Organen en einde organisatie (Bedrijfseconomie havo), les 1: Uitleg
Ledenvergadering van een vrijwilligersorganisatie
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Organen en einde organisatie
Examenstof bedrijfseconomie havo
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
Ledenvergadering van een vrijwilligersorganisatie
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Organen en einde organisatie
Examenstof bedrijfseconomie havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: B3 13.1.5-13.1.7. Image credit: Johnscotaus / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Wat ga je kunnen?
Ik kan de bevoegdheden van de organen noemen, redenen voor het einde van een organisatie uitleggen en de gevolgen van een faillissement voor stakeholders beschrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Een bedrijf of vereniging heeft mensen die beslissen, controleren en meepraten. Welke woorden horen daarbij?
Syllabus 13.1.5-13.1.7: verwachte woorden zijn bestuur, directie, aandeelhouders, leden, commissarissen, toezicht, ondernemingsraad, personeel, faillissement, stoppen, schulden. Gebruik ze om de organen te ordenen: leiden, controleren, meebeslissen en namens personeel meepraten. Woorden over rechtsvormen (bv, vof) horen bij het vorige onderwerp.
Ledenvergadering van een vrijwilligersorganisatie
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Wie beslist waarover?
Het bestuur leidt de organisatie en voert het beleid uit.
Eigenaren of leden beslissen mee in een algemene vergadering, van aandeelhouders of van leden.
Een raad van commissarissen of raad van toezicht controleert het bestuur.
Een ondernemingsraad of medezeggenschapsraad praat namens het personeel mee.
Syllabus 13.1.5: overzicht van de organen. Het vorige onderwerp (rechtsvormen) liet al zien dat een bv een bestuur en aandeelhouders heeft en een vereniging leden; hier gaat het om wat elk orgaan mag. Vier rollen: leiden, meebeslissen als eigenaar of lid, toezicht houden en medezeggenschap. Veelgemaakte fout: toezicht en medezeggenschap door elkaar halen. Toezicht controleert het bestuur, medezeggenschap vertegenwoordigt het personeel. Image credit: Johnscotaus / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Aandeelhoudersvergadering van een beursfonds (VS), 2025
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Bestuur en aandeelhouders
Het bestuur leidt de organisatie, vertegenwoordigt haar naar buiten en voert het beleid uit.
De algemene vergadering van aandeelhouders (AvA) is het orgaan van de eigenaren van een bv of nv.
De AvA benoemt en ontslaat in de regel het bestuur en stelt de jaarrekening vast.
De AvA besluit ook over uitkering van het resultaat (dividend) en over wijziging van de statuten.
Syllabus 13.1.5: bestuur en algemene vergadering van aandeelhouders. 'In de regel' omdat bij grote vennootschappen met een verplichte raad van commissarissen (structuurregime) die raad het bestuur benoemt; dat komt op de dia over toezicht terug. Het bestuur maakt de jaarrekening op, de AvA stelt haar vast. Veelgemaakte fout: denken dat aandeelhouders het dagelijks beleid bepalen. Ze beslissen in de vergadering over de grote lijnen en kiezen het bestuur. Image credit: Good-investing / Wikimedia Commons, CC0
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
De ledenvergadering
De algemene ledenvergadering (ALV) is het orgaan van de leden van een vereniging: alle leden mogen meebeslissen.
De ALV kiest en ontslaat het bestuur en stelt de jaarrekening vast.
De ALV besluit ook over wijziging van de statuten.
Elk lid heeft meestal één stem: het gaat om de leden, niet om hoeveel geld iemand inbrengt.
Een stichting heeft geen leden en dus geen ALV: daar beslist het bestuur, soms met een raad van toezicht.
Syllabus 13.1.5: algemene ledenvergadering. Vergelijk met de AvA: bij aandeelhouders telt het aantal aandelen, bij leden meestal één lid één stem (de statuten kunnen dit anders regelen). Veelgemaakte fout: denken dat een stichting een ledenvergadering heeft. Verwijs naar de ledenvergadering-foto van de omslag.
Een bv wil de jaarrekening vaststellen. Welk orgaan besluit hierover?
De ondernemingsraad
De medezeggenschapsraad
De raad van toezicht
De algemene vergadering van aandeelhouders
Syllabus 13.1.5. De AvA stelt de jaarrekening vast. Verwachte fout: de ondernemingsraad, omdat die over de onderneming meepraat; die vertegenwoordigt alleen het personeel.
Vul in
De algemene ledenvergadering van een vereniging kiest het bestuur, dat de vereniging dagelijks leidt.
Syllabus 13.1.5. Verwachte fout: 'raad van toezicht' invullen, die controleert het bestuur maar kiest het niet in een vereniging.
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Toezicht op het bestuur
Een raad van commissarissen (RvC) houdt toezicht op het bestuur van een nv of bv en geeft het advies.
Een raad van toezicht (RvT) doet dat bij stichtingen, bijvoorbeeld in zorg, onderwijs en bij woningcorporaties.
