De politie: taak, gezag en bevoegdheid
De politie: taak, gezag en bevoegdheid
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan uitleggen wie ambtenaar van politie is, wat de taak van de politie is, hoe de politie is georganiseerd en welke belangrijke bevoegdheden de politie heeft.
Deze slide heeft geen instructies
Ambtenaar van politie
Ambtenaren aangesteld voor de uitvoering van de politietaak
Vrijwillige ambtenaren voor de uitvoering van de politietaak
Ambtenaren binnen de politie voor administratieve, technische en andere taken
Dit kunnen BOA's of geen BOA's zijn
Benadruk dat 'ambtenaar van politie' dus breder is dan alleen de agent op straat. Ook medewerkers met ondersteunende taken kunnen hieronder vallen.
Korps van de Nationale Politie
Deze ambtenaren van politie horen tot het korps van de Nationale Politie
Het gaat dus om één landelijk politiekorps
Binnen dat korps bestaan verschillende functies en taken
Koppel dit aan het idee dat organisatie en rechtspositie landelijk zijn geregeld, ook al werkt de politie regionaal en lokaal zichtbaar.
Rijksrecherche
Ook ambtenaren van de Rijksrecherche kunnen ambtenaar van politie zijn:
voor de uitvoering van de politietaak
voor administratieve, technische en andere taken
Zij behoren niet tot het korps van de Nationale Politie.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom apart van de Nationale Politie?
De Rijksrecherche onderzoekt mogelijke strafbare feiten binnen politie of openbaar bestuur
Onafhankelijkheid is daarbij belangrijk
Daarom werken zij onder verantwoordelijkheid van het college van procureurs-generaal
Noem dat deze onafhankelijke positie nodig is om belangenverstrengeling te voorkomen wanneer onderzoek wordt gedaan naar politiefunctionarissen of bestuurders.
Waarom hoort de Rijksrecherche niet bij het korps van de Nationale Politie?
Vanwege onafhankelijkheid
Vanwege bewapening
Vanwege vrijwilligers
Vanwege werkgebied
Toetst of leerlingen begrijpen dat Rijksrecherche wel uit ambtenaren van politie kan bestaan, maar apart staat vanwege onafhankelijk onderzoek naar politie en openbaar bestuur.
Vul de begrippen in
Een ambtenaar van politie kan ook administratieve of technische taken hebben. Ambtenaren van de Rijksrecherche zijn wel ambtenaar van politie, maar horen niet bij het korps van de Nationale Politie omdat hun onafhankelijke positie belangrijk is.
Alle drie de kernbegrippen komen letterlijk uit de voorafgaande slides en hebben elk een unieke plek in de tekst.
De taak van de politie
Volgens artikel 3 van de Politiewet 2012 heeft de politie tot taak:
in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag
en in overeenstemming met de geldende rechtsregels
te zorgen voor een daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde
en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven
Dit is de kernbepaling. Laat leerlingen deze vier onderdelen herkennen als vaste bouwstenen van de politietaak.
Bevoegd gezag
Opsporing
Gezag ligt bij de officier van justitie
Dit gaat over strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
Gezag ligt bij de burgemeester
De politie beslist dus niet zelfstandig over dit deel van de taak
Openbare orde en hulp
Benadruk het verschil tussen 'de politie voert uit' en 'het bevoegd gezag beslist'. Dat onderscheid is examenrelevant.
Geldende rechtsregels
De politie moet handelen binnen de wet en binnen de rechtsorde van de samenleving.
Dat betekent:
houden aan wettelijke regels
rekening houden met normen en waarden
geen optreden buiten de regels om
Maak duidelijk dat rechtsregels breder zijn dan alleen één concrete wetsbepaling: politieoptreden moet ook passen binnen de algemene rechtsorde.
Handhaving en hulpverlening
Daadwerkelijk handhaven betekent: echt optreden, zo nodig met geweld
Rechtsorde bestaat hier uit openbare orde én opsporing
Daarnaast verleent de politie hulp aan wie die nodig heeft
Noem als voorbeeld van handhaving het verwijderen van iemand uit een verboden gebied. Bij hulpverlening laat de wet bewust ruimte; die grens is niet strak uitgewerkt.
Bovenlokaal gezag bij crisis
Treft een ramp of crisis meerdere gemeenten?
Dan gaat het gezag over openbare orde en hulpverlening over naar de voorzitter van de veiligheidsregio. Dat is de burgemeester van de grootste gemeente of provinciehoofdstad binnen die regio.
