Tekstdoelen, onderwerp en hoofdgedachte

Teksten begrijpen: doel en kern

1 / 31
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 31 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 20 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Teksten begrijpen: doel en kern

Open met het idee dat je een tekst sneller begrijpt als je weet wat de schrijver wil en waar de tekst in de kern over gaat.

Wat je straks kunt

Ik kan het doel van een tekst benoemen

Ik kan in een tekst het onderwerp herkennen

Ik kan in een tekst de hoofdgedachte vinden en opschrijven

Ik weet hoe ik deelonderwerpen vind

Deze slide heeft geen instructies

Aan welke woorden denk jij bij 'tekstdoelen'?

Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort welke woorden passen bij informeren, overtuigen, instrueren of amuseren.

De vier tekstdoelen, hoe zat het ook alweer?

Amuseren

Vermaken of ontroeren

  • sfeer en gevoelens zijn belangrijk

  • tekst kan verzonnen zijn

  • voorbeeld: strip, roman, detective

Instrueren

Uitleg hoe je iets doet

  • stappenplan of volgorde

  • woorden als eerst, daarna, vervolgens

  • voorbeeld: recept, handleiding

Noem dat een column soms overtuigt en soms amuseert; leerlingen moeten dan kijken welk doel het sterkst aanwezig is.

De vier tekstdoelen

Mening van de schrijver

  • argumenten, voordelen en oplossingen

  • voorbeeld: recensie, advertentie, column

Overtuigen

Feiten en kennis geven

  • objectief en neutraal taalgebruik

  • voorbeeld: nieuwsbericht, schoolboektekst

Informeren

Leg uit dat overtuigen vaak te herkennen is aan een duidelijk standpunt.

Herken de tekstdoelen

Een handleiding wil je meestal instrueren. Een column kan soms overtuigen of juist amuseren. Een schoolboektekst wil vooral informeren.

instrueren
overtuigen
amuseren
informeren
objectief
onderwerp
kernzin
deelonderwerp

Laat leerlingen letten op doel en taalgebruik, niet alleen op de tekstsoort.

Zo herken je het tekstdoel

  • Kijk naar woordkeuze: feitelijk of juist een mening of standpunt

  • Kijk naar opbouw: gaat het om uitleg, om argumenten/redenen of stappen/tips

  • Kijk naar signaalwoorden: die kunnen gaan over een volgorde (eerst, vervolgens), over een reden (want, daarom,zodat), over een conclusie (dus, kortom).


  • Vraag jezelf af: wat wil de schrijver met mij als lezer?

Koppel hier terug naar leesstrategieën: titel, eerste alinea en tekstsoort geven vaak al veel weg.

1.2 en 2.2

Onderwerp

Hoofdgedachte

Deelonderwerp

Kernzin

Deze slide heeft geen instructies

Onderwerp: waar gaat de tekst over?

Het onderwerp is waar een tekst over gaat.


Je vindt het onderwerp vaak door verkennend te lezen: kijk naar de titel, de eerste alinea en opvallende woorden.


Het onderwerp noteer je in één of enkele woorden.

Gebruik voorbeelden als: maaltijdbezorging, opruimen, sociale media, slaap.

Onderwerp herkennen

  • Stel de vraag: waar gaat deze tekst over?

  • Zoek geen hele zin, maar een kort antwoord

  • Vaak helpt de titel meteen al

  • Bij luisterteksten zit het onderwerp vaak ook in de titel

Laat leerlingen het verschil zien tussen onderwerp en hoofdgedachte: onderwerp is kort, hoofdgedachte is een volledige zin.

Deelonderwerpen

Een groot onderwerp is vaak verdeeld in deelonderwerpen.


Een alinea of een groepje alinea's behandelt dan één deel van het onderwerp.


Tussenkopjes helpen vaak om deelonderwerpen te herkennen.

Gebruik het voorbeeld uit de theorie: maaltijdbezorging met deelonderwerpen zoals betaling, vervoermiddelen en arbeidscontract.

Voorbeeld: onderwerp en deelonderwerpen

Onderwerp: maaltijdbezorging


Mogelijke deelonderwerpen:

  • veiligheidsmaatregelen

  • betaling

  • vervoermiddelen

  • arbeidscontract


Deelonderwerpen zijn dus kleinere stukken van hetzelfde grote onderwerp.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het onderwerp van een tekst?

A

de mening van de schrijver

B

waar de tekst over gaat

C

de eerste zin van een alinea

D

de kortste samenvatting

Controleert het verschil tussen onderwerp, kernzin en hoofdgedachte.

Kies het beste onderwerp: 'Waarom te weinig slaap ongezond is'

A

te weinig slaap

B

Te weinig slaap is ongezond.

C

Je moet meer slapen.

D

De schrijver waarschuwt.

Onderwerp noteer je in één of enkele woorden, niet als volledige zin.

Welk rijtje bevat deelonderwerpen van maaltijdbezorging?

A

betaling, vervoer, contract

B

bezorger, stad, klant

C

nieuws, mening, stappen

D

titel, kernzin, slot

Sluit aan bij het voorbeeld op de slides over maaltijdbezorging.

