Wat wil een tekst bereiken?
Wat wil een tekst bereiken?
Open vanuit herkenbare voorbeelden: een appje, een recept, een reclame, een nieuwsbericht. Laat steeds meedenken: wat probeert de schrijver vooral te doen?
Leerdoel
Ik kan het tekstdoel van een tekst herkennen en uitleggen hoe tekstdoel en tekstsoort met elkaar samenhangen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij tekstdoel?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort door: welke woorden gaan over bedoeling en welke over soort tekst?
Tekstdoel en tekstsoort
Tekstdoel: wat de schrijver vooral wil bereiken
Tekstsoort: het soort tekst dat je leest
Een tekstdoel gaat dus over bedoeling
Een tekstsoort gaat over vorm of type
Je kijkt bij beide naar wat in de tekst het belangrijkst is
Benadruk het verschil tussen bedoeling en vorm. Gebruik simpele koppels: recept = tekstsoort, stap voor stap helpen koken = tekstdoel.
Niet hetzelfde
Een nieuwsbericht is een tekstsoort
Het tekstdoel is vaak informeren
Een reclamefolder is een tekstsoort
Het tekstdoel is vaak activeren
Je vraagt steeds: wat wil de schrijver vooral dat jij doet, weet of voelt?
Laat zien dat tekstsoort vaak een aanwijzing geeft, maar niet automatisch het antwoord is. Het gaat om het belangrijkste doel van de schrijver.
Vijf veelvoorkomende tekstdoelen
Amuseren: de lezer vermaken
Informeren: de lezer iets uitleggen of vertellen
Instrueren: de lezer laten weten hoe iets moet
Overtuigen: de lezer van een mening of standpunt overtuigen
Activeren: de lezer aanzetten tot doen
Dit is het overzicht waar de rest van de les op terugkomt. Houd de formuleringen steeds gelijk.
Hoe herken je het tekstdoel?
Let op deze vragen:
Wil de schrijver je laten lachen?
Wil de schrijver je iets leren?
Wil de schrijver uitleggen hoe je iets doet?
Wil de schrijver dat je het met hem of haar eens bent?
Wil de schrijver dat je in actie komt?
Stuur leerlingen naar de hoofdvraag van de les: wat wil de schrijver het belangrijkste bereiken? Dat helpt straks bij twijfel tussen twee doelen.
Wat is een tekstdoel?
de bedoeling
de titel
de alinea
de vorm
Controleert het verschil tussen tekstdoel en tekstsoort. 'De vorm' is een plausibele afleider, omdat dat bij tekstsoort hoort.
Tekstdoel of tekstsoort
Een tekstdoel gaat over wat de schrijver wil bereiken. Een tekstsoort gaat over de vorm van de tekst. Je kijkt steeds naar wat het meest belangrijkst is.
De kernwoorden komen letterlijk uit de eerste uitlegslides: tekstdoel = bedoeling, tekstsoort = vorm/type, en je kijkt naar wat het belangrijkst is.
Tekstdoel: amuseren
Doel: de lezer vermaken
Voorbeelden: grap, strip, leuk verhaal
Signalen: humor, verrassende wending, speelse toon
Koppel aan het voorbeeld uit de opdracht: een grapje is meestal amuserend. Noem dat de inhoud niet vooral informatie of instructie geeft, maar plezier.
Tekstdoel: informeren
Doel: de lezer iets laten weten
Voorbeelden: nieuwsbericht, schoolmail, uitlegtekst
Signalen: feiten, uitleg, data, neutrale toon
Leg uit dat informeren niet hetzelfde is als instrueren. Bij informeren krijg je kennis; bij instrueren krijg je stappen om iets te doen.
Tekstdoel: instrueren
Doel: uitleggen hoe je iets doet
Voorbeelden: recept, handleiding, gebruiksaanwijzing
Signalen: stappen, volgorde, werkwoorden zoals pak, klik, meng
Benadruk de taal van opdrachten en volgorde: eerst, daarna, vervolgens. Dat zijn sterke signalen voor instrueren.
Tekstdoel: overtuigen
Doel: zorgen dat jij een mening overneemt
Voorbeelden: meningstekst, betoog, recensie
Signalen: argumenten, meningen, woorden als want, dus, daarom
Maak onderscheid tussen overtuigen en activeren: bij overtuigen staat jouw mening centraal, bij activeren jouw gedrag of actie.
