Week 6: Wet- en regelgeving
LES 6 · THEMA B
Individu & Groep
Wet- en Regelgeving en de Vrije Markt
Waarom hebben we regels — en wie betaalt de rekening?
💬 Stel: er zijn geen verkeersregels en geen belasting. Wat gaat er mis?
Onderdelen in deze les
LES 6 · THEMA B
Individu & Groep
Wet- en Regelgeving en de Vrije Markt
Waarom hebben we regels — en wie betaalt de rekening?
💬 Stel: er zijn geen verkeersregels en geen belasting. Wat gaat er mis?
Koppeling kwalificatie-eisen: doelzin 2
🎯 Leerdoelen
Aan het einde van de les kun jij:
uitleggen wat wetten en regels zijn.
minimaal twee redenen benoemen waarom wetten en regels nodig zijn.
beschrijven hoe wetten en regels invloed hebben op het gedrag van mensen.
een voorbeeld geven van hoe regels helpen bij spanningen tussen individuele en collectieve belangen..
Deze slide heeft geen instructies
📖 Theorie
De vrije markt — hoe werkt dat?
Vrije markt: Vraag en aanbod bepalen wat er wordt gemaakt, verkocht en betaald. De overheid bemoeit zich hier weinig mee.
Voordelen vrije markt
+ Meer keuze voor consumenten
+ Lagere prijzen door concurrentie
+ Bedrijven doen hun best
+ Meer innovatie
Wanneer gaat het mis?
Als iedereen alleen aan eigenbelang denkt:
1. Verborgen kosten
2. Freeriders
3. NIMBY
"Als iedereen alleen maar aan zichzelf denkt, ga je eigenlijk achteruit." — Yonel, student Albeda
Deze slide heeft geen instructies
📖 Theorie
Drie manieren waarop de vrije markt kan mislukken
1. Verborgen kosten
De prijs lijkt laag, maar iemand anders betaalt eigenlijk de rekening.
Bijv: vliegticket €49 → CO₂-schade. Fast fashion €5 → textielarbeiders betalen de prijs.
2. Freeriders
Profiteert van wat anderen betalen, maar draagt zelf niet bij.
Bijv: tram zonder inchecken. Bedrijven die winst naar belastingparadijzen sluizen.
3. NIMBY
Vindt iets een goed idee — zolang het niet bij hem in de buurt is.
Bijv: windmolens in het Groene Hart — bewoners zijn voor duurzame energie maar willen ze niet naast hun huis.
Verzorgingsstaat: Een samenleving waarin iedereen via belastingen bijdraagt en iedereen kan rekenen op hulp bij ziekte, werkloosheid, ouderdom of armoede.
Deze slide heeft geen instructies
Sleep elk voorbeeld naar het juiste probleem van de vrije markt.
🖱️ Sleepvraag — Sleep de kaartjes naar de juiste categorie
💡 Bespreek: wie betaalt er uiteindelijk de prijs bij verborgen kosten? Is dat eerlijk?
Verborgen kosten
Freerider
NIMBY
Belastingontwijking grote bedrijven
Goedkoop vliegticket — CO₂-schade niet in prijs
T-shirt €5 — arbeiders betalen de prijs
Tram instappen zonder in te checken
Daklozenopvang — graag maar in andere wijk
Windmolens — prima maar niet hier
Deze slide heeft geen instructies
Nederlandse ondernemers die naar Dubai verhuizen om geen belasting te betalen zijn freeriders.
📊 Stelling
✅Helemaal eens
❌ Eerder eens
⚖️Eerder oneens
💭 Helemaal oneens
💬 Bespreek daarna:
Econoom Visser: ; Ze hebben het recht om te vertrekken.'
Econoom Schenderling: 'Alles wat we presteren is een teamprestatie.'
Met wie ben jij het eens — en waarom?
Welke situatie is een voorbeeld van NIMBY-gedrag?
❓ Quizvraag
Iemand rijdt zonder kaartje in de tram
Bewoners steunen windmolens maar willen ze niet in hun eigen buurt
Een vliegticket kost €49 maar de CO₂-schade wordt niet meegerekend
Een bedrijf betaalt geen belasting in Nederland
💡 Uitleg: NIMBY = Not In My Backyard. Je vindt iets een goed idee — zolang het maar niet in jouw buurt of achtertuin plaatsvindt.
✏️ Werkvorm – Nieuwscasus — Tweetallen → Klassikaal debat
Casus: Nederlanders in Dubai
Lees: Nederlandse ondernemers vertrekken naar Dubai. Geen inkomstenbelasting.
Visser: begrijpelijk.
Schenderling: 'Alles wat we presteren is een teamprestatie.'Bespreek in tweetallen: freeriders of vrije markt?
Klassikaal: vrijheid vs. solidariteit vs. eerlijkheid — welke waarden botsen hier?
Casus: Nederlanders in Dubai (boek p.210-211)
💛 Jouw perspectief
Regels in jouw leven
Welke regel vind jij onnodig of oneerlijk? Wat is het alternatief?
Hoe betaal jij zelf mee aan de verzorgingsstaat?
Op jouw stageplek: welke regels gelden daar en waarom?
Deze slide heeft geen instructies
🪞 Reflectie
Reflecteer op regels en solidariteit
Ben jij bereid meer te betalen voor de verzorgingsstaat als jij er weinig gebruik van maakt?
Hoe ga jij om met regels die jij niet eerlijk vindt?
Wat zou er in jouw sector veranderen als de verzorgingsstaat wegviel?
Deze slide heeft geen instructies
Vraag 1: Wat zijn de drie onderdelen van de verzorgingsstaat?
❓ Afsluitquiz
Politie, brandweer, leger
Belasting, huur, verzekering
Werk, inkomen, pensioen
Onderwijs, gezondheidszorg, sociale zekerheid
Deze slide heeft geen instructies
Vraag 2: Wat is een freerider?
❓ Afsluitquiz
Iemand die profiteert van collectieve voorzieningen zonder mee te betalen
Iemand die gratis fietst
Iemand die te veel belasting betaalt
Iemand in Dubai
Deze slide heeft geen instructies
🔒 Afsluiting
🔑 Kernboodschap
De vrije markt heeft voordelen maar werkt niet altijd. De verzorgingsstaat vult aan: solidariteit via regels.
📝 Exitticket
Noem één voorbeeld van verborgen kosten, freerider-gedrag of NIMBY. Leg uit waarom het een probleem is.
⏱ Portfoliouur volgt — gebruik de tijd voor je portfolioopdracht. Dit doe je in het Examenplatform CEM.
Koppeling: doelzin 2