Hoofdgedachte: wat zegt de tekst echt?

De hoofdgedachte is de kortst mogelijke samenvatting van een tekst.


Je vraagt jezelf af: wat is het belangrijkste dat de schrijver over het onderwerp zegt?


De hoofdgedachte noteer je in één zin.

Benadruk dat de hoofdgedachte meestal niet letterlijk in de tekst staat. Leerlingen moeten deze zelf formuleren.

Verschil tussen onderwerp en hoofdgedachte

  • Onderwerp = in een paar woorden

  • Hoofdgedachte = in één volledige zin


Voorbeeld:

  • onderwerp: maaltijdbezorging

  • hoofdgedachte: Maaltijdbezorgers hebben vaak slechte arbeidsomstandigheden.

Dit is een kernslide: hier ontstaan vaak misverstanden. Herhaal dat onderwerp nooit een hele boodschap is.

Hoe vind je de hoofdgedachte?

Kijk goed naar:

  • de titel

  • de inleiding

  • tussenkopjes

  • kernzinnen

  • het slot


Samen geven deze delen vaak de belangrijkste boodschap van de tekst.

Noem dat dit ook werkt bij gesproken teksten: let dan op titel, inleiding, slot en tekst in beeld.

Kernzin

De kernzin is de belangrijkste zin van een alinea.


De rest van de alinea geeft uitleg, voorbeelden of extra informatie.


De kernzin staat vaak aan het begin of aan het eind van een alinea.

Leg de relatie uit: kernzinnen van alinea's helpen samen bij het vinden van de hoofdgedachte van de hele tekst.

Tekstdoel en hoofdgedachte

Het tekstdoel helpt bij het vinden van de hoofdgedachte.


  • Bij informeren is de hoofdgedachte vaak feitelijk.

  • Bij overtuigen is de hoofdgedachte vaak de mening van de schrijver.


Zo weet je beter waar je in de tekst op moet letten.

Gebruik de voorbeelden uit de theorie: leasefiets als feitelijke conclusie versus een mening met advies.

Wat is een hoofdgedachte?

A

een tussenkopje

B

een deelonderwerp

C

de belangrijkste boodschap

D

de titel van de tekst

De hoofdgedachte is de kortst mogelijke samenvatting van de hele tekst.

Kies de beste hoofdgedachte bij onderwerp 'maaltijdbezorging'

A

arbeidscontract

B

Maaltijdbezorgers hebben vaak slechte arbeidsomstandigheden.

C

maaltijdbezorging

D

betaling en vervoer

Echt voorbeeld uit de theorie. Een hoofdgedachte is een volledige zin over het onderwerp.

Onderwerp en hoofdgedachte

Het onderwerp geef je in een paar woorden. De hoofdgedachte noteer je in één zin. Een kernzin is de belangrijkste zin van een alinea. Bij een tekst die wil overtuigen is de hoofdgedachte vaak een mening.

onderwerp
hoofdgedachte
kernzin
overtuigen
amuseren
deelonderwerp
titel
informeren

Hiermee herhalen leerlingen de kernbegrippen en het verband tussen tekstdoel en hoofdgedachte.

Geef aan of deze zin een hoofdgedachte of onderwerp is: De belasting op vliegtickets moet omhoog.

A

Hoofdgedachte

B

Onderwerp

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Gaat het in onderstaande zin om een hoofdgedachte of een onderwerp? Franse kazen en Duitse worsten

A

hoofdgedachte

B

onderwerp

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Onderwerp en hoofdgedachte: Wat kan géén hoofdgedachte zijn?

A

Jongetje stoot beeld van 4.000 euro om en moet betalen.

B

Honden troosten kinderen na aanslag in VS.

C

Doden in China

D

Kangoeroe huppelt door weiland op Texel.

Deze slide heeft geen instructies

Gaat het in onderstaande zin om een hoofdgedachte of een onderwerp? De nieuwste film van James Bond is de moeite waard.

A

hoofdgedachte

B

onderwerp

C

kernzin

D

overtuigen

Deze slide heeft geen instructies

Wat is de hoofdgedachte van de tekst?

A

Wetenschappers in Schotland hebben iets onderzocht.

B

Er is iets bijzonders gebeurd op het Schotse eiland Skye.

C

Aan de Schotse kust zijn honderden pootafdrukken van dino's gevonden.

D

De pootafdrukken van dinosaurussen zijn 170 miljoen jaar oud.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is de hoofdgedachte?

De hoofdgedachte = ?

A

Man vindt vogelspin in fruit, dit is vrij uniek.

B

Arnhemmer Bart van den Akker houdt van druiven.

C

Albert Heijn vindt de vondst van een vogelspin uitzonderlijk.

D

De vrouw van Bart van den Akker koopt druiven.

Deze slide heeft geen instructies

Waarmee ga je nu aan de slag?

Deze slide heeft geen instructies

Wat nou als je het niet helemaal snapt?

1

Je komt naar mij toe met je vraag

2

Je kijkt even terug naar de theorie

3

Je vraagt je buur of die even met je meekijkt

4

Je leest de vraag nog eens goed

Deze slide heeft geen instructies