Principaal-agentprobleem
Theorieles
Principaal-agentprobleem
Theorieles
2
Topbankier: salaris van 100 miljoen is te hoog
18 september 2009
Citigroup-baas Vikram Pandit heeft toegegeven dat een jaarsalaris van circa 100 miljoen dollar wat aan de hoge kant is voor medewerkers van de noodlijdende bank. Citigroup-handelaar Andrew Hall heeft contractueel recht op dat bedrag.
Bron: parool.nl, fd.nl, bnnvara.nl
SVB keerde enkele uren voor faillissement nog bonussen uit
13 maart 2023
Enkele uren voordat de Silicon Valley Bank (SVB) kopje onder ging, betaalde de bank nog bonussen uit aan zijn medewerkers, meldt Axios. De ondergang van SVB was het grootste faillissement bij een bank sinds de financiële crisis van 2008.
‘Honderd miljard aan bonussen in de Londense City’
23 februari 2015
Banken en verzekeraars in Groot-Brittannië keerden sinds oktober 2007 £ 91 mrd, omgerekend ongeveer € 123,5 mrd, aan bonussen uit aan hun personeel. Alleen al afgelopen jaar ontvingen hun medewerkers bij elkaar £ 15 mrd (€ 20 mrd).
BONUSSEN BIJ BANKEN
Er lijkt weinig te veranderen (van 2009 tot 2023)
3
HET PRINCIPAAL-AGENT PROBLEEM
Samengevat
DOE DIT!
Principaal
Opdrachtgever
Agent
Opdrachtnemer
Ja baas...
Het principaal-agent probleem is een veelvoorkomend probleem
tussen een opdrachtgever en een opdrachtnemer
waarbij er sprake is van tegengestelde belangen
en asymmetrische informatie.
Gevolg: de principaal moet extra (transactie-)kosten maken om de agent te controleren
Bijvoorbeeld (financiële) prikkels zoals bonussen bij de relatie tussen werkgever en werknemer
Principaal-agent probleem
De ongenuanceerde versie
Titel: Waarom leiden bonussen tot slechtere prestaties?
Beschrijving: Gaan we harder lopen als we een bonus kunnen krijgen? Dr. Kilian Wawoe, organisatiepsycholoog aan de Vrije Universiteit Amsterdam, laat zien hoe extra beloningen hun doel voorbij schieten.
Duur: 14:23 minuten
Bron: youtube
4
UNIVERSITEIT VAN NEDERLAND
Waarom leiden bonussen tot slechtere prestaties?
Twee partijen
Informatie asymmetrie
Gevolg: extra kosten
Tegengestelde belangen
HET PRINCIPAAL-AGENT PROBLEEM
Vier belangrijke elementen
De “agent” voert een taak uit voor de “principaal”
Agent = opdrachtnemer
Principaal = opdrachtgever
De principaal en de agent hebben verschillende doelstellingen, bijvoorbeeld
Principaal: zo veel mogelijk verkopen
Agent: zo min mogelijk doen
De principaal kan de agent niet volledig controleren omdat hij de taak niet zelf uitvoert
Gevolg: de “agent” heeft een kennis en informatievoorsprong
De principaal moet extra (transactie-)kosten maken om de agent te controleren, b.v.
Extra controle
Contracten
(Financiële) prikkels zoals bonussen
5
Titel: De overheid kan niks meer zelf (De Avondshow)
Omschrijving: “De overheid kan steeds minder zelf. In plaats daarvan worden peperdure externe bureaus ingehuurd. En daar wordt de overheid nog minder slim van. Hoe lossen we dit op?”
Duur: 9:51 minuten
Bron: youtube.com
6
DE OVERHEID KAN NIKS MEER ZELF
De Avondshow
De ICT-projecten bij de overheid zijn nog steeds een chaos
15 mei 2019
Veel IT-projecten van het Rijk zijn ‘onnodig of onnodig groot’, kennis van zaken bij ministeries ontbreekt en te vaak worden ‘duurbetaalde externen’ ingehuurd om de boel vlot te trekken.
7
De Fyra kost ons 11 miljard
13 mei 2015
Die 11 miljard bestaat uit de aanleg van het spoor, de infrastructuur om het spoor heen zoals tunnels en bruggen, de treinen zelf en het onderhoud van reeds aangelegde spoordelen. Daar is nu al sprake van verzakkingen, zodat de kosten nog elke dag oplopen.
