Hoofdstuk 4.1 t/m 4.6 De politie

De politie: taak, gezag en bevoegdheid

1 / 38
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBeveiligingMBOStudiejaar 3

In deze les zitten 38 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

De politie: taak, gezag en bevoegdheid

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan uitleggen wie ambtenaar van politie is, wat de taak van de politie is, hoe de politie is georganiseerd en welke belangrijke bevoegdheden de politie heeft.

Deze slide heeft geen instructies

Ambtenaar van politie

  • Ambtenaren aangesteld voor de uitvoering van de politietaak

  • Vrijwillige ambtenaren voor de uitvoering van de politietaak

  • Ambtenaren binnen de politie voor administratieve, technische en andere taken

  • Dit kunnen BOA's of geen BOA's zijn

Benadruk dat 'ambtenaar van politie' dus breder is dan alleen de agent op straat. Ook medewerkers met ondersteunende taken kunnen hieronder vallen.

Korps van de Nationale Politie

  • Deze ambtenaren van politie horen tot het korps van de Nationale Politie

  • Het gaat dus om één landelijk politiekorps

  • Binnen dat korps bestaan verschillende functies en taken

Koppel dit aan het idee dat organisatie en rechtspositie landelijk zijn geregeld, ook al werkt de politie regionaal en lokaal zichtbaar.

Rijksrecherche

Ook ambtenaren van de Rijksrecherche kunnen ambtenaar van politie zijn:

  • voor de uitvoering van de politietaak

  • voor administratieve, technische en andere taken


Zij behoren niet tot het korps van de Nationale Politie.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom apart van de Nationale Politie?

  • De Rijksrecherche onderzoekt mogelijke strafbare feiten binnen politie of openbaar bestuur

  • Onafhankelijkheid is daarbij belangrijk

  • Daarom werken zij onder verantwoordelijkheid van het college van procureurs-generaal

Noem dat deze onafhankelijke positie nodig is om belangenverstrengeling te voorkomen wanneer onderzoek wordt gedaan naar politiefunctionarissen of bestuurders.

Waarom hoort de Rijksrecherche niet bij het korps van de Nationale Politie?

A

Vanwege onafhankelijkheid

B

Vanwege bewapening

C

Vanwege vrijwilligers

D

Vanwege werkgebied

Toetst of leerlingen begrijpen dat Rijksrecherche wel uit ambtenaren van politie kan bestaan, maar apart staat vanwege onafhankelijk onderzoek naar politie en openbaar bestuur.

Vul de begrippen in

Een ambtenaar van politie kan ook administratieve of technische taken hebben. Ambtenaren van de Rijksrecherche zijn wel ambtenaar van politie, maar horen niet bij het korps van de Nationale Politie omdat hun onafhankelijke positie belangrijk is.

ambtenaar van politie
Rijksrecherche
Nationale Politie
officier van justitie
veiligheidsregio
politiedienstencentrum

Alle drie de kernbegrippen komen letterlijk uit de voorafgaande slides en hebben elk een unieke plek in de tekst.

De taak van de politie

Volgens artikel 3 van de Politiewet 2012 heeft de politie tot taak:

  • in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag

  • en in overeenstemming met de geldende rechtsregels

  • te zorgen voor een daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde

  • en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven

Dit is de kernbepaling. Laat leerlingen deze vier onderdelen herkennen als vaste bouwstenen van de politietaak.

Bevoegd gezag

Opsporing

  • Gezag ligt bij de officier van justitie

  • Dit gaat over strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde

  • Gezag ligt bij de burgemeester

  • De politie beslist dus niet zelfstandig over dit deel van de taak

Openbare orde en hulp

Benadruk het verschil tussen 'de politie voert uit' en 'het bevoegd gezag beslist'. Dat onderscheid is examenrelevant.

Geldende rechtsregels

De politie moet handelen binnen de wet en binnen de rechtsorde van de samenleving.


Dat betekent:

  • houden aan wettelijke regels

  • rekening houden met normen en waarden

  • geen optreden buiten de regels om

Maak duidelijk dat rechtsregels breder zijn dan alleen één concrete wetsbepaling: politieoptreden moet ook passen binnen de algemene rechtsorde.

Handhaving en hulpverlening

  • Daadwerkelijk handhaven betekent: echt optreden, zo nodig met geweld

  • Rechtsorde bestaat hier uit openbare orde én opsporing

  • Daarnaast verleent de politie hulp aan wie die nodig heeft

Noem als voorbeeld van handhaving het verwijderen van iemand uit een verboden gebied. Bij hulpverlening laat de wet bewust ruimte; die grens is niet strak uitgewerkt.

Bovenlokaal gezag bij crisis

Treft een ramp of crisis meerdere gemeenten?


Dan gaat het gezag over openbare orde en hulpverlening over naar de voorzitter van de veiligheidsregio. Dat is de burgemeester van de grootste gemeente of provinciehoofdstad binnen die regio.