Toezicht betekent meekijken en controleren of het bestuur goed leidt, zonder zelf de dagelijkse leiding te voeren.
Bij grote vennootschappen is een RvC soms verplicht en benoemt zij dan zelf het bestuur.
Syllabus 13.1.5: raad van commissarissen en raad van toezicht. Het verschil is vooral de rechtsvorm: commissarissen bij vennootschappen, toezichthouders bij stichtingen (een stichting kan ook kiezen voor de naam RvC). Het verplichte regime geldt voor grote nv's en bv's die aan wettelijke eisen voldoen; de grenzen hoef je niet te kennen. Veelgemaakte fout: denken dat de commissarissen de dagelijkse leiding voeren.
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
De ondernemingsraad
De ondernemingsraad (OR) vertegenwoordigt de werknemers van een onderneming en praat mee met de leiding.
Vanaf een bepaalde omvang van de onderneming is een OR verplicht.
Adviesrecht: bij grote besluiten, zoals een overname, fusie of sluiting, vraagt de leiding vooraf advies aan de OR.
Instemmingsrecht: bij regelingen over bijvoorbeeld werktijden en beloning kan de leiding niet zonder toestemming van de OR.
De OR heeft ook recht op informatie over de gang van zaken in de onderneming.
Syllabus 13.1.5: ondernemingsraad. Adviesrecht betekent dat de OR gehoord moet worden voordat het besluit valt; instemmingsrecht betekent dat zonder toestemming van de OR het besluit niet kan. Bron: Wet op de ondernemingsraden. Veelgemaakte fout: denken dat de OR over alles beslist of dat de OR de eigenaar vertegenwoordigt.
Een klaslokaal op een basisschool in Maastricht, 2023
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Medezeggenschap op school
Op een school heet het orgaan voor medezeggenschap de medezeggenschapsraad (MR).
In de MR zitten personeel en ouders, in het voortgezet onderwijs ook leerlingen.
De MR denkt mee en heeft bij belangrijke besluiten van het schoolbestuur advies- of instemmingsrecht.
Bestuur, toezicht en medezeggenschap vormen samen de gouden driehoek: ze houden elkaar in evenwicht.
Syllabus 13.1.5: medezeggenschapsraad; de syllabus noemt de gouden driehoek van bestuur, toezichthouder en medezeggenschap in de toelichting (De wijze van besturen): ze houden elkaar in evenwicht, met kracht en tegenmacht. OR hoort bij een onderneming, MR bij een school (onderwijsinstelling). Vraag bij de foto: wie zouden in de MR van jouw school zitten? Veelgemaakte fout: OR en MR als hetzelfde zien. Image credit: Kleon3 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Een zorgstichting wil een orgaan dat het bestuur controleert. Welk orgaan past?
De algemene vergadering van aandeelhouders
De raad van toezicht
De ondernemingsraad
De medezeggenschapsraad
Syllabus 13.1.5. Een stichting heeft geen aandeelhouders. De OR en MR praten namens personeel (en ouders) mee, maar controleren het bestuur niet. Verwachte fout: de ondernemingsraad.
De directie wil de werktijden van alle medewerkers wijzigen. Wie moet instemmen?
De ondernemingsraad
De raad van commissarissen
De algemene vergadering van aandeelhouders
De medezeggenschapsraad
Syllabus 13.1.5. Werktijden vallen onder het instemmingsrecht van de OR. Verwachte fout: de raad van commissarissen, omdat die toezicht houdt; die heeft geen instemmingsrecht over werktijden.
Een bakkerij in een winkelstraat, 2020
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Waarom stopt een bedrijf?
De eigenaar wil of kan niet verder: pensioen, ziekte of een andere loopbaan.
Het resultaat blijft te laag of er zijn steeds verliezen: doorgaan loont niet.
Bij bedrijfsopvolging neemt een kind, medewerker of koper de organisatie over.
Zonder bedrijfsopvolging of verkoop wordt de organisatie beëindigd: opgeheven.
Syllabus 13.1.6: redenen tot het beëindigen van een organisatie, ook zonder bedrijfsopvolging of verkoop. Bij een stichting of vereniging kan ook het doel bereikt zijn of ontbreken leden, vrijwilligers of geld. Bij bedrijfsopvolging gaat de organisatie door, dus dan eindigt ze niet. Een faillissement is een gedwongen einde en komt op de volgende dia. Veelgemaakte fout: stoppen en faillissement als hetzelfde zien. Bij stoppen kiest de eigenaar zelf, en er hoeven geen schulden te zijn. Image credit: G.Lanting / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
Een leeg winkelpand in Groningen, 2018
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Wat is een faillissement?
Bij een faillissement kan een organisatie haar schulden niet meer betalen.
Een schuldeiser of de ondernemer vraagt het aan; de rechtbank verklaart failliet en benoemt een curator.
De curator beheert de bezittingen, verkoopt ze en verdeelt de opbrengst over de schuldeisers.
Vaak is het geld niet genoeg: schuldeisers krijgen dan een deel of niets.
