Herodotos CE 27 introductie

• Grieks
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

Herodotos uit Halikarnassos

eindexamen Grieks 2027

Wat was de bijnaam van Herodotos?

Herodotos

• De vader van de geschiedschrijving
• Voor Herodotos: memoriseerders
• Memoriseerders onthielden de verhalen van een bepaalde stad/familie tot meer (dan drie) generaties terug
• Risico: Verhalen veranderen & wie betaalt, bepaalt
• Voor Herodotos: logografen
• Logografen schreven verhalen over wat ze interessant vonden 

Herodotos: anders dan anders

• ca 484-425 vC
  
• schreef: Historiën
• Griekse woord ἱστορίη betekent: onderzoek
• reiziger
  
• andere aanpak geschiedschrijving dan logografen

Onderzoek door: ἀκοή, ὄψις, γνώμη

ἀκοή: wat hij hoorde

ὄψις: wat hij zag

γνώμη: wat hij bedacht

ἱστορίη: onderzoek naar oorzaak en gevolg

Brongebruik

• vermeldt in tekst hoe hij aan zijn informatie komt
• gebruikt memoriseerderss en logografen als een van zijn bronnen
  
• altijd expliciet: De Perzen zeiden dat ...., de Grieken zeiden dat ...
• Dus veel aci-constructies!
• Herodotos gebruikt die ook als soort disclaimer

Thematiek

• rode draad: daden Grieken en niet-Grieken &
  waarom conflict tussen Grieken en niet-Grieken
  
• veel digressies = uitweidingen
  
• thema’s:
  
• vrijheid (in politiek en van oorlog)
  
• wisselvalligheid menselijk bestaan
  
• ὕβρις van mensen en φθόνος van goden

Herodotos en het goddelijke

Herodotos maakt weinig gebruik van de bekende mythologieverhalen

Hij gebruikt liever ὁ θεός of το θεῖον dan de naam van een specifieke godheid

Wel belangrijk: dromen en orakels!

Wat was de bijnaam van Herodotos?

1. de grootvader van de geschiedschrijving
2. de vader van de geschiedschrijving
3. de oom van de geschiedschrijving
4. de neef van de geschiedschrijving

Conclusies trekken door wat je ziet doe je door

1. ἀκοή
2. γνώμη
3. ὄψις
4. ἱστορίη

Conclusies trekken door wat je van anderen hoort doe je door

1. ἀκοή
2. γνώμη
3. ὄψις
4. ἱστορίη

Conclusies trekken door wat je bedenkt doe je door

1. ἀκοή
2. γνώμη
3. ὄψις
4. ἱστορίη

ὕβρις betekent:

1. roem
2. overmoed
3. jaloezie
4. onderzoek

φθόνος betekent:

1. roem
2. overmoed
3. jaloezie
4. onderzoek

Maatschappelijke context

• (aanloop naar) Perzische oorlogen 
• godsdienst/mythologie
• το θειον
  
• orakels en dromen
• Grieken en barbaren

Stijl en structuur

• alwetende verteller
• retrospectie en prospectie
• directe rede
• digressies: uitweidingen

=> kop-staartverbinding

=> epanalepsis

=> ringcompositie

Levendigheid

directe rede

enargeia 

dramatische ironie

praesens historicum

opbouw spanning (prospectie)

=> kop-staartverbinding

werkwoord aan het eind (staart) van de zin wordt aan het begin (kop) van de volgende zin weer opgepakt door een participium van hetzelfde werkwoord

=> epanalepsis

na een – kleine of grote – digressie wordt het hoofdverhaal weer opgepakt door woordelijke herhaling van (een deel van) het voorafgaande

(letterlijk: het weer oppakken)

=> ringcompositie

aan het begin en het eind van een teksteenheid komen (woordelijke) overeenkomsten voor waardoor de teksteenheid als één informatieblok gepresenteerd wordt

Een digressie is

1. een afwijking
2. een epanalepsis
3. een ringcompositie
4. een uitweiding

"Hij werd verliefd op zijn eigen vrouw. Nadat hij verliefd was geworden, ging hij ..." is een voorbeeld van

1. epanalepsis
2. kop-staartverbinding
3. retrospectie
4. ringcompositie

"Hij reisde via Leiden. Daar blablabla. Toen hij verder reisde, ..." is een voorbeeld van

1. epanalepsis
2. kop-staartverbinding
3. retrospectie
4. ringcompositie

Bijzonderheden taalgebruik Herodotos

Hij komt uit Halikarnassos (Klein-Azië), dus hij spreekt/schrijft Ionisch ipv Attisch

Bijzonderheden: zie 

examenboek hst. 12

Pharos en woordenboek

enkele eigenaardigheden:

• η in plaats van een lange α
• soms ε in plaats van ει (bijv ἐς ipv εἰς)
• dativus meervoud: οισι(ν) in plaats van οις                                  ῃσι(ν) in plaats van αις
• geen aspiratie (dus geen h-klank) waar je die wel verwacht (dit heet psilosis)
  

afwijkingen vnw

τοι = σοι

οἱ = αὐτῳ/αὐτῃ

μιν = αὐτον/αὐτην/αὐτο

σφι = αὐτοις/αὐταις 

betr vnw: vaak met τ dus lijkt op lidwoord!

lidwoord: vaak gebruikt als aanw. vnw./pers.vnw.

en nog wat andere eigenaardigheden…

• zoals soms σσ ipv ττ
  
• γίνομαι en γίνωσκω ipv γίγνομαι en γίγνωσκω
  
• vaak geen contractie (dus geen samentrekking van klinkers)
  (dan staat er bijv εο ipv ου)
• soms beginnen woorden waarvan je dacht dat ze met een π begonnen met een κ (πως -> κως; που -> κου)

Het dialect van Herodotos was

1. Attisch
2. Dorisch
3. Ionisch
4. Korinthisch

Psilosis is

1. geen h gebruiken
2. vaker de psi gebruiken
3. vaker de h gebruiken
4. geen psi gebruiken

V5 periode 1 + 2: Herodotos

bonusopdrachten (woorden, grammatica)

toets week 40 (woorden, grammatica, syllabus)

toetsweek 1 (circa 125 regels Grieks)

proefvertaling

toetsweek 2 (circa 125 regels Grieks)

examenboek, woordenlijst, filmpjes, oefenen!

V6: donderdag 27 mei CE Grieks

bonusopdrachten woorden en grammatica 

SE I, II, III

syllabus elke toets, al het Grieks verdeeld over I, II en III

oefenen en herhalen en filmpjes en oefenen en herhalen!