hun oorsprong vinden in de Bijbel, maar ook in volkswijsheid en ervaringen uit handel, natuur en zeevaart. 

'De cost gaet voor den baet uyt.'

Vertaling

De kost gaat voor de baat uit.

A

Als je hard gaat werken, moet je vooraf goed eten

B

Je moet eerst investeren, voor je winst kunt maken

C

Voor je je drankje kunt drinken, moet je het eerst betalen

D

Je moet goed luisteren om op de beat te kunnen dansen

De uitdrukking "De cost gaet voor den baet uyt" is een oud Nederlands spreekwoord en is niet toe te schrijven aan één specifieke persoon.

De spreuk komt uit de 17e eeuw en is een idee dat in de economie en het ondernemerschap veel gebruikt wordt.
Het betekent dat je eerst geld moet uitgeven of moeite moet doen voordat je er iets aan verdient.

'Een meedelydende Chyrurgyn maeckt stinckende wonden  '

Vertaling

Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

A

Een dokter die zacht en voorzichtig werkt, geneest je sneller

B

Wie rustig blijft, voorkomt ruzies en moeilijkheden

C

Pak problemen goed en grondig aan, anders worden ze alleen maar erger

D

Mensen die altijd om medelijden vragen, kunnen niet voor zichzelf zorgen

De uitdrukking "De cost gaet voor den baet uyt" (of "De kost gaat voor de baat uit") is een oud Nederlands spreekwoord en is niet afkomstig van één specifieke persoon, maar uit de Gouden Eeuw, net als de tekst op de gevel van de Beurs van Berlage. De uitdrukking betekent dat men eerst kosten moet maken om er later voordeel van te hebben, en het is een principe dat in de economie en het ondernemerschap wordt gebruikt. 

Betekenis van het spreekwoord 

De uitdrukking beschrijft de economische realiteit dat investeringen of kosten voorafgaan aan de verwachte winst of opbrengst.

Je moet eerst geld uitgeven of moeite doen voordat je er iets aan verdient.

Oorsprong 

Het spreekwoord is heel oud en dateert uit de periode van de Gouden Eeuw in Nederland.

Het is een uitdrukking die op de gevel van het beroemde gebouw de Beurs van Berlage in Amsterdam prijkt.

De spreuk raakt aan het hart van het ondernemerschap: eerst komt de investering, dan de opbrengst.

Vergeten woorden

Wat is hun betekenis?

Ronde 2

Welk woord hoort bij de omschrijving?

1. Kattenkwaad of licht crimineel gedrag = Marotterij

2. Sigaret of sigaar = Saffiaantje

3. Een kwajongensachtig meisje = Gamine

4. Verdrietig = Jammermoedig

5. Baard op de bovenlip, snor = Knevel

Marotterij

Saffiaantje

Gamine

Jammermoedig

Knevel

Vergeten woorden

Wat is hun betekenis?

Ronde 2

Welk woord hoort bij de omschrijving?

1. Kattenkwaad of licht crimineel gedrag = Marotterij

2. Sigaret of sigaar = Saffiaantje

3. Een kwajongensachtig meisje = Gamine

4. Verdrietig = Jammermoedig

5. Baard op de bovenlip, snor = Knevel

Marotterij

Saffiaantje

Gamine

Jammermoedig

Knevel

Wat is een...

'Abacus'

A

Een telraam, gebruikt in lagere klassen om te leren rekenen

B

Een staand wasbord, zodat je niet hoefde te bukken bij het wassen

C

Een wastobbe met vies water

D

Een slagersmes voor het uitbenen van het slachtvlees

De uitdrukking "De cost gaet voor den baet uyt" (of "De kost gaat voor de baat uit") is een oud Nederlands spreekwoord en is niet afkomstig van één specifieke persoon, maar uit de Gouden Eeuw, net als de tekst op de gevel van de Beurs van Berlage. De uitdrukking betekent dat men eerst kosten moet maken om er later voordeel van te hebben, en het is een principe dat in de economie en het ondernemerschap wordt gebruikt. 

Betekenis van het spreekwoord 

De uitdrukking beschrijft de economische realiteit dat investeringen of kosten voorafgaan aan de verwachte winst of opbrengst.

Je moet eerst geld uitgeven of moeite doen voordat je er iets aan verdient.

Oorsprong 

Het spreekwoord is heel oud en dateert uit de periode van de Gouden Eeuw in Nederland.

Het is een uitdrukking die op de gevel van het beroemde gebouw de Beurs van Berlage in Amsterdam prijkt.

De spreuk raakt aan het hart van het ondernemerschap: eerst komt de investering, dan de opbrengst.

Welk woord hoort bij de omschrijving?

1. Onmiddellijk, zonder discussie = Peremptoir

2. Internaat, kostschool = Pensionaat

3. Een opgave die een leerling moet overschrijven = Dictaat

4. Iets wat medelijden of afkeuring oproept = Lamentabel

5. Een zwak of ziekelijk persoon, vooral een kind = Fameliek

Peremptoir

Pensionaat

Dictaat

Lamentabel

Fameliek

Wat is een...