Tekstdoel: activeren
Doel: de lezer iets laten doen
Voorbeelden: reclamefolder, poster, oproep
Signalen: koop nu, meld je aan, kom langs, korting of aanbieding
Gebruik het voorbeeld uit de input expliciet: een reclamefolder is vaak activerend. De schrijver wil dat de lezer in beweging komt.
Tekstsoort geeft vaak een hint
Grap → meestal amuseren
Nieuwsbericht → meestal informeren
Handleiding → meestal instrueren
Meningstekst → meestal overtuigen
Reclamefolder → meestal activeren
Noem dat 'meestal' belangrijk is. Een tekstsoort helpt je op weg, maar je moet nog steeds kijken naar het belangrijkste doel van de schrijver.
Zo hangt het samen
Tekstsoort en tekstdoel horen vaak bij elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
Een schrijver kiest een tekstsoort die past bij wat hij of zij wil bereiken. Daarom kun je aan de vorm van de tekst vaak al denken aan een mogelijk tekstdoel.
Dit is de kernzin van de les. Laat leerlingen deze relatie in eigen woorden kunnen navertellen: de vorm helpt het doel bereiken.
Welke tekstsoort past meestal bij activeren?
handleiding
reclamefolder
nieuwsbericht
grap
Toetst de koppeling tussen tekstsoort en tekstdoel. De andere opties horen bij instrueren, informeren en amuseren.
Vijf tekstdoelen herkennen
Een grap wil vaak amuseren. Een nieuwsbericht wil vaak informeren. Een handleiding wil vaak instrueren. Een reclamefolder wil vaak activeren.
Alle blanks hebben een vaste plek door het voorbeeld ervoor. Zo oefenen leerlingen de standaardkoppelingen uit de slides.
Waarom is tekstsoort maar een hint?
Bespreek dat leerlingen moeten benoemen dat tekstsoort een hint geeft, maar dat je vooral kijkt naar het belangrijkste doel en naar signalen in de tekst zelf.
Kijk naar signalen in de tekst
Humor past vaak bij amuseren
Feiten en uitleg passen vaak bij informeren
Stappen en bevelen passen vaak bij instrueren
Argumenten passen vaak bij overtuigen
Oproepen passen vaak bij activeren
Laat zien dat leerlingen niet alleen op de titel moeten afgaan, maar vooral op woorden en zinnen in de tekst zelf.
Wat is het belangrijkste doel?
Een tekst kan meerdere kenmerken hebben
Toch kies je het doel dat het belangrijkst is
Vraag jezelf af: wat wil de schrijver vooral bereiken?
Wil de schrijver vooral uitleg geven, overtuigen of laten handelen?
Dat hoofdantwoord is het tekstdoel
Bespreek kort dat een reclame ook informatie kan geven, maar meestal is de hoofdbedoeling dat je iets koopt of doet.
Van tekst naar tekstdoel
Tekstsoort bekijken → signalen zoeken → belangrijkste bedoeling bepalen
Zo kom je van wat je leest naar het tekstdoel van de schrijver.
Gebruik deze eenvoudige denkstappen als afsluitende samenvatting van de aanpak.
Wat kies je als een tekst meerdere kenmerken heeft?
het langste deel
het moeilijkste woord
het eerste signaal
het hoofddoel
Sluit aan bij de kernregel: kies wat de schrijver vooral wil bereiken, ook als een tekst meerdere kenmerken heeft.
Van tekst naar tekstdoel
Je kijkt eerst naar de tekstsoort. Daarna zoek je naar signalen in de tekst. Zo bepaal je de belangrijkste bedoeling van de schrijver.
Herhaalt de denkstappen van de samenvattingsslide: tekstsoort bekijken, signalen zoeken, bedoeling bepalen.
Wat uit deze les ga jij onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Wat hielp jou het best om tekstdoelen te herkennen?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
tekstdoel - wat de schrijver vooral wil bereiken met een tekst
tekstsoort - het type tekst dat je leest
amuseren - de lezer vermaken
informeren - de lezer iets laten weten of begrijpen
instrueren - uitleggen hoe de lezer iets moet doen
overtuigen - zorgen dat de lezer een mening overneemt
activeren - de lezer aanzetten tot actie
Deze slide heeft geen instructies