KUA 5v - Les 3 Classicisme
KUA 5v - Les 3 (Neo)classicisme
Orde, Rede & de Macht van de Klassieken
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
KUA 5v - Les 3 (Neo)classicisme
Orde, Rede & de Macht van de Klassieken
Deze slide heeft geen instructies
De Verlichting & de Opgravingen
Tijdvak
Neo classicisme ca. 1750 – 1820.
Trefwoorden
Verlichting, rede (ratio), moraliteit, symmetrie, rust.
Katalysator
Herontdekking van Pompeii en Herculaneum (1738/1748).
Motto (Winckelmann)
"Edele eenvoud en stille grandeur."
Rococo was ca. 1715– 1775
Na de overdaad en oppervlakkigheid van de Rococo breekt de Verlichting aan.
Precies in deze periode worden de steden Pompeii en Herculaneum onder het vulkaanas vandaan gegraven.
Europa raakt in de ban van een antiek-rage. Verzamelaars trekken door heel Europa om klassieke kusntwerken te kopen. Verzamelingen ontstaan en de eerste musea zoals wij deze nu ook kennen ontstaan.
Kunsthistoricus Winckelmann roept dat de Oudheid het ultieme ideaal is: geen chaotische krullen meer, maar strakke lijnen, orde en rust.
De kunsten omarmen de klassieken als hun grote inspiratiebron
De verlichting en de overname van de macht
Rationeel denken. Wetenschap en logisch denken zijn belangrijker dan traditie en geloof.
Napoleon:
Jean-Francois Chalgrin - Arc de Triomphe, Parijs (1836)
Slaapkamer van keizerin Josephine Bonaparte (1763-1814)
In de 17e eeuw zijn er in het noorden van europa, zoals in Nederland geen voorsten met absolute macht. Het is daardoor mogelijk om boeken met alternatieve ideeen over de organisatie van een maatschappij te drukken, te verspreiden en te lezen. Danzij deze vrijheid is er ruimte voor een nieuwe filosofische beweging. In de 18e eeuw ontstaat de verlichting.
In het verlichtingsdenken staat rationaliteit voorop: wetenschap en logisch denken zijn belangrijker dan traditie en geloof.
De filosofen van de verlichting willen de macht in de samenleving beter verdelen. Om dat ideaal te bereiken moet iedereen vrij en gelijk zijn. In Frankrijk mondt dit uit in de revolutie van 1789 - de Franse revolutie.
Veel adel wordt onthoofd in de guillotine (denk aan Marie Antoinette, die in de rococo in een totaal andere werkelijkheid leefde).
Na de revolutie grijpt Napoleon Bonaparte de macht. Napoleon vergelijkt zichzelf met Romeinse keizers en gebruikt dezelfde beeldtaal. Zoals triombogen, maar ook in zijn interieur.
Muziek – De Weense Klassieken
Discipline
Muziek
Stroming
De Weense Klassieken (Haydn, Mozart, vroege Beethoven).
Kenmerken
Harmonie, vaste muzikale vormen, structuur, sonate, symfonie.
Piano is in deze tijd een relatief nieuw instrument.
Oudheid opgraven in de muziek kan niet, want er waren geen Romeinse opnames. Maar componisten vertaalden de idealen van de Verlichting direct naar klank. Weg met de ingewikkelde polyfonie van de Barok en de overladen trillers van de Rococo. Mozart en Haydn schrijven heldere, transparante muziek met strakke symmetrie. Een melodie bestaat uit een vraag van 4 maten, direct gevolgd door een antwoord van 4 maten. Muziek wordt een verstandelijke, logische bouwconstructie.
Je hoort harmonieuze melodieën.
Een sonate is een instrumentaal muziekstuk dat meestal bestaat uit drie of vier delen met een verschillende snelheid en sfeer
Een symfonie is een groot muziekstuk dat door een volledig orkest wordt gespeeld
Theater & Dans – Het Handelingsballet & Operahervorming
Disciplines
Theater & Dans
Theater/Opera: Christoph Willibald von Gluck (operahervorming: muziek staat volledig in dienst van het drama, weg met overbodige zangvirtuositeit).