Deze slide heeft geen instructies
Bestuurlijke lijn bij een crisis
Commissaris van de Koning let op samenwerking
Minister van Justitie en Veiligheid kan in zware gevallen aanwijzingen geven
In zeer uitzonderlijke situaties kan het Rijk het gezag naar zich toe trekken
Voorzitter veiligheidsregio roept een regionaal beleidsteam bijeen
Betrokken burgemeesters sluiten aan
Ook de hoofdofficier van justitie en andere bestuurders kunnen deelnemen
Regionaal niveau
Toezicht en aanwijzing
Gebruik eventueel corona als herkenbaar voorbeeld van een situatie waarin landelijke aanwijzingen een rol speelden.
Gezag bij opsporing
Bij strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde heeft de officier van justitie gezag over de politie.
De officier van justitie legt verantwoording af aan het college van procureurs-generaal. Dat college valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie en Veiligheid.
Leg de bestuurlijke lijn rustig uit: politie → officier van justitie → college van procureurs-generaal → ministeriële verantwoordelijkheid.
Wie heeft gezag over de politie bij opsporing?
De korpschef
De burgemeester
De officier van justitie
De minister
Plausibele verwarring zit tussen burgemeester en officier van justitie. De burgemeester gaat over openbare orde en hulp, niet over opsporing.
Kern van de politietaak
De politie werkt in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels. De politie zorgt voor daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en verleent hulp aan wie die nodig heeft.
Deze invuloefening laat leerlingen de vier bouwstenen van artikel 3 herkennen zonder de hele opsomming letterlijk te laten reproduceren.
Organisatie van de politie
De Politiewet 2012 regelt een landelijk politiekorps: de Nationale Politie.
Binnen die organisatie zijn onder meer van belang:
de korpschef
regionale eenheden
de landelijke eenheid
het politiedienstencentrum
Houd dit op hoofdlijnen. De toetsterm vraagt vooral dat leerlingen de belangrijkste onderdelen kunnen benoemen en plaatsen.
Belangrijke onderdelen
Korpschef: leiding over het landelijke korps
Politiechef: leiding binnen een regionale eenheid of landelijke eenheid
Leiding en uitvoering
Ondersteuning
Regionale eenheid: politiewerk in een regio
Landelijke eenheid: landelijke taken
Politiedienstencentrum: ondersteunende diensten
Vermijd te veel detail over alle eenheden; focus op het onderscheid tussen leiding, uitvoering en ondersteuning.
Werkgebied van de politie
De politie heeft een wettelijk werkgebied
Bevoegdheden worden uitgeoefend binnen de kaders van de Politiewet 2012
Organisatie en werkgebied hangen samen met de landelijke opbouw van het korps
De brontekst werkt dit onderdeel beperkt uit. Houd het daarom algemeen en koppel het aan de wet en de organisatie van het korps.
Wie geeft leiding aan het landelijke politiekorps?
De politiechef
De korpschef
De burgemeester
De hoofdofficier
Toetst het onderscheid tussen korpschef (landelijk korps) en politiechef (regionale of landelijke eenheid).
Organisatie van de politie
De Politiewet 2012 regelt één landelijk politiekorps: de Nationale Politie. De korpschef geeft leiding aan dat korps. Een politiedienstencentrum ondersteunt de organisatie met diensten.
De tekst sluit direct aan op slides 13 t/m 15 en focust op de kernbegrippen uit de toetsterm organisatie.
Geweldsbevoegdheid
De executieve ambtenaar van politie mag geweld gebruiken op grond van artikel 7 lid 1 Politiewet 2012, maar alleen als:
dit gebeurt in de rechtmatige uitoefening van zijn bediening
het doel het geweld rechtvaardigt
het doel niet op een minder ingrijpende manier kan worden bereikt
zo mogelijk eerst is gewaarschuwd
Noem hier expliciet de termen proportionaliteit en subsidiariteit al kort, zodat de volgende slide daarop kan voortbouwen.
Subsidiariteit en proportionaliteit
Proportionaliteit
Subsidiariteit
De inzet van geweld of fouillering moet redelijk en gematigd zijn in verhouding tot het te bereiken doel.
De politie mag een bevoegdheid pas gebruiken als het doel niet op een minder ingrijpende wijze kan worden bereikt.
Wijs erop dat proportionaliteit in artikel 7 lid 7 ook geldt voor de in artikel 7 genoemde fouilleringen.
Veiligheidsfouillering
Een executieve ambtenaar van politie mag een veiligheidsfouillering toepassen als uit feiten of omstandigheden blijkt dat er onmiddellijk gevaar dreigt voor:
het leven of de veiligheid van de persoon
de ambtenaar
derden
De fouillering moet noodzakelijk zijn om dat gevaar af te wenden.