'Klasprent'

A

Een ouderwetse klassenfoto

B

Een afbeelding om de les te verduidelijken

C

De plattegrond van de klas

D

Een rapport

De uitdrukking "De cost gaet voor den baet uyt" (of "De kost gaat voor de baat uit") is een oud Nederlands spreekwoord en is niet afkomstig van één specifieke persoon, maar uit de Gouden Eeuw, net als de tekst op de gevel van de Beurs van Berlage. De uitdrukking betekent dat men eerst kosten moet maken om er later voordeel van te hebben, en het is een principe dat in de economie en het ondernemerschap wordt gebruikt. 

Betekenis van het spreekwoord 

De uitdrukking beschrijft de economische realiteit dat investeringen of kosten voorafgaan aan de verwachte winst of opbrengst.

Je moet eerst geld uitgeven of moeite doen voordat je er iets aan verdient.

Oorsprong 

Het spreekwoord is heel oud en dateert uit de periode van de Gouden Eeuw in Nederland.

Het is een uitdrukking die op de gevel van het beroemde gebouw de Beurs van Berlage in Amsterdam prijkt.

De spreuk raakt aan het hart van het ondernemerschap: eerst komt de investering, dan de opbrengst.

Welk woord hoort bij de omschrijving?

1. Moedig = Kloek

2. Treuzelen, langzaam werken = Slabakken

3. Snel lopen, vaak met haastige indruk = IJlebenen

4. Plaats waar schandalen of roddels worden besproken = Schendekeuken

5. Een chagrijnig of nors persoon = Zuurmuil

Kloek

Slabakken

IJlebenen

Schendekeuken

Zuurmuil

Liever Oud of Nieuw?

Welk woord heeft jouw voorkeur?

Ronde 3

Kies jij voor Oudnederlands of Modern?

1

Oudnederlands - Gekkepeer

2

Modern - Onzin, geintje

Kies jij voor OudNederlands of Modern?

1

Oudnederlands - Ganselachen

2

Modern - Hard lachen

Kies jij voor Oudnederlands of Modern?

1

Oudnederlands - Schalks

2

Modern - Ondeugend

Kies jij voor Oudnederlands of Modern?

1

Oudnederlands - Minnebrief

2

Modern - Liefdesbrief

Kies jij voor Oudnederlands of Modern?

1

Oudnederlands - Liefkenswaardig

2

Modern - Aardig, schattig

Oud naar nieuw

Rangschik de woorden,

van oud naar jong.

Ronde 5

Rangschik de woorden van oud naar nieuw.

1

Vader

2

Broeder

3

Gezin

4

Moeder

5

Kind

Thema: Familie

Begin bij 1 met het oudste woord.

🔸 Vuur
Prehistorie 2000 v.Chr.), een oerwoord dat al duizenden jaren in onze taal zit; basis voor overleven.

🔸 Straat
Oudheid (0–500), van Latijn strata (via) = geplaveide weg. Ingevoerd met de Romeinse wegen; tot vandaag nog in gebruik.

🔸 Kerk
Vroege middeleeuwen (500–1000), Oudnederlands kirika, uit Grieks kyriakón = "huis van de Heer". Verspreid met de kerstening van de Lage Landen.

🔸 Stad
Late middeleeuwen (1000–1500)

Middelnederlands stat, nederzetting met stadsrechten. Belangrijk tijdens de opkomst van handel en steden.

🔸 Handel
Gouden Eeuw (1600–1700), Middelnederlands handel, maar in de 17e eeuw hét kernwoord door de VOC en wereldhandel.

Familie

1. Moeder

2. Vader

3. Kind

4. Broeder

5. Gezin

– Oudnederlands muoder (6e eeuw, Proto-Germaans mōdēr).

– Oudnederlands fadar (6e eeuw, Proto-Germaans fadēr).

– Oudnederlands kind (7e eeuw).

– Oudnederlands bruoder (8e eeuw).

– Opgekomen in de 17e eeuw (van Middelnederlands gesin).

Rangschik de woorden van oud naar nieuw..

1

Dorp

2

Kasteel

3

Appartement

4

Huis

5

Stad

Thema: Wonen

🔸 Vuur
Prehistorie 2000 v.Chr.), een oerwoord dat al duizenden jaren in onze taal zit; basis voor overleven.

🔸 Straat
Oudheid (0–500), van Latijn strata (via) = geplaveide weg. Ingevoerd met de Romeinse wegen; tot vandaag nog in gebruik.

🔸 Kerk
Vroege middeleeuwen (500–1000), Oudnederlands kirika, uit Grieks kyriakón = "huis van de Heer". Verspreid met de kerstening van de Lage Landen.

🔸 Stad
Late middeleeuwen (1000–1500)

Middelnederlands stat, nederzetting met stadsrechten. Belangrijk tijdens de opkomst van handel en steden.

