Teksten begrijpen: doel en kern
Teksten begrijpen: doel en kern
Open met het idee dat je een tekst sneller begrijpt als je weet wat de schrijver wil en waar de tekst in de kern over gaat.
Wat je straks kunt
Ik kan het doel van een tekst benoemen
Ik kan in een tekst het onderwerp herkennen
Ik kan in een tekst de hoofdgedachte vinden en opschrijven
Ik weet hoe ik deelonderwerpen vind
Deze slide heeft geen instructies
Aan welke woorden denk jij bij 'tekstdoelen'?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort welke woorden passen bij informeren, overtuigen, instrueren of amuseren.
De vier tekstdoelen, hoe zat het ook alweer?
Amuseren
Vermaken of ontroeren
sfeer en gevoelens zijn belangrijk
tekst kan verzonnen zijn
voorbeeld: strip, roman, detective
Instrueren
Uitleg hoe je iets doet
stappenplan of volgorde
woorden als eerst, daarna, vervolgens
voorbeeld: recept, handleiding
Noem dat een column soms overtuigt en soms amuseert; leerlingen moeten dan kijken welk doel het sterkst aanwezig is.
De vier tekstdoelen
Mening van de schrijver
argumenten, voordelen en oplossingen
voorbeeld: recensie, advertentie, column
Overtuigen
Feiten en kennis geven
objectief en neutraal taalgebruik
voorbeeld: nieuwsbericht, schoolboektekst
Informeren
Leg uit dat overtuigen vaak te herkennen is aan een duidelijk standpunt.
Herken de tekstdoelen
Een handleiding wil je meestal instrueren. Een column kan soms overtuigen of juist amuseren. Een schoolboektekst wil vooral informeren.
Laat leerlingen letten op doel en taalgebruik, niet alleen op de tekstsoort.
Zo herken je het tekstdoel
Kijk naar woordkeuze: feitelijk of juist een mening of standpunt
Kijk naar opbouw: gaat het om uitleg, om argumenten/redenen of stappen/tips
Kijk naar signaalwoorden: die kunnen gaan over een volgorde (eerst, vervolgens), over een reden (want, daarom,zodat), over een conclusie (dus, kortom).
Vraag jezelf af: wat wil de schrijver met mij als lezer?
Koppel hier terug naar leesstrategieën: titel, eerste alinea en tekstsoort geven vaak al veel weg.
1.2 en 2.2
Onderwerp
Hoofdgedachte
Deelonderwerp
Kernzin
Deze slide heeft geen instructies
Onderwerp: waar gaat de tekst over?
Het onderwerp is waar een tekst over gaat.
Je vindt het onderwerp vaak door verkennend te lezen: kijk naar de titel, de eerste alinea en opvallende woorden.
Het onderwerp noteer je in één of enkele woorden.
Gebruik voorbeelden als: maaltijdbezorging, opruimen, sociale media, slaap.
Onderwerp herkennen
Stel de vraag: waar gaat deze tekst over?
Zoek geen hele zin, maar een kort antwoord
Vaak helpt de titel meteen al
Bij luisterteksten zit het onderwerp vaak ook in de titel
Laat leerlingen het verschil zien tussen onderwerp en hoofdgedachte: onderwerp is kort, hoofdgedachte is een volledige zin.
Deelonderwerpen
Een groot onderwerp is vaak verdeeld in deelonderwerpen.
Een alinea of een groepje alinea's behandelt dan één deel van het onderwerp.
Tussenkopjes helpen vaak om deelonderwerpen te herkennen.
Gebruik het voorbeeld uit de theorie: maaltijdbezorging met deelonderwerpen zoals betaling, vervoermiddelen en arbeidscontract.
Voorbeeld: onderwerp en deelonderwerpen
Onderwerp: maaltijdbezorging
Mogelijke deelonderwerpen:
veiligheidsmaatregelen
betaling
vervoermiddelen
arbeidscontract
Deelonderwerpen zijn dus kleinere stukken van hetzelfde grote onderwerp.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het onderwerp van een tekst?
de mening van de schrijver
waar de tekst over gaat
de eerste zin van een alinea
de kortste samenvatting
Controleert het verschil tussen onderwerp, kernzin en hoofdgedachte.
Kies het beste onderwerp: 'Waarom te weinig slaap ongezond is'
te weinig slaap
Te weinig slaap is ongezond.
Je moet meer slapen.
De schrijver waarschuwt.
Onderwerp noteer je in één of enkele woorden, niet als volledige zin.
Welk rijtje bevat deelonderwerpen van maaltijdbezorging?
betaling, vervoer, contract
bezorger, stad, klant
nieuws, mening, stappen
titel, kernzin, slot
Sluit aan bij het voorbeeld op de slides over maaltijdbezorging.
