principaal-agentprobleem VWO compleet

Principaal-agentprobleem

Theorieles

1 / 12
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieMiddelbare schoolvwoLeerjaar 6

In deze les zitten 12 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Principaal-agentprobleem

Theorieles

2

Topbankier: salaris van 100 miljoen is te hoog


18 september 2009


Citigroup-baas Vikram Pandit heeft toegegeven dat een jaarsalaris van circa 100 miljoen dollar wat aan de hoge kant is voor medewerkers van de noodlijdende bank. Citigroup-handelaar Andrew Hall heeft contractueel recht op dat bedrag.

Bron: parool.nl, fd.nl, bnnvara.nl

SVB keerde enkele uren voor faillissement nog bonussen uit


13 maart 2023


Enkele uren voordat de Silicon Valley Bank (SVB) kopje onder ging, betaalde de bank nog bonussen uit aan zijn medewerkers, meldt Axios. De ondergang van SVB was het grootste faillissement bij een bank sinds de financiële crisis van 2008.


‘Honderd miljard aan bonussen in de Londense City’


23 februari 2015


Banken en verzekeraars in Groot-Brittannië keerden sinds oktober 2007 £ 91 mrd, omgerekend ongeveer € 123,5 mrd, aan bonussen uit aan hun personeel. Alleen al afgelopen jaar ontvingen hun medewerkers bij elkaar £ 15 mrd (€ 20 mrd).





BONUSSEN BIJ BANKEN
Er lijkt weinig te veranderen (van 2009 tot 2023)

3

HET PRINCIPAAL-AGENT PROBLEEM
Samengevat

DOE DIT!

Principaal

Opdrachtgever

Agent

Opdrachtnemer

Ja baas...

  • Het principaal-agent probleem is een veelvoorkomend probleem

    • tussen een opdrachtgever en een opdrachtnemer

    • waarbij er sprake is van tegengestelde belangen

    • en asymmetrische informatie.

  • Gevolg: de principaal moet extra (transactie-)kosten maken om de agent te controleren

  • Bijvoorbeeld (financiële) prikkels zoals bonussen bij de relatie tussen werkgever en werknemer


Principaal-agent probleem

De ongenuanceerde versie


Titel: Waarom leiden bonussen tot slechtere prestaties?

Beschrijving: Gaan we harder lopen als we een bonus kunnen krijgen? Dr. Kilian Wawoe, organisatiepsycholoog aan de Vrije Universiteit Amsterdam, laat zien hoe extra beloningen hun doel voorbij schieten.

Duur: 14:23 minuten

Bron: youtube

4

UNIVERSITEIT VAN NEDERLAND
Waarom leiden bonussen tot slechtere prestaties?

Twee partijen

Informatie asymmetrie

Gevolg: extra kosten

Tegengestelde belangen

HET PRINCIPAAL-AGENT PROBLEEM
Vier belangrijke elementen

De “agent” voert een taak uit voor de “principaal”

Agent = opdrachtnemer

Principaal = opdrachtgever


De principaal en de agent hebben verschillende doelstellingen, bijvoorbeeld

Principaal: zo veel mogelijk verkopen

Agent: zo min mogelijk doen

De principaal kan de agent niet volledig controleren omdat hij de taak niet zelf uitvoert

Gevolg: de “agent” heeft een kennis en informatievoorsprong

De principaal moet extra (transactie-)kosten maken om de agent te controleren, b.v.

Extra controle

Contracten

(Financiële) prikkels zoals bonussen

5

Titel: De overheid kan niks meer zelf (De Avondshow)

Omschrijving: “De overheid kan steeds minder zelf. In plaats daarvan worden peperdure externe bureaus ingehuurd. En daar wordt de overheid nog minder slim van. Hoe lossen we dit op?”

Duur: 9:51 minuten

Bron: youtube.com

6

DE OVERHEID KAN NIKS MEER ZELF
De Avondshow

De ICT-projecten bij de overheid zijn nog steeds een chaos


15 mei 2019


Veel IT-projecten van het Rijk zijn ‘onnodig of onnodig groot’, kennis van zaken bij ministeries ontbreekt en te vaak worden ‘duurbetaalde externen’ ingehuurd om de boel vlot te trekken.

7

De Fyra kost ons 11 miljard


13 mei 2015


Die 11 miljard bestaat uit de aanleg van het spoor, de infrastructuur om het spoor heen zoals tunnels en bruggen, de treinen zelf en het onderhoud van reeds aangelegde spoordelen. Daar is nu al sprake van verzakkingen, zodat de kosten nog elke dag oplopen.