Dans: Jean-Georges Noverre introduceert het Handelingsballet (ballet d'action).
Innovatie in Dans: Weg met stijve maskers en pruiken; dansers drukken met mimiek en beweging zélf een menselijk verhaal en emotie uit.
Ook op het toneel vindt een grote opschoning plaats. In het theater maakt Gluck een einde aan zangers die alleen maar willen pronken met hun stem. Het gaat om het verhaal.
Maar de grootste revolutie vindt plaats in de danszaal: Jean-Georges Noverre bedenkt het Handelingsballet. Voorheen was ballet slechts een leuk, decoratief intermezzo tussen de aktes van een opera. Dans wordt een zelfstandige kunstvorm waarin de choreografie, mimiek en menselijke emoties samen een logisch verhaal vertellen. In de dans wordt een vorm van pantomime gebruikt om het verhaal te vertellen.
Dans+uitbeelding=handelingsballet.
Architectuur – De Vormtaal van de Macht
Discipline
Architectuur
Vormgevingskenmerken
Driehoekige timpanen, reusachtige Dorische/Ionische zuilen, strakke symmetrie, mathematische verhoudingen
Wat straalt dit eigenlijk uit?
Deze slide heeft geen instructies
Neoclassicisme in de Massacultuur –
Van Hollywood tot Capitol Hill
Opdracht:
- Bekijk de geprinte afbeeldingen en titels.
- Leg de afbeeldingen gezamenlijk neer in chronologische volgorde.
- Beantwoord de 4 toetsvragen
- Kijk samen na
In de architectuur verrijzen gebouwen die direct lijken op Romeinse en Griekse tempels. Architecten zoals Soufflot bouwen het Panthéon in Parijs. Waarom deze vormtaal? Een gebouw met symmetrische rijen zuilen en een massief driehoekig timpaan straalt onwrikbare orde, stabiliteit en gezag uit. Het is de architectonische vertaling van de rede en de macht van de nieuwe democratische staat.
De moderne Massacultuur gebruikt de neoklassieke vormtaal tot op de dag van vandaag. Filmregisseurs, architecten en de politieke elite weten dat hoge marmeren zuilen onbewust bij het massapubliek direct gevoelens van onfeilbare macht, heldenmoed of juist dreigende tirannie oproepen. Het is de visuele code voor autoriteit geworden.
Beeldende Kunst & Franse Revolutie – Kunst als Propaganda
Discipline
Beeldende Kunst (Schilderkunst)
Maatschappelijke context
De Franse Revolutie (1789)
Functie van Kunst
Geen hofamusement meer, maar burgerlijke moraliteit en opofferingsgezindheid.
Vormgeving
Strakke contouren, sober kleurenpalet, theatraal licht (clair-obscur), heroïsche anatomie.
Jacques-Louis David - de eed van de Horatii (1784)
In de aanloop naar én tijdens de Franse Revolutie verandert kunst in een politiek strijdmiddel. Jacques-Louis David schildert De Eed van de Horatii. Drie broers zweren te sterven voor hun vaderland. Kijk naar de vormgeving: de mannen zijn opgebouwd uit kaarsrechte, hoekige lijnen die kracht en standvastigheid uitstralen. Het vaderland en de burgerplicht zijn de nieuwe godsdienst geworden. Kunst moet het volk niet meer vermaken, maar opvoeden tot dappere burgers.
Opdracht
Lees de tekst uit het boek "kunst op niveau" over twee iconische werken van de tijd van het classicisme.
Schrijf daarna over beide werken een beeldanalyse aan de hand van het invulformulier.
Als het af is kijk je het werk na aan de hand van het nakijkformulier.
Deze slide heeft geen instructies