Deze slide heeft geen instructies

Bestuurlijke lijn bij een crisis

  • Commissaris van de Koning let op samenwerking

  • Minister van Justitie en Veiligheid kan in zware gevallen aanwijzingen geven

  • In zeer uitzonderlijke situaties kan het Rijk het gezag naar zich toe trekken

  • Voorzitter veiligheidsregio roept een regionaal beleidsteam bijeen

  • Betrokken burgemeesters sluiten aan

  • Ook de hoofdofficier van justitie en andere bestuurders kunnen deelnemen

Regionaal niveau

Toezicht en aanwijzing

Gebruik eventueel corona als herkenbaar voorbeeld van een situatie waarin landelijke aanwijzingen een rol speelden.

Gezag bij opsporing

Bij strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde heeft de officier van justitie gezag over de politie.


De officier van justitie legt verantwoording af aan het college van procureurs-generaal. Dat college valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie en Veiligheid.

Leg de bestuurlijke lijn rustig uit: politie → officier van justitie → college van procureurs-generaal → ministeriële verantwoordelijkheid.

Wie heeft gezag over de politie bij opsporing?

A

De korpschef

B

De burgemeester

C

De officier van justitie

D

De minister

Plausibele verwarring zit tussen burgemeester en officier van justitie. De burgemeester gaat over openbare orde en hulp, niet over opsporing.

Kern van de politietaak

De politie werkt in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels. De politie zorgt voor daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en verleent hulp aan wie die nodig heeft.

bevoegd gezag
rechtsregels
rechtsorde
veiligheidsregio
opsporing
korpschef

Deze invuloefening laat leerlingen de vier bouwstenen van artikel 3 herkennen zonder de hele opsomming letterlijk te laten reproduceren.

Organisatie van de politie

De Politiewet 2012 regelt een landelijk politiekorps: de Nationale Politie.


Binnen die organisatie zijn onder meer van belang:

  • de korpschef

  • regionale eenheden

  • de landelijke eenheid

  • het politiedienstencentrum

Houd dit op hoofdlijnen. De toetsterm vraagt vooral dat leerlingen de belangrijkste onderdelen kunnen benoemen en plaatsen.

Belangrijke onderdelen

  • Korpschef: leiding over het landelijke korps

  • Politiechef: leiding binnen een regionale eenheid of landelijke eenheid

Leiding en uitvoering

Ondersteuning

  • Regionale eenheid: politiewerk in een regio

  • Landelijke eenheid: landelijke taken

  • Politiedienstencentrum: ondersteunende diensten

Vermijd te veel detail over alle eenheden; focus op het onderscheid tussen leiding, uitvoering en ondersteuning.

Werkgebied van de politie

  • De politie heeft een wettelijk werkgebied

  • Bevoegdheden worden uitgeoefend binnen de kaders van de Politiewet 2012

  • Organisatie en werkgebied hangen samen met de landelijke opbouw van het korps

De brontekst werkt dit onderdeel beperkt uit. Houd het daarom algemeen en koppel het aan de wet en de organisatie van het korps.

Wie geeft leiding aan het landelijke politiekorps?

A

De politiechef

B

De korpschef

C

De burgemeester

D

De hoofdofficier

Toetst het onderscheid tussen korpschef (landelijk korps) en politiechef (regionale of landelijke eenheid).

Organisatie van de politie

De Politiewet 2012 regelt één landelijk politiekorps: de Nationale Politie. De korpschef geeft leiding aan dat korps. Een politiedienstencentrum ondersteunt de organisatie met diensten.

landelijk politiekorps
korpschef
politiedienstencentrum
veiligheidsregio
officier van justitie
Rijksrecherche

De tekst sluit direct aan op slides 13 t/m 15 en focust op de kernbegrippen uit de toetsterm organisatie.

Geweldsbevoegdheid

De executieve ambtenaar van politie mag geweld gebruiken op grond van artikel 7 lid 1 Politiewet 2012, maar alleen als:

  • dit gebeurt in de rechtmatige uitoefening van zijn bediening

  • het doel het geweld rechtvaardigt

  • het doel niet op een minder ingrijpende manier kan worden bereikt

  • zo mogelijk eerst is gewaarschuwd

Noem hier expliciet de termen proportionaliteit en subsidiariteit al kort, zodat de volgende slide daarop kan voortbouwen.

Subsidiariteit en proportionaliteit

Proportionaliteit

Subsidiariteit

De inzet van geweld of fouillering moet redelijk en gematigd zijn in verhouding tot het te bereiken doel.

De politie mag een bevoegdheid pas gebruiken als het doel niet op een minder ingrijpende wijze kan worden bereikt.

Wijs erop dat proportionaliteit in artikel 7 lid 7 ook geldt voor de in artikel 7 genoemde fouilleringen.