Bron: NOS, Trouw, Volkskrant

IS DIT EEN STRUCTUREEL PROBLEEM?
De overheid en grote (infrastructurele) projecten

Afsluitdijk-debacle nóg groter dan gedacht: totale kosten niet 900 miljoen maar 2 miljard


22 mei 2022


De totale kosten van de renovatie, inclusief 25 jaar onderhoud, lopen op tot 2 miljard euro, ruim een miljard meer dan geraamd werd.

8

DE ROL VAN VERZONKEN KOSTEN
Bijvoorbeeld bij grote, infrastructurele projecten

Twijfel tijdens het project

Moeten we wel of niet doorgaan?

Het belang van verzonken kosten

Project klaar!

Vandaag

Opbrengsten


- Kosten


Winst

1.500


4.000


- 2.500

0


1.000


-1.000

  • Verzonken kosten zijn kosten die al gemaakt zijn voor een specifieke investering en niet meer kunnen worden terugverdiend als de investering wordt stopgezet.

  • De kosten kunnen op geen enkele andere manier dan met de specifieke investering worden terugverdiend.

  • Voor de beslissing om door te gaan met een project, moet je niet naar de verzonken kosten kijken, maar naar de toekomstige opbrengsten en kosten

  • De praktijk: beslissingen worden wel degelijk beïnvloed door verzonken kosten

Start project

Project klaar!

Vandaag: moeten we doorgaan?

(x € mln)

9

Minister hoopt op opening Lelystad Airport: ‘Anders zonde van het geld’


9 oktober 2024


PVV-minister Barry Madlener (Infrastructuur) hoopt dat hij volgend jaar Lelystad Airport kan openen voor vakantievluchten. “Er is heel veel in geïnvesteerd. Ik vind het wel heel zonde als zo'n investering voor niks blijkt te zijn geweest. Dus wat dat betreft hoop ik dat ie wel open kan”, aldus de minister tegen Nieuwsuur. De uitspraak is opvallend, omdat een krappe Kamermeerderheid tégen opening van het nieuwe vliegveld is.

bron: nos.nl

In de afgelopen jaren is er meer dan 200 miljoen geïnvesteerd in Lelystad Airport.

DE ROL VAN VERZONKEN KOSTEN
Een voorbeeld uit de praktijk

10

HET BEROVINGSPROBLEEM (‘HOLD UP’)
Voorbeeld

Hold-up probleem

NL: berovingsprobleem

A

B

Voorbeeld #1: scholing

Werkgevers investeren vaak in de scholing / opleiding van hun werknemers

De investering is specifiek voor een bepaalde werknemer en de bijbehorende kosten zijn daarmee verzonken (niet terug te verdienen zonder de werknemer)

De werknemer heeft macht en kan de werkgever beroven van de investering

De werknemer neemt na de opleiding ontslag en gaat ergens anders werken (tegen een hoger loon)

Gevolg: werkgevers investeren niet meer in scholing van werknemers.

11

OPLOSSINGEN VOOR HET BEROVINGSPROBLEEM
Twee mogelijkheden

Een (sluitend) contract opstellen is ingewikkeld en (dus) duur

Oplossing is dan (verticale) integratie

Voorbeelden

Bedrijf neemt een leverancier of afnemer over

Overheid richt een eigen, intern ICT-bureau op

Aspergeteler neemt werknemers in vaste dienst

De beroving voorkomen door contractuele verplichtingen

Bijvoorbeeld bij investeren in human capital door de werkgever: vastleggen dat de werknemer minstens drie jaar moet blijven en anders de scholingskosten moet terugbetalen

De kosten (tijd en geld) om een contract op te stellen zijn een voorbeeld van transactiekosten



1. Contract

2. Verticale integratie





Bedrijfskolom

12

ARJEN LUBACH
Winst maken in de zorg

Titel: Winst maken in de zorg

Omschrijving: “Minister Schippers moet de zorgkosten beteugelen, volgens Wikipedia. En dat terwijl er in de zorgsector soms meer dan 20% winst wordt geboekt. Hoe kan dat dan?”

Duur: 16:49 minuten

Bron: VPRO

Tip: Dit fragment sluit aardig aan bij de examenopgave “Uitgesproken zorg”. Bekijk de video voor of na deze opgave (of bijvoorbeeld in twee delen).