Bron: NOS, Trouw, Volkskrant
IS DIT EEN STRUCTUREEL PROBLEEM?
De overheid en grote (infrastructurele) projecten
Afsluitdijk-debacle nóg groter dan gedacht: totale kosten niet 900 miljoen maar 2 miljard
22 mei 2022
De totale kosten van de renovatie, inclusief 25 jaar onderhoud, lopen op tot 2 miljard euro, ruim een miljard meer dan geraamd werd.
8
DE ROL VAN VERZONKEN KOSTEN
Bijvoorbeeld bij grote, infrastructurele projecten
Twijfel tijdens het project
Moeten we wel of niet doorgaan?
Het belang van verzonken kosten
Project klaar!
Vandaag
Opbrengsten
- Kosten
Winst
1.500
4.000
- 2.500
0
1.000
-1.000
Verzonken kosten zijn kosten die al gemaakt zijn voor een specifieke investering en niet meer kunnen worden terugverdiend als de investering wordt stopgezet.
De kosten kunnen op geen enkele andere manier dan met de specifieke investering worden terugverdiend.
Voor de beslissing om door te gaan met een project, moet je niet naar de verzonken kosten kijken, maar naar de toekomstige opbrengsten en kosten
De praktijk: beslissingen worden wel degelijk beïnvloed door verzonken kosten
Start project
Project klaar!
Vandaag: moeten we doorgaan?
(x € mln)
9
Minister hoopt op opening Lelystad Airport: ‘Anders zonde van het geld’
9 oktober 2024
PVV-minister Barry Madlener (Infrastructuur) hoopt dat hij volgend jaar Lelystad Airport kan openen voor vakantievluchten. “Er is heel veel in geïnvesteerd. Ik vind het wel heel zonde als zo'n investering voor niks blijkt te zijn geweest. Dus wat dat betreft hoop ik dat ie wel open kan”, aldus de minister tegen Nieuwsuur. De uitspraak is opvallend, omdat een krappe Kamermeerderheid tégen opening van het nieuwe vliegveld is.
bron: nos.nl
In de afgelopen jaren is er meer dan 200 miljoen geïnvesteerd in Lelystad Airport.
DE ROL VAN VERZONKEN KOSTEN
Een voorbeeld uit de praktijk
10
HET BEROVINGSPROBLEEM (‘HOLD UP’)
Voorbeeld
Hold-up probleem
NL: berovingsprobleem
A
B
Voorbeeld #1: scholing
Werkgevers investeren vaak in de scholing / opleiding van hun werknemers
De investering is specifiek voor een bepaalde werknemer en de bijbehorende kosten zijn daarmee verzonken (niet terug te verdienen zonder de werknemer)
De werknemer heeft macht en kan de werkgever beroven van de investering
De werknemer neemt na de opleiding ontslag en gaat ergens anders werken (tegen een hoger loon)
Gevolg: werkgevers investeren niet meer in scholing van werknemers.
11
OPLOSSINGEN VOOR HET BEROVINGSPROBLEEM
Twee mogelijkheden
Een (sluitend) contract opstellen is ingewikkeld en (dus) duur
Oplossing is dan (verticale) integratie
Voorbeelden
Bedrijf neemt een leverancier of afnemer over
Overheid richt een eigen, intern ICT-bureau op
Aspergeteler neemt werknemers in vaste dienst
De beroving voorkomen door contractuele verplichtingen
Bijvoorbeeld bij investeren in human capital door de werkgever: vastleggen dat de werknemer minstens drie jaar moet blijven en anders de scholingskosten moet terugbetalen
De kosten (tijd en geld) om een contract op te stellen zijn een voorbeeld van transactiekosten
1. Contract
2. Verticale integratie
Bedrijfskolom
12
ARJEN LUBACH
Winst maken in de zorg
Titel: Winst maken in de zorg
Omschrijving: “Minister Schippers moet de zorgkosten beteugelen, volgens Wikipedia. En dat terwijl er in de zorgsector soms meer dan 20% winst wordt geboekt. Hoe kan dat dan?”
Duur: 16:49 minuten
Bron: VPRO
Tip: Dit fragment sluit aardig aan bij de examenopgave “Uitgesproken zorg”. Bekijk de video voor of na deze opgave (of bijvoorbeeld in twee delen).