Les 3 ethiek
Les 3 ethiek
Deze slide heeft geen instructies
Wat doe jij: een cliënt weigert een handeling die volgens jou noodzakelijk is.
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
Aan het einde van deze les kun je:
Uitleggen wat het Utrechts model is
De vier stappen toepassen
Een dilemma systematisch analyseren
Je keuze onderbouwen vanuit waarden en denkrichtingen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het Utrechts model?
Het is een stappenplan om morele dilemma's te analyseren.
Het helpt je om rustig, systematisch en waarde gericht te denken.
(De Structuur: Het Utrechtse Stappenplan, z.d.)
Etische denkrichtingen
Voordat je een casus krijgt, moet je kijken vanuit welke etische stroming je dit gaat behandelen:
Gevolgenethiek (utilitarisme) Grondleggers:
Jeremy Bentham (1748–1832)
John Stuart Mill (1806–1873) → Wat levert het beste resultaat op voor iedereen?
Plichtethiek (deontologie) Grondlegger:
Immanuel Kant (1724–1804) → Welke regels/protocollen gelden?
Zorgethiek Grondleggers:
Carol Gilligan (1936– )
Joan Tronto (1952– ) → Wat heeft deze cliënt nu nodig?
Deugdethiek Grondlegger:
Aristoteles (384–322 v.Chr.) → Wat zou een goed zorgprofessional doen?
Deze slide heeft geen instructies
Stap 1: waarnemen
Casus:
Casus: Meneer Van Aalst en de ochtendzorg Meneer Van Aalst (76) heeft Parkinson en krijgt ’s ochtends hulp bij wassen en aankleden. Vandaag zegt hij: “Ik wil niet geholpen worden, ik doe het zelf.” Je ziet dat hij erg trilt en bijna valt wanneer hij probeert op te staan. Je collega zegt: “Laat hem maar, hij moet zijn zelfstandigheid houden.” Jij twijfelt.
Wat gebeurt er feitelijk?
Wie zijn er betrokken
Wat is het dilemma?
Welke denkrichting staat hier centraal? wat is de kernvraag. ( deugdethiek, want het gaat om wat jij als zorgprofessional zou doen)
Stap 1 – Waarnemen (feiten, zonder oordeel)
Meneer Van Aalst heeft Parkinson.
Hij wil zichzelf wassen en aankleden.
Hij trilt sterk en heeft moeite met balans.
Hij staat op en dreigt te vallen.
Collega zegt dat hij het zelf moet doen voor zijn zelfstandigheid.
Jij twijfelt vanwege valgevaar.
Moreel dilemma:
Respecteer je zijn autonomie, of bescherm je zijn veiligheid?
Stap 2: waarden
Casus: Meneer Van Aalst en de ochtendzorg Meneer Van Aalst (76) heeft Parkinson en krijgt ’s ochtends hulp bij wassen en aankleden. Vandaag zegt hij: “Ik wil niet geholpen worden, ik doe het zelf.” Je ziet dat hij erg trilt en bijna valt wanneer hij probeert op te staan. Je collega zegt: “Laat hem maar, hij moet zijn zelfstandigheid houden.” Jij twijfelt.
Wat vind jij belangrijk?
Wat vindt de cliënt belangrijk?
Wat vinden collega’s/familie belangrijk?
Welke waarden botsen?
Stap 2: Waarderen (waarden die botsen)
Ik vindt belangrijk:
Veiligheid van de cliënt
Verantwoordelijkheid nemen
Eerlijkheid en transparantie
De cliënt vindt belangrijk:
Gezondheid
Vertrouwen in zorg
Correcte medicatie
Collega/organisatie vinden belangrijk:
Betrouwbare zorg
Professioneel handelen
Leren van fouten
Botsende waarden:
Eerlijkheid ↔ Loyaliteit
Veiligheid ↔ Collegialiteit
Verantwoordelijkheid ↔ Relatie behouden
Stap 3: wegen
Casus: Meneer Van Aalst en de ochtendzorg: Meneer Van Aalst (76) heeft Parkinson en krijgt ’s ochtends hulp bij wassen en aankleden. Vandaag zegt hij: “Ik wil niet geholpen worden, ik doe het zelf.” Je ziet dat hij erg trilt en bijna valt wanneer hij probeert op te staan. Je collega zegt: “Laat hem maar, hij moet zijn zelfstandigheid houden.” Jij twijfelt.