Syllabus 13.1.6 en 13.1.7. Een faillissement kan worden aangevraagd door een schuldeiser of door de ondernemer zelf (ook door bijvoorbeeld het Openbaar Ministerie, dat hoef je niet te kennen); de rechtbank beslist. De curator behartigt het belang van de gezamenlijke schuldeisers. Surseance van betaling hoort niet bij havo. Bronnen: ondernemersplein.overheid.nl (Hoe werkt een faillissement) en rechtspraak.nl (Faillissement). Veelgemaakte fout: denken dat de curator de ondernemer helpt het bedrijf te redden. De curator regelt de verdeling voor de schuldeisers. Image credit: Donald Trung / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Gevolgen voor stakeholders
Stakeholders zijn partijen met belang bij de organisatie. Een faillissement raakt ze elk anders.
Werknemers: de curator zegt de arbeidsovereenkomsten op; het UWV betaalt onder voorwaarden een deel van het onbetaalde loon.
Leveranciers en andere schuldeisers: ze krijgen vaak maar een deel of niets betaald.
Banken: met onderpand (zoals een hypotheek) halen ze eerder hun geld terug dan zonder onderpand.
Eigenaren en aandeelhouders: ze verliezen hun inbreng; bij een eenmanszaak of vof is de eigenaar ook privé aansprakelijk.
Syllabus 13.1.7: gevolgen voor de stakeholders. Daarnaast: klanten die vooruit betaalden zijn schuldeiser en krijgen vaak maar een deel terug; de Belastingdienst is ook schuldeiser; de omgeving verliest werkgelegenheid. De curator betaalt volgens een wettelijke rangorde: schuldeisers met onderpand (zoals een bank met hypotheek) en schuldeisers met voorrang (zoals de Belastingdienst en het UWV) gaan voor de gewone schuldeisers, zoals leveranciers; gewone schuldeisers krijgen als het geld niet genoeg is een percentage van hun vordering (bron: ondernemersplein.overheid.nl, Rangorde schuldeisers). Aandeelhouders staan achteraan. Bedragen en termijnen hoef je niet te kennen. Veelgemaakte fout: denken dat alle schuldeisers evenveel terugkrijgen.
Welke situatie is een voorbeeld van bedrijfsopvolging?
De eigenaar stopt en schrijft de zaak uit het handelsregister uit
De rechtbank benoemt een curator voor het bedrijf
De dochter van de eigenaar neemt het familiebedrijf over
De eigenaar verkoopt de bezittingen stuk voor stuk
Syllabus 13.1.6. Bij opvolging gaat de organisatie door met een nieuwe eigenaar. De andere drie zijn manieren waarop een organisatie eindigt. Verwachte fout: stoppen en uitschrijven als opvolging zien.
Vul in
Bij een faillissement benoemt de rechtbank een curator die de bezittingen verkoopt en de opbrengst verdeelt.
Syllabus 13.1.7. Verwachte fout: 'commissaris' invullen, die houdt toezicht bij een nv of bv en wordt niet door de rechtbank benoemd.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Welk orgaan wat mag
Toezicht of medezeggenschap
Redenen om te stoppen
Gevolgen van een faillissement
Gebruik de uitslag om te bepalen welk blok je nog een keer doorloopt. Bij veel stemmen op de organen: laat de vier rollen (leiden, meebeslissen, toezicht, medezeggenschap) nog eens naast elkaar zien.
Waarom raakt een faillissement ook leveranciers?
Syllabus 13.1.7. Een goed antwoord: ze krijgen vaak maar een deel van hun geld of niets, en verliezen een klant. Verwachte fout: denken dat de curator alle schuldeisers volledig betaalt.
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Begrippen (1/2)
bestuur: Het orgaan dat de organisatie leidt, vertegenwoordigt en het beleid uitvoert.
algemene vergadering van aandeelhouders: Het orgaan van de eigenaren van een bv of nv, onder meer voor benoeming van het bestuur en vaststellen van de jaarrekening.
algemene ledenvergadering: Het orgaan van de leden van een vereniging, dat het bestuur kiest.
raad van commissarissen: Houdt toezicht op het bestuur van een nv of bv en geeft advies.
raad van toezicht: Houdt toezicht op het bestuur, vooral bij stichtingen.
Deze slide heeft geen instructies
EXAMENSTOF · PERSOON · ORGANEN EN EINDE
Begrippen (2/2)
ondernemingsraad: Vertegenwoordigt de werknemers van een onderneming, met advies- en instemmingsrecht.
medezeggenschapsraad: Orgaan voor medezeggenschap op een school, met personeel, ouders en leerlingen.
bedrijfsopvolging: Een kind, medewerker of koper neemt de organisatie over, dus de organisatie gaat door.
faillissement: De rechtbank verklaart een organisatie failliet die haar schulden niet kan betalen; een curator verdeelt de opbrengst.
stakeholders: Partijen met belang bij de organisatie, zoals werknemers, leveranciers, banken en eigenaren.
Deze slide heeft geen instructies