🔸 Handel
Gouden Eeuw (1600–1700), Middelnederlands handel, maar in de 17e eeuw hét kernwoord door de VOC en wereldhandel.

Wonen

1. Huis

2. Dorp

3. Stad
   

4. Kasteel

5. Appartement

– Oudnederlands hūs (6e–7e eeuw).

– Oudnederlands thorp (9e eeuw, “nederzetting”).

– Middelnederlands stat (11e–12e eeuw, plaats met

stadsrechten).

– vanaf de 13e eeuw in het Nederlands (uit Frans castel).

– 19e eeuw (uit Frans appartement).

Rangschik de woorden van oud naar nieuw.

1

Heer

2

Republiek

3

Democratie

4

Koning

5

Rijk

Thema: Bestuur

🔸 Vuur
Prehistorie 2000 v.Chr.), een oerwoord dat al duizenden jaren in onze taal zit; basis voor overleven.

🔸 Straat
Oudheid (0–500), van Latijn strata (via) = geplaveide weg. Ingevoerd met de Romeinse wegen; tot vandaag nog in gebruik.

🔸 Kerk
Vroege middeleeuwen (500–1000), Oudnederlands kirika, uit Grieks kyriakón = "huis van de Heer". Verspreid met de kerstening van de Lage Landen.

🔸 Stad
Late middeleeuwen (1000–1500)

Middelnederlands stat, nederzetting met stadsrechten. Belangrijk tijdens de opkomst van handel en steden.

🔸 Handel
Gouden Eeuw (1600–1700), Middelnederlands handel, maar in de 17e eeuw hét kernwoord door de VOC en wereldhandel.

Bestuur

1. Koning
   

2. Heer

3. Rijk

4. Republiek
   

5. Democatie

– Oudnederlands kuning / Middelnederlands coninc (10e

eeuw, Germaans kuningaz).

– Middelnederlands here (12e eeuw, edelman/meester).

– Middelnederlands rîc (13e eeuw, gebied).

– 16e eeuw, populair tijdens de Republiek der Zeven
Verenigde Nederlanden.

– 18e eeuw (via Frans démocratie, tijdens de Verlichting).

Rangschik de woorden van oud naar nieuw.

1

Schip

2

Trein 

3

Auto

4

Wagen

5

Koets

Thema: Vervoer

🔸 Vuur
Prehistorie 2000 v.Chr.), een oerwoord dat al duizenden jaren in onze taal zit; basis voor overleven.

🔸 Straat
Oudheid (0–500), van Latijn strata (via) = geplaveide weg. Ingevoerd met de Romeinse wegen; tot vandaag nog in gebruik.

🔸 Kerk
Vroege middeleeuwen (500–1000), Oudnederlands kirika, uit Grieks kyriakón = "huis van de Heer". Verspreid met de kerstening van de Lage Landen.

🔸 Stad
Late middeleeuwen (1000–1500)

Middelnederlands stat, nederzetting met stadsrechten. Belangrijk tijdens de opkomst van handel en steden.

🔸 Handel
Gouden Eeuw (1600–1700), Middelnederlands handel, maar in de 17e eeuw hét kernwoord door de VOC en wereldhandel.

Vervoer

1. Wagen

2. Schip

3. Koets

4. Trein

5. Auto

– Oudnederlands wagan (8e eeuw).

– Oudnederlands scip (9e eeuw).

– 15e eeuw (Oorspronkelijk uit Hongarije, via Frans coche).

– 19e eeuw, industrialisatie.

– 20e eeuw.

Rangschik de woorden van oud naar nieuw.

1

Harp

2

Viool

3

Piano

4

Lied

5

Trompet

Thema: Muziek

🔸 Vuur
Prehistorie 2000 v.Chr.), een oerwoord dat al duizenden jaren in onze taal zit; basis voor overleven.

🔸 Straat
Oudheid (0–500), van Latijn strata (via) = geplaveide weg. Ingevoerd met de Romeinse wegen; tot vandaag nog in gebruik.

🔸 Kerk
Vroege middeleeuwen (500–1000), Oudnederlands kirika, uit Grieks kyriakón = "huis van de Heer". Verspreid met de kerstening van de Lage Landen.

🔸 Stad
Late middeleeuwen (1000–1500)

Middelnederlands stat, nederzetting met stadsrechten. Belangrijk tijdens de opkomst van handel en steden.

🔸 Handel
Gouden Eeuw (1600–1700), Middelnederlands handel, maar in de 17e eeuw hét kernwoord door de VOC en wereldhandel.

Muziek

1. Lied

2. Harp

3. Trompet

4. Viool

5. Piano

– Oudnederlands liod (9e eeuw, 'gezang').

– Oudnederlands harpa (10e eeuw).

– Via Oudfrans trompette, in het Nederlands vanaf de 14e eeuw).

– Uit Italiaans viola, 16e eeuw (Renaissance).

– Uit Italiaans pianoforte, eind 18e eeuw.