Tekstdoel en tekstsoort

Wat wil een tekst bereiken?

1 / 27
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 27 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Wat wil een tekst bereiken?

Open vanuit herkenbare voorbeelden: een appje, een recept, een reclame, een nieuwsbericht. Laat steeds meedenken: wat probeert de schrijver vooral te doen?

Leerdoel

Ik kan het tekstdoel van een tekst herkennen en uitleggen hoe tekstdoel en tekstsoort met elkaar samenhangen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen volgens jou bij tekstdoel?

Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort door: welke woorden gaan over bedoeling en welke over soort tekst?

Tekstdoel en tekstsoort

  • Tekstdoel: wat de schrijver vooral wil bereiken

  • Tekstsoort: het soort tekst dat je leest

  • Een tekstdoel gaat dus over bedoeling

  • Een tekstsoort gaat over vorm of type

  • Je kijkt bij beide naar wat in de tekst het belangrijkst is

Benadruk het verschil tussen bedoeling en vorm. Gebruik simpele koppels: recept = tekstsoort, stap voor stap helpen koken = tekstdoel.

Niet hetzelfde

  • Een nieuwsbericht is een tekstsoort

  • Het tekstdoel is vaak informeren

  • Een reclamefolder is een tekstsoort

  • Het tekstdoel is vaak activeren

  • Je vraagt steeds: wat wil de schrijver vooral dat jij doet, weet of voelt?

Laat zien dat tekstsoort vaak een aanwijzing geeft, maar niet automatisch het antwoord is. Het gaat om het belangrijkste doel van de schrijver.

Vijf veelvoorkomende tekstdoelen

  • Amuseren: de lezer vermaken

  • Informeren: de lezer iets uitleggen of vertellen

  • Instrueren: de lezer laten weten hoe iets moet

  • Overtuigen: de lezer van een mening of standpunt overtuigen

  • Activeren: de lezer aanzetten tot doen

Dit is het overzicht waar de rest van de les op terugkomt. Houd de formuleringen steeds gelijk.

Hoe herken je het tekstdoel?

Let op deze vragen:

  • Wil de schrijver je laten lachen?

  • Wil de schrijver je iets leren?

  • Wil de schrijver uitleggen hoe je iets doet?

  • Wil de schrijver dat je het met hem of haar eens bent?

  • Wil de schrijver dat je in actie komt?

Stuur leerlingen naar de hoofdvraag van de les: wat wil de schrijver het belangrijkste bereiken? Dat helpt straks bij twijfel tussen twee doelen.

Wat is een tekstdoel?

A

de bedoeling

B

de titel

C

de alinea

D

de vorm

Controleert het verschil tussen tekstdoel en tekstsoort. 'De vorm' is een plausibele afleider, omdat dat bij tekstsoort hoort.

Tekstdoel of tekstsoort

Een tekstdoel gaat over wat de schrijver wil bereiken. Een tekstsoort gaat over de vorm van de tekst. Je kijkt steeds naar wat het meest belangrijkst is.

tekstdoel
tekstsoort
belangrijkst
bedoeling
grap
nieuwsbericht
leukst

De kernwoorden komen letterlijk uit de eerste uitlegslides: tekstdoel = bedoeling, tekstsoort = vorm/type, en je kijkt naar wat het belangrijkst is.

Tekstdoel: amuseren

  • Doel: de lezer vermaken

  • Voorbeelden: grap, strip, leuk verhaal

  • Signalen: humor, verrassende wending, speelse toon

Koppel aan het voorbeeld uit de opdracht: een grapje is meestal amuserend. Noem dat de inhoud niet vooral informatie of instructie geeft, maar plezier.

Tekstdoel: informeren

  • Doel: de lezer iets laten weten

  • Voorbeelden: nieuwsbericht, schoolmail, uitlegtekst

  • Signalen: feiten, uitleg, data, neutrale toon

Leg uit dat informeren niet hetzelfde is als instrueren. Bij informeren krijg je kennis; bij instrueren krijg je stappen om iets te doen.

Tekstdoel: instrueren

  • Doel: uitleggen hoe je iets doet

  • Voorbeelden: recept, handleiding, gebruiksaanwijzing

  • Signalen: stappen, volgorde, werkwoorden zoals pak, klik, meng

Benadruk de taal van opdrachten en volgorde: eerst, daarna, vervolgens. Dat zijn sterke signalen voor instrueren.

Tekstdoel: overtuigen

  • Doel: zorgen dat jij een mening overneemt

  • Voorbeelden: meningstekst, betoog, recensie

  • Signalen: argumenten, meningen, woorden als want, dus, daarom

Maak onderscheid tussen overtuigen en activeren: bij overtuigen staat jouw mening centraal, bij activeren jouw gedrag of actie.