Voor elke optie:
Wat houdt deze optie in?
Wat zijn de gevolgen voor de cliënt?
Wat zijn de gevolgen voor jou/collega/organisatie
Welke waarden worden gerespecteerd of geschonden?
Welke professionele verantwoordelijkheid weegt het zwaarst wanneer autonomie en veiligheid botsen?
Optie 1: je laat hem het zelf proberen:
Gevolgen:
Kans op val → letsel
Hij voelt zich serieus genomen
Jij neemt risico
Collega voelt zich gesteund
Waarden gerespecteerd: autonomie, waardigheid Waarden geschonden: veiligheid, zorgzaamheid
Optie 2: Je helpt hem direct, ondanks zijn wens
Gevolgen:
Valgevaar vermindert
Hij kan zich betutteld voelen
Jij beschermt zijn gezondheid
Collega kan dit zien als “te veel overnemen”
Waarden gerespecteerd: veiligheid, zorgzaamheid Waarden geschonden: autonomie, waardigheid
Optie 3 :Je biedt gedeeltelijke hulp (compromis)
Bijvoorbeeld:
Jij ondersteunt hem bij opstaan
Hij wast zelf zijn bovenlichaam
Jij helpt bij balans en moeilijke handelingen
Gevolgen:
Veiligheid blijft gewaarborgd
Hij behoudt zoveel mogelijk zelfstandigheid
Jij toont respect én zorg
Collega ziet dat je autonomie stimuleert
Waarden gerespecteerd: autonomie, veiligheid, zorgzaamheid, waardigheid Waarden geschonden: geen (dit is de middenweg)
Stap 4: Handelen ( keuze + onderbouwing)
Casus: Meneer Van Aalst en de ochtendzorg Meneer Van Aalst (76) heeft Parkinson en krijgt ’s ochtends hulp bij wassen en aankleden. Vandaag zegt hij: “Ik wil niet geholpen worden, ik doe het zelf.” Je ziet dat hij erg trilt en bijna valt wanneer hij probeert op te staan. Je collega zegt: “Laat hem maar, hij moet zijn zelfstandigheid houden.” Jij twijfelt.
Welke optie kies je?
Waarom?
Hoe verantwoord je dit? ( naar jezelf, patient, collega en organisatie?)
Waarom (deugdethiek):
Je toont wijsheid door een middenweg te zoeken
Je toont zorgzaamheid door valgevaar te voorkomen
Je toont respect voor zijn autonomie
Je toont verantwoordelijkheid als zorgprofessional
Je toont moed door tegen je collega in te gaan als dat nodig is
Hoe verantwoord je dit?
Richting cliënt: “Ik help u alleen bij de dingen die gevaarlijk zijn, de rest doet u zelf.”
Richting collega: “Ik stimuleer zijn zelfstandigheid, maar ik moet ook valgevaar voorkomen.”
Richting organisatie: je volgt zorgplicht en valpreventie.
Opdracht
Jullie gaan werken met het Utrechts model en uitleggen vanuit welke denkrichting jullie kijken.
Jullie ontvangen een werkblad.
Werk in tweetallen.
Je hebt 30 minuten de tijd.
Jullie gaan het welbevinden presenteren en uitleggen.
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld uitwerking van jullie casus.
Deze slide heeft geen instructies
Conreet: wat heb je geleerd vandaag?
Deze slide heeft geen instructies