Expressie, oorlog en avant-garde: kunst in de vroege 20e eeuw
Expressie, oorlog en avant-garde: kunst in de vroege 20e eeuw
Wat weet jij al over het modernisme in kunst en muziek?
Leerdoel van deze les
Aan het einde van de les kun je de opkomst van expressieve, abstracte en moderne kunststromingen in de vroege 20e eeuw uitleggen, met oog voor de invloed van oorlog en techniek.
Wat is modernisme?
Modernisme is de verzamelnaam voor vernieuwende kunstvormen die rond 1900 ontstonden en zich afzetten tegen traditionele regels.
Brits antwoord op futurisme
Futurisme was een modern-abstracte Britse kunststroming. Kort na ontstaan verdween de stijl door het uitbreken van WOI.
Futurisme en camouflage
De abstracte stijl van futurisme werd als camouflage op boten gebruikt tijdens WOI.
Expressie in kunst en muziek
Arnold Schönberg’s Erwartung: muziek als nachtmerrie, niet gebonden aan harmonie, gedreven door expressie.
Innerlijke beleving
Begin 20e eeuw kregen gevoel en innerlijke beleving voorrang boven het weergeven van de zichtbare wereld.
Voorbeeld
Freud, onderbewuste en expressie
Sigmund Freuds theorieën over het onderbewuste inspireerden kunstenaars om te zoeken naar wat verborgen was in het brein.
Hoekige vormen en expressionisme
Expressionisten vonden dat vaste regels de directe, expressieve uitdrukking in de weg stonden.
Les Ballets Russes: expressieve dans
Het gezelschap bracht revolutionaire dans: stampende bewegingen, abstracte muziek, voeten naar binnen gedraaid.
Expressionistische film
De eerste expressionistische films gebruikten onrealistische decors en horrorelementen om emoties uit te drukken.
Inspiratie door niet-westerse kunst
Niet-westerse kunst en vormen werden gezien als puur en inspirerend voor modernistische kunstenaars.
‘Het primitieve’
Picasso’s Les demoiselles d’Avignon
Contrasterende kleuren, hoekige vormen, geen onderscheid tussen voor- en achtergrond. Voorloper van het kubisme.
Jazz en de invloed van diverse culturen
Jazz ontstond in Storyville, een smeltkroes van culturen. Improvisatie en expressie stonden centraal.
Chicago jazz en Dixieland
Na de sloop van Storyville verhuist jazz naar Chicago. Daar krijgt het nieuwe instrumenten, zoals gitaar en contrabas, en komt er meer ruimte voor solo’s.
Swing en bigbands
Swing is dansbare jazz gespeeld door grote orkesten, met vernieuwers als Louis Armstrong en Duke Ellington.
Surrealisme: dromen boven werkelijkheid
Inspiratiebron
Toeval en creatie
Sigmund Freud’s ideeën over dromen beïnvloeden surrealisten zoals Salvador Dalí.
Cadavre exquis en ready-mades, zoals de fontein van Marcel Duchamp, benadrukken het concept boven de uitvoering.
De impact van oorlog op kunst
Eerste Wereldoorlog beïnvloedde kunstenaars diep. Het aanvankelijke optimisme van het futurisme verdween door de wreedheid van oorlog.
Dada: antikunst en betekenisloosheid
Dada ontstond als reactie op de oorlog. Kunst hoefde geen schoonheid of betekenis te hebben.
Entartete Kunst en onderdrukking
In Duitsland was alleen realistische kunst toegestaan. Expressionistische, jazz en kubistische kunstenaars werden onderdrukt.
Propaganda en moderne media
Film en radio werden krachtige middelen voor propaganda, met als bekend voorbeeld 'Triumph des Willens'.
Het machinetijdperk: kunst & techniek
Een nieuwe fascinatie voor techniek leidde tot experimenten met snelheid, abstractie en montage, zichtbaar in kunst en film.
Abstracte muziek en nieuwe systemen
12-toonssysteem
Muziek als inspiratie
Het ritme van de metropool, swing in dans en de explosie van jazz bepaalden de muziek van deze tijd.
Arnold Schönberg ontwikkelde het 12-tonensysteem, zonder harmonie. Muziek werd bijna helemaal abstract.
Conclusie: een tijd van radicale vernieuwing
De vroege 20e eeuw stond in het teken van experiment, expressie, oorlog en techniek. Modernisme beïnvloedt nog steeds onze kijk op kunst en cultuur.
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
Wat was de focus van het expressionisme?
Expressie van innerlijke gevoelens
Weergeven van zichtbare werkelijkheid
Wie was de componist van 'Erwartung'?
Igor Stravinsky
Arnold Schönberg
Wat is de betekenis van 'scat'?
Een dansstijl uit de jaren '20
Zingen met betekenisloze klanken
Wie is de oprichter van het surrealisme?
André Breton
Salvador Dali
Wat inspireerde de kunstenaars in het expressionisme?
Niet-westerse kunst
Enkel Europese tradities