Tekstdoel: activeren

  • Doel: de lezer iets laten doen

  • Voorbeelden: reclamefolder, poster, oproep

  • Signalen: koop nu, meld je aan, kom langs, korting of aanbieding

Gebruik het voorbeeld uit de input expliciet: een reclamefolder is vaak activerend. De schrijver wil dat de lezer in beweging komt.

Tekstsoort geeft vaak een hint

  • Grap → meestal amuseren

  • Nieuwsbericht → meestal informeren

  • Handleiding → meestal instrueren

  • Meningstekst → meestal overtuigen

  • Reclamefolder → meestal activeren

Noem dat 'meestal' belangrijk is. Een tekstsoort helpt je op weg, maar je moet nog steeds kijken naar het belangrijkste doel van de schrijver.

Zo hangt het samen

Tekstsoort en tekstdoel horen vaak bij elkaar, maar zijn niet hetzelfde.

Een schrijver kiest een tekstsoort die past bij wat hij of zij wil bereiken. Daarom kun je aan de vorm van de tekst vaak al denken aan een mogelijk tekstdoel.

Dit is de kernzin van de les. Laat leerlingen deze relatie in eigen woorden kunnen navertellen: de vorm helpt het doel bereiken.

Welke tekstsoort past meestal bij activeren?

A

handleiding

B

reclamefolder

C

nieuwsbericht

D

grap

Toetst de koppeling tussen tekstsoort en tekstdoel. De andere opties horen bij instrueren, informeren en amuseren.

Vijf tekstdoelen herkennen

Een grap wil vaak amuseren. Een nieuwsbericht wil vaak informeren. Een handleiding wil vaak instrueren. Een reclamefolder wil vaak activeren.

amuseren
informeren
instrueren
activeren
overtuigen
uitleggen
vertellen
vermaken

Alle blanks hebben een vaste plek door het voorbeeld ervoor. Zo oefenen leerlingen de standaardkoppelingen uit de slides.

Waarom is tekstsoort maar een hint?

Bespreek dat leerlingen moeten benoemen dat tekstsoort een hint geeft, maar dat je vooral kijkt naar het belangrijkste doel en naar signalen in de tekst zelf.

Kijk naar signalen in de tekst

  • Humor past vaak bij amuseren

  • Feiten en uitleg passen vaak bij informeren

  • Stappen en bevelen passen vaak bij instrueren

  • Argumenten passen vaak bij overtuigen

  • Oproepen passen vaak bij activeren

Laat zien dat leerlingen niet alleen op de titel moeten afgaan, maar vooral op woorden en zinnen in de tekst zelf.

Wat is het belangrijkste doel?

  • Een tekst kan meerdere kenmerken hebben

  • Toch kies je het doel dat het belangrijkst is

  • Vraag jezelf af: wat wil de schrijver vooral bereiken?

  • Wil de schrijver vooral uitleg geven, overtuigen of laten handelen?

  • Dat hoofdantwoord is het tekstdoel

Bespreek kort dat een reclame ook informatie kan geven, maar meestal is de hoofdbedoeling dat je iets koopt of doet.

Van tekst naar tekstdoel

Tekstsoort bekijken → signalen zoeken → belangrijkste bedoeling bepalen

Zo kom je van wat je leest naar het tekstdoel van de schrijver.

Gebruik deze eenvoudige denkstappen als afsluitende samenvatting van de aanpak.

Wat kies je als een tekst meerdere kenmerken heeft?

A

het langste deel

B

het moeilijkste woord

C

het eerste signaal

D

het hoofddoel

Sluit aan bij de kernregel: kies wat de schrijver vooral wil bereiken, ook als een tekst meerdere kenmerken heeft.

Van tekst naar tekstdoel

Je kijkt eerst naar de tekstsoort. Daarna zoek je naar signalen in de tekst. Zo bepaal je de belangrijkste bedoeling van de schrijver.

tekstsoort
signalen
bedoeling
mening
plaatjes
vormen
zinnen

Herhaalt de denkstappen van de samenvattingsslide: tekstsoort bekijken, signalen zoeken, bedoeling bepalen.

Wat uit deze les ga jij onthouden?

Deze slide heeft geen instructies

Wat hielp jou het best om tekstdoelen te herkennen?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

tekstdoel - wat de schrijver vooral wil bereiken met een tekst

tekstsoort - het type tekst dat je leest

amuseren - de lezer vermaken

informeren - de lezer iets laten weten of begrijpen

instrueren - uitleggen hoe de lezer iets moet doen

overtuigen - zorgen dat de lezer een mening overneemt

activeren - de lezer aanzetten tot actie

Deze slide heeft geen instructies