01
HAVO 5
Drogredenen
Paragraaf 12
Theorie en oefenvragen
12
drogredenen
01
HAVO 5
Drogredenen
Paragraaf 12
Theorie en oefenvragen
12
drogredenen
Leerdoelen
02
Na deze uitleg kun je
1
Uitleg
uitleggen wat een drogreden is
2
Schema’s
zes fouten bij argumentatieschema’s herkennen
3
Discussie
vijf overtredingen van discussieregels herkennen
4
Beoordeling
uitleggen waarom een redenering niet klopt
Drogredenen
03
Een drogreden is een argumentatiefout waardoor een redenering niet logisch of niet aanvaardbaar is.
Onjuist argumentatieschema
De schrijver gebruikt een schema verkeerd. De inhoudelijke relatie tussen standpunt en argument deugt niet.
Overtreding van een discussieregel
De schrijver belemmert een eerlijke discussie, bijvoorbeeld met een aanval, verdraaiing of ontwijking.
Controleer steeds: wat beweert de schrijver en waarom klopt de ondersteuning niet?
Onjuist beroep op oorzaak en gevolg
04
De schrijver behandelt samenhang als een bewezen oorzaak-gevolgrelatie.
Verkeerde richting
De schrijver draait oorzaak en gevolg om.
Te eenvoudige oorzaak
Een gevolg kan meerdere oorzaken hebben, maar de schrijver noemt slechts één oorzaak.
Voorbeeld: de pleidooien voor uitbreiding van de EU hadden effect, want daarna kwamen er nieuwe lidstaten bij.
Kenmerk en voor- en nadelen
05
Onjuist beroep op een kenmerk
Een kenmerk van een persoon of verschijnsel wordt onterecht als typisch voorgesteld, terwijl andere relevante kenmerken ontbreken.
Onjuist beroep op voor- en nadelen
Belangrijke nadelen blijven buiten beeld, voordelen worden overdreven of de gevolgen zijn niet aannemelijk.
Vraag steeds welke informatie ontbreekt en of het genoemde kenmerk werkelijk bepalend is.
Vergelijking
06
Een vergelijking overtuigt alleen als de situaties op de relevante punten overeenkomen.
Situatie A
relevante kenmerken
Situatie B
andere omstandigheden
Drogreden: de verschillen zijn belangrijker dan de overeenkomsten.
Generalisatie en autoriteit
07
Overhaaste generalisatie
De schrijver trekt een algemene conclusie uit te weinig of niet-representatieve voorbeelden.
Onjuist beroep op autoriteit
De bron is niet deskundig op dit onderwerp of heeft belang bij de uitspraak. Soms ontbreekt een controleerbare bron.
Een voorbeeld bewijst geen algemene regel. Een bekende naam is niet automatisch een deskundige bron.
Overtredingen van discussieregels
08
Een redelijke discussie vraagt ruimte voor een standpunt, bewijs en een eerlijke weergave van wat de ander zegt.
persoonlijke aanval
bewijslast ontduiken
cirkelredenering
standpunt vertekenen
publiek bespelen
Persoonlijke aanval en bewijslast
09
Persoonlijke aanval
De schrijver valt de persoon aan in plaats van diens argument. Voorbeeld: ‘Dat rapport telt niet, want de schrijver is bevooroordeeld.’
Ontduiken van bewijslast
De schrijver geeft geen bewijs en verklaart het standpunt vanzelfsprekend. Voorbeeld: ‘Iedereen begrijpt dat deze regel nodig is.’
De persoon is niet het argument. Wie iets beweert, moet het aannemelijk maken.
Cirkelredenering en vertekening
10
Cirkelredenering
Het argument herhaalt het standpunt in andere woorden. Voorbeeld: ‘Deze schoolregel is noodzakelijk, want we hebben hem nodig.’
Vertekenen van een standpunt
De schrijver maakt het standpunt van de ander zwakker, extremer of anders dan bedoeld en bestrijdt daarna die versie.
Controle: levert het argument nieuwe steun en klopt de weergave van het oorspronkelijke standpunt?
Bespelen van het publiek
11
De schrijver probeert emoties of groepsdruk te gebruiken in plaats van een inhoudelijk argument.
‘Wie wil er nu als enige mens op zulke lieve, kleine zeehondjes jagen?’
De formulering stuurt het publiek, maar bewijst het standpunt niet.
Let op woorden die schaamte, angst, medelijden of groepsdruk oproepen.
Stappenplan
12
Een drogreden beoordelen
1
Bepaal het standpunt
2
Zoek het argument
3
Benoem het gebruikte schema of de discussieregel
4
Controleer oorzaak, vergelijking, bron en bewijs
5
Leg precies uit waar de redenering faalt
‘Sinds ik deze armband draag, haal ik hogere cijfers. De armband veroorzaakt mijn succes.’ Welke drogreden is dit?
onjuist beroep op oorzaak en gevolg
cirkelredenering
persoonlijke aanval
onjuist beroep op autoriteit
‘Mijn buurman haalde zonder te leren een voldoende, dus leerlingen hoeven nooit te leren.’ Welke drogreden herken je?
standpunt vertekenen
overhaaste generalisatie
bewijslast ontduiken
bespelen van het publiek
‘Jij weet niets van klimaatbeleid, want je rijdt zelf auto.’ Welke drogreden is dit?
onjuist beroep op vergelijking
cirkelredenering
persoonlijke aanval
onjuist beroep op een kenmerk
‘Deze maatregel is noodzakelijk, want we kunnen niet zonder deze maatregel.’ Welke drogreden is dit?
cirkelredenering
overhaaste generalisatie
onjuist beroep op autoriteit
bewijslast ontduiken
‘Iedereen weet dat telefoons in de les verboden moeten worden.’ Welke drogreden herken je?
bespelen van het publiek
standpunt vertekenen
bewijslast ontduiken
onjuist beroep op voor- en nadelen