Deze slide heeft geen instructies
Vervoersfouillering
Mag worden toegepast bij te vervoeren personen
Geldt bij elke verplaatsing
Kan ook vóór insluiting in een ophoudkamer of politiecel plaatsvinden
Benadruk dat vervoersfouillering verder kan gaan dan alleen oppervlakkig aftasten, zeker bij insluiting.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Op wie mag een vervoersfouillering worden toegepast?
Alle bezoekers
Te vervoeren personen
Alle agenten
Willekeurige voorbijgangers
Deze slide heeft geen instructies
Hoe wordt gefouilleerd?
Volgens de Ambtsinstructie gebeurt dit door:
het oppervlakkig aftasten van kleding
onderzoek aan voorwerpen die iemand bij zich draagt of met zich voert
zoveel mogelijk door iemand van hetzelfde geslacht
gevaarlijke voorwerpen kunnen in bewaring worden genomen
Voeg toe dat onderzoek bij insluiting intensiever kan zijn: kleding kan dan worden afgetast én doorzocht.
BOA en politiebevoegdheden
Artikel 7 lid 9 Politiewet 2012 bepaalt dat de minister een buitengewoon opsporingsambtenaar kan aanwijzen om bepaalde politiebevoegdheden uit te voeren.
Die bevoegdheden moeten dan zijn aangetekend op de akte van beëdiging.
Belangrijk voor BOA-theorie: een BOA heeft deze politiebevoegdheden dus niet automatisch; er is een specifieke aanwijzing nodig.
Wat past het best bij subsidiariteit?
Eerst waarschuwen
Minst ingrijpend handelen
Redelijk en gematigd
Altijd fouilleren
Laat leerlingen subsidiariteit onderscheiden van proportionaliteit. 'Redelijk en gematigd' hoort bij proportionaliteit.
Geweld en fouilleren
Geweld mag alleen als het doel het optreden rechtvaardigt en niet op een minder ingrijpende manier kan worden bereikt. Bij een veiligheidsfouillering moet sprake zijn van onmiddellijk gevaar.
De drie invulwoorden dragen de betekenis van de voorwaarden: proportionaliteit, subsidiariteit en het type fouillering.
Wat is één inzicht uit deze les dat jij nu goed begrijpt?
Laat leerlingen één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld gezag, organisatie, geweld, fouillering of Rijksrecherche.
Welk onderdeel vond jij nog het lastigst?
Laat leerlingen benoemen waar hun verwarring zit, bijvoorbeeld burgemeester versus officier van justitie, of subsidiariteit versus proportionaliteit.
Begrippenlijst
ambtenaar van politie - Persoon die is aangesteld voor de politietaak of voor administratieve, technische of andere taken binnen politie of Rijksrecherche.
Nationale Politie - Het landelijke politiekorps van Nederland.
Rijksrecherche - Onderzoeksdienst die mogelijke strafbare feiten binnen politie of openbaar bestuur onderzoekt.
bevoegd gezag - De autoriteit die beslissingen mag nemen over de inzet van de politie.
openbare orde - Rust en orde in de samenleving die door de overheid wordt bewaakt.
opsporing - Strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde door onderzoek naar strafbare feiten.
officier van justitie - Functionaris die gezag heeft over de politie bij opsporing.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
burgemeester - Heeft gezag over de politie bij openbare orde en hulpverlening.
voorzitter van de veiligheidsregio - Draagt het gezag bij een ramp of crisis die meerdere gemeenten treft.
korpschef - Leidinggevende van het landelijke politiekorps.
politiechef - Leidinggevende van een regionale eenheid of de landelijke eenheid.
geweldsbevoegdheid - Wettelijke bevoegdheid van de executieve ambtenaar van politie om onder voorwaarden geweld te gebruiken.
subsidiariteit - Eerst kiezen voor de minst ingrijpende manier om het doel te bereiken.
proportionaliteit - De inzet moet in verhouding staan tot het doel.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
veiligheidsfouillering - Fouillering bij onmiddellijk gevaar voor leven of veiligheid.
vervoersfouillering - Fouillering van een persoon die wordt vervoerd of ingesloten.
Ambtsinstructie - Regeling met voorschriften voor onder meer geweld en fouillering.
akte van beëdiging - Document waarop bevoegdheden van een BOA kunnen worden aangetekend.
college van procureurs-generaal - Leiding van het Openbaar Ministerie.
politiedienstencentrum - Ondersteunend onderdeel binnen de organisatie van de politie.
Deze slide heeft geen instructies