Veiligheidsfouillering

Een executieve ambtenaar van politie mag een veiligheidsfouillering toepassen als uit feiten of omstandigheden blijkt dat er onmiddellijk gevaar dreigt voor:

  • het leven of de veiligheid van de persoon

  • de ambtenaar

  • derden


De fouillering moet noodzakelijk zijn om dat gevaar af te wenden.

Deze slide heeft geen instructies

Vervoersfouillering

  • Mag worden toegepast bij te vervoeren personen

  • Geldt bij elke verplaatsing

  • Kan ook vóór insluiting in een ophoudkamer of politiecel plaatsvinden

Benadruk dat vervoersfouillering verder kan gaan dan alleen oppervlakkig aftasten, zeker bij insluiting.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Op wie mag een vervoersfouillering worden toegepast?

A

Alle bezoekers

B

Te vervoeren personen

C

Alle agenten

D

Willekeurige voorbijgangers

Deze slide heeft geen instructies

Hoe wordt gefouilleerd?

Volgens de Ambtsinstructie gebeurt dit door:

  • het oppervlakkig aftasten van kleding

  • onderzoek aan voorwerpen die iemand bij zich draagt of met zich voert

  • zoveel mogelijk door iemand van hetzelfde geslacht

  • gevaarlijke voorwerpen kunnen in bewaring worden genomen

Voeg toe dat onderzoek bij insluiting intensiever kan zijn: kleding kan dan worden afgetast én doorzocht.

BOA en politiebevoegdheden

Artikel 7 lid 9 Politiewet 2012 bepaalt dat de minister een buitengewoon opsporingsambtenaar kan aanwijzen om bepaalde politiebevoegdheden uit te voeren.


Die bevoegdheden moeten dan zijn aangetekend op de akte van beëdiging.

Belangrijk voor BOA-theorie: een BOA heeft deze politiebevoegdheden dus niet automatisch; er is een specifieke aanwijzing nodig.

Wat past het best bij subsidiariteit?

A

Eerst waarschuwen

B

Minst ingrijpend handelen

C

Redelijk en gematigd

D

Altijd fouilleren

Laat leerlingen subsidiariteit onderscheiden van proportionaliteit. 'Redelijk en gematigd' hoort bij proportionaliteit.

Geweld en fouilleren

Geweld mag alleen als het doel het optreden rechtvaardigt en niet op een minder ingrijpende manier kan worden bereikt. Bij een veiligheidsfouillering moet sprake zijn van onmiddellijk gevaar.

rechtvaardigt
minder ingrijpende
veiligheidsfouillering
vrijwillige
landelijke
vervoersregio

De drie invulwoorden dragen de betekenis van de voorwaarden: proportionaliteit, subsidiariteit en het type fouillering.

Wat is één inzicht uit deze les dat jij nu goed begrijpt?

Laat leerlingen één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld gezag, organisatie, geweld, fouillering of Rijksrecherche.

Welk onderdeel vond jij nog het lastigst?

Laat leerlingen benoemen waar hun verwarring zit, bijvoorbeeld burgemeester versus officier van justitie, of subsidiariteit versus proportionaliteit.

Begrippenlijst

ambtenaar van politie - Persoon die is aangesteld voor de politietaak of voor administratieve, technische of andere taken binnen politie of Rijksrecherche.

Nationale Politie - Het landelijke politiekorps van Nederland.

Rijksrecherche - Onderzoeksdienst die mogelijke strafbare feiten binnen politie of openbaar bestuur onderzoekt.

bevoegd gezag - De autoriteit die beslissingen mag nemen over de inzet van de politie.

openbare orde - Rust en orde in de samenleving die door de overheid wordt bewaakt.

opsporing - Strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde door onderzoek naar strafbare feiten.

officier van justitie - Functionaris die gezag heeft over de politie bij opsporing.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

burgemeester - Heeft gezag over de politie bij openbare orde en hulpverlening.

voorzitter van de veiligheidsregio - Draagt het gezag bij een ramp of crisis die meerdere gemeenten treft.

korpschef - Leidinggevende van het landelijke politiekorps.

politiechef - Leidinggevende van een regionale eenheid of de landelijke eenheid.

geweldsbevoegdheid - Wettelijke bevoegdheid van de executieve ambtenaar van politie om onder voorwaarden geweld te gebruiken.

subsidiariteit - Eerst kiezen voor de minst ingrijpende manier om het doel te bereiken.

proportionaliteit - De inzet moet in verhouding staan tot het doel.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

veiligheidsfouillering - Fouillering bij onmiddellijk gevaar voor leven of veiligheid.

vervoersfouillering - Fouillering van een persoon die wordt vervoerd of ingesloten.

Ambtsinstructie - Regeling met voorschriften voor onder meer geweld en fouillering.

akte van beëdiging - Document waarop bevoegdheden van een BOA kunnen worden aangetekend.

college van procureurs-generaal - Leiding van het Openbaar Ministerie.

politiedienstencentrum - Ondersteunend onderdeel binnen de organisatie van de politie.

Deze slide heeft geen instructies