Hoofdgedachte: wat zegt de tekst echt?
De hoofdgedachte is de kortst mogelijke samenvatting van een tekst.
Je vraagt jezelf af: wat is het belangrijkste dat de schrijver over het onderwerp zegt?
De hoofdgedachte noteer je in één zin.
Benadruk dat de hoofdgedachte meestal niet letterlijk in de tekst staat. Leerlingen moeten deze zelf formuleren.
Verschil tussen onderwerp en hoofdgedachte
Onderwerp = in een paar woorden
Hoofdgedachte = in één volledige zin
Voorbeeld:
onderwerp: maaltijdbezorging
hoofdgedachte: Maaltijdbezorgers hebben vaak slechte arbeidsomstandigheden.
Dit is een kernslide: hier ontstaan vaak misverstanden. Herhaal dat onderwerp nooit een hele boodschap is.
Hoe vind je de hoofdgedachte?
Kijk goed naar:
de titel
de inleiding
tussenkopjes
kernzinnen
het slot
Samen geven deze delen vaak de belangrijkste boodschap van de tekst.
Noem dat dit ook werkt bij gesproken teksten: let dan op titel, inleiding, slot en tekst in beeld.
Kernzin
De kernzin is de belangrijkste zin van een alinea.
De rest van de alinea geeft uitleg, voorbeelden of extra informatie.
De kernzin staat vaak aan het begin of aan het eind van een alinea.
Leg de relatie uit: kernzinnen van alinea's helpen samen bij het vinden van de hoofdgedachte van de hele tekst.
Tekstdoel en hoofdgedachte
Het tekstdoel helpt bij het vinden van de hoofdgedachte.
Bij informeren is de hoofdgedachte vaak feitelijk.
Bij overtuigen is de hoofdgedachte vaak de mening van de schrijver.
Zo weet je beter waar je in de tekst op moet letten.
Gebruik de voorbeelden uit de theorie: leasefiets als feitelijke conclusie versus een mening met advies.
Wat is een hoofdgedachte?
een tussenkopje
een deelonderwerp
de belangrijkste boodschap
de titel van de tekst
De hoofdgedachte is de kortst mogelijke samenvatting van de hele tekst.
Kies de beste hoofdgedachte bij onderwerp 'maaltijdbezorging'
arbeidscontract
Maaltijdbezorgers hebben vaak slechte arbeidsomstandigheden.
maaltijdbezorging
betaling en vervoer
Echt voorbeeld uit de theorie. Een hoofdgedachte is een volledige zin over het onderwerp.
Onderwerp en hoofdgedachte
Het onderwerp geef je in een paar woorden. De hoofdgedachte noteer je in één zin. Een kernzin is de belangrijkste zin van een alinea. Bij een tekst die wil overtuigen is de hoofdgedachte vaak een mening.
Hiermee herhalen leerlingen de kernbegrippen en het verband tussen tekstdoel en hoofdgedachte.
Geef aan of deze zin een hoofdgedachte of onderwerp is: De belasting op vliegtickets moet omhoog.
Hoofdgedachte
Onderwerp
Deze slide heeft geen instructies
Gaat het in onderstaande zin om een hoofdgedachte of een onderwerp? Franse kazen en Duitse worsten
hoofdgedachte
onderwerp
Deze slide heeft geen instructies
Onderwerp en hoofdgedachte: Wat kan géén hoofdgedachte zijn?
Jongetje stoot beeld van 4.000 euro om en moet betalen.
Honden troosten kinderen na aanslag in VS.
Doden in China
Kangoeroe huppelt door weiland op Texel.
Deze slide heeft geen instructies
Gaat het in onderstaande zin om een hoofdgedachte of een onderwerp? De nieuwste film van James Bond is de moeite waard.
hoofdgedachte
onderwerp
kernzin
overtuigen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de hoofdgedachte van de tekst?
Wetenschappers in Schotland hebben iets onderzocht.
Er is iets bijzonders gebeurd op het Schotse eiland Skye.
Aan de Schotse kust zijn honderden pootafdrukken van dino's gevonden.
De pootafdrukken van dinosaurussen zijn 170 miljoen jaar oud.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de hoofdgedachte?
De hoofdgedachte = ?
Man vindt vogelspin in fruit, dit is vrij uniek.
Arnhemmer Bart van den Akker houdt van druiven.
Albert Heijn vindt de vondst van een vogelspin uitzonderlijk.
De vrouw van Bart van den Akker koopt druiven.
Deze slide heeft geen instructies
Waarmee ga je nu aan de slag?
Deze slide heeft geen instructies
Wat nou als je het niet helemaal snapt?
Deze slide heeft